Alämdiki daŋliq ähläthanilar

0
804 ret oqıldı

Ählättin qutuluş — yär yüzi ahalisiniŋ äŋ muhim problemiliriniŋ biri. Bolupmu yazniŋ issiq künliridä ähläthanilardin çiqidiğan yeqimsiz puraq, kšydürüş nätiҗisidä ulardin bšlünidiğan härhil ziyanliq maddilar duniya ekologiyasini hovup astida qoymaqta. Duniyadiki äŋ çoŋ elektronluq mähsulatlar qalduqliriniŋ ähläthanisi Gana mämlikitiniŋ Akkridiki Agbogbloşi täväsidä. Adättä kšpligän dšlätlärdä ählätniŋ bu hildiki türini kšrüngänla җayğa taşlaş män°iy qilinğan. Nätiҗidä ular AQŞtin, Evropiniŋ birmunçä älliridin vä Yaponiyadin härhil yollar bilän, mäsilän, ärzänlitilgän tovar süpitidä Ganağa kältürülüp, ähläthaniğa taşlinidu. Һä, bu җay miŋğa yeqin yärlik ahaliniŋ iş orniğa aylanğan. Ular bu yaramsiz elektronluq äsvaplardin kšydürüş yoli bilän räŋlik metallarni alidu. Bu paaliyät ihtisadiy җähättin paydiliq bolsimu, aqiviti ekologiyaniŋ buzuluşiğa elip kelidu. Äŋ hovupluği, ahali arisida onkologiyalik ağriqlarniŋ kšpiyişigä türtkä bolidu.

Tiniq muhitniŋ şimaliğa orunlaşqan Gyremy — alämdiki äŋ çoŋ ähläthanilarniŋ biri. U 6000 kvadrat metr mäydanni egiläydu. Uniŋdin bšlüngän zähärlik maddilar päqät hayvanatlar duniyasinila ämäs, bälki adämlärnimu zähärlimäktä. Şuniŋğa qarimastin asasän plastika qalduqliridin tärkip tapqan mäzkür ähläthana şu ätrapta istiqamät qilidiğan ahaliniŋ җan beqiş mänbäsigä aylanğan.

Duniyadiki äŋ çoŋ megapolislarniŋ biri bolğan N'yu-Yorktimu haşamätlik ähläthana poligoni moҗut. Uniŋğa künigä 13 miŋ tonna ählät kältürülidu. Pütkül şähär ahalisidin çiqqan qalduq nätiҗidä egizligi 25 metrğa yetidiğan «Ähläthana teğini» hasil qilğan. Gäp boluvatqan ähläthaniniŋ AQŞtiki asasiy «riqabätçisi» Los-Anjelestiki (Kaliforniya ştati) Puente-Hillz ähläthanisidur. Bu yärgä 1600 jük maşinisi künigä 10 miŋ tonnidin oşuq ählät elip kelidu. Mäzkür «Paskiniçiliq dšŋiniŋ» egizligi 150 metr. Umummäydani 700 akrğa täŋ.

Bangladeşniŋ Çittagong täväsidä yär yüzidiki äŋ çoŋ kemilär ähläthanisi 1969-jildin moҗut. Uniŋda jiliğa 180 — 250 kemä parçilinidu. Bu äldä ämgäk hoquqini himayä qiliş boyiçä heçqandaq qanun yoq. Ahaliniŋ maaşimu duniyadiki äŋ az ämgäk häqqidur. Şuŋlaşqa 30 — 50 miŋ adäm keräksiz su kemilirini parçilaş işi bilän şuğullinip, pul tepişqa mäҗbur. Yänä 100 miŋğa yeqin adäm bu yärdin haҗätlik qisimlarni elip, setişni tirikçilik mänbäsigä aylandurğan. Kemä yasaşta paydilinilidiğan taşpahta (asbest), qoğuşun, kadmiy, märgimuş (mış'yak) ohşaş oğiliq himiyaviy maddilarniŋ insan salamätligi üçün näqädär hovupluq ekänligi kšpçilikkä yahşi mälum. Amma җan beqiş koyida jürgän yärlik ahaliniŋ buniŋ bilän kari yoq. Tehnika behätärligidin tamamän häviri bolmiğan işçilarniŋ bäzidä keminiŋ eğir qisimliriniŋ ğulişidin vä başqa işläpçiqiriş җarahätliridin šlüp ketidiğan ähvallirimu yüz berip turidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ