Тарихтин учур

Әхмәтҗан Қасимийниң қәйсәрлиги

Axmetjan

1947-жили 25-февраль күни уйғурлар дияриниң Үрүмчи шәһиридә истилачи хитай гоминдаңчилар тәрипидин уюштурулған паҗиәлик қанлиқ вақиә униң шаһитлириниң хатирисидин өчкини йоқ. Униң қандақ йүз бәргәнлигини баян қилиш үчүн мақалимизни уйғурлар дияриниң Или, Алтай, Тарбағатайдин ибарәт үч вилайитидә 1944-жили гоминдаң һөкүмранлиғиға

Әзиз Ниязи вә униң әслимиси

aziz

«Уйғур авази» гезитиниң 2016-жили 14-июль санида  ШУАРдики  атақлиқ  әдәбиятшунас вә публицист Ялқун Розиниң  «Қанхор Қадир һаҗи ким?» мақалиси елан қилинғандин кейин шәхсән маңа  гезитханлардин  нурғунлиған инкаслар кәлди. Униңда «Мәзкүр мақалида баян қилинған, тарихта «Қаничәр үч һаҗи»  дегән  нам алған

Мәтбәә техникисини уйғурлар кәшип қилған

uzn_1413631960

Ғәрипликләр мәтбәә техникисини иҗат қилған кәшпиятчи сүпитидә Йохан Готнибургни көрсәтсиму, һәқиқәттә мәтбәә техникисини уйғурлар униңдин  бурун, йәни XVI әсирдә ижат қилған. Дәсләп төләс, кейинки дәвирләрдә тоққуз оғуз нами билән аталған бу қәвм 744-жили тунҗа уйғур дөлитини қурған. Бу дөләт 840-жилғичә  моҗут болуп турған вә қирғизлар тәрипидин ғулитилған.

Зағунлуқтин тепилған әтиқиләр

Йеқинқи жиллардин буян Тәклимаканда елип берилған археологиялик тәтқиқатларда көп­лигән харабилиқлардин һәр­хил гиләм әвришкилири, жуң тоқумичилиғиға вә кәштичиликкә аит әтиқиләр байқалған. Улар уйғур тоқумчилиқ һәм кәштичилик һүнири тарихиниң толиму узун, рәң бериш техникисиниң хелә жуқури дәриҗидә болған­­­лиғини испатлайду.

Әждатлиримиз немә үчүн бөрини пир тутқан?

Тонулған журналист вә шаир Музәппәрхан Қурбан «Етиқат» намлиқ китави үстидә ишлимәктә. Төвәндә шу китапқа киргүзүлгән өтмүштики уйғур қағанатлириниң туғлиридики бөриниң шәкли тоғрисида йезилған мақалини тәвсийә қиливатимиз.

Мәдәнийәт Тарихимиздики ечинишлиқ паҗиә

Уйғурлар қедимий дәвирләрдин тартипла қәғәзчилик вә мәтбәәчилик тарихиға қәдәм қоюп, һәрхил китапларни бесип чиқарған. Франциялик алим Паул Пиллиот қедимий уйғур йезиғини йезиш

Тәуке ханниң йәттә қанун-қаидиси

Tauke

XVII әсирдә Қазақ ханлиғиниң тарқилиш ховупиниң туғулушиға бағлиқ Тәукехан әлниң бирлигини қолға кәлтүрүш мәхситидә ханлиқ һөкүмранлиғини мустәһкәмләшкә алаһидә көңүл бөлди. Бу йөнилиштә у өзидин илгәрки Қасим вә Есим ханлар дәвридә қобул қилинған қанун-қаидиләрни риваҗландуруш арқилиқ йеңилирини бәрпа қилишқа тиришти.

«Яш қәшқәрликләр» җәмийити

1924-жили уйғур елиниң Кеңәш Иттипақи билән болған чегариси рәсмий ечилиду. Шуниңға мунасивәтлик дипломатик мунасивәтләр әслигә келип, икки мәмликәттики Қәшқәр, Үрүмчи, Ғулҗа, шундақла Ташкәнт, Алмута, Әнҗан, Зайсан шәһәрлиридә консулханилар қайтидин ишқа қошулди.

Бүйүк уйғур пәрзәнди

Қараханийлар дөлити, улуқ Уйғур-Идиқут хақанлиғи (Турпан дөлити дәпму атилиду) дәвридә (ІХ – ХІV әсирләр) уйғур хәлқиниң бәхтигә яриша, уни пүткүл аләмгә тонутқан бүйүк пәрзәнтлири өсүп йетилип чиқти.

Қанхор Қадир һаҗи ким?

kadir

Ялқун Рози/ ХХ әсир хәлқимизниң тарихида қанлиқ паҗиәләргә толуп-ташқан дәвир болди. Бу ечинишлиқ тәғдиримизниң келип чиқишини тарихчилар һәрхил сәвәпләр билән чүшәндүрүп кәлди. Хәлиқарадики мурәккәп вәзийәт, миллий-азатлиқ күрәшләрдә күчлүк  хошна вә жирақтики дөләтләрниң қол тиқип арилишиши,