Һimmiti bilän inavätlik

0
607 ret oqıldı

Näşriyat işi muräkkäp iҗadiy iş. Därislik näşirdin çiqqiçä birnäççä basquçlardin štidu. Ulardiki äŋ muhimi — tärҗiminiŋ tili, pikirni muvapiq şäkildä izhar qilişniŋ yollirini tepiş, oquğuçilarniŋ yaş alahidiligini hesapqa eliş, atalğu-ibarilärniŋ lazimliq ekvivalentlirini beriş bolup hesaplinidu. Täbiiy pänlär boyiçä bu eğir vä mäşäqätlik işni ottuz jildin oşuq vaqit «Mektep» näşriyatida ünümlük ämgäk qilip, şu yärdin pensiyagä çiqqan peşqädäm mätbääçi  Vahit Mäŋsürov elip bardi desäm, aşurup eytqanliq bolmas. Ägär matematika, fizika, himiya, biologiya därislikliridä birdä uniŋ tährir süpitidä isim-näsibi yezilsa, yänä biridä redaktsiya mudiri süpitidä ismi yezilatti. Ändi şu dävirlärdä därisliklärniŋ birinçi siniptin oninçi sinipqiçä «Mektep» näşriyatida näşir qilinğanliğini hesapqa alsaq, bu hil väzipilärni bäҗiriş üçün qançilik bilim, täyyarliq, maharätniŋ täläp qilinidiğanliğini çüşiniş qiyin bolmisa keräk.

Altä yaşliqlar üçün «Matematika» därislikliri, kšpligän metodikiliq qurallar bevasitä Vahit aka Mäŋsürovniŋ yardimi tüpäyli vayiğa yätküzüldi desimu bolidu. Täbiiy pänlär boyiçä yoruq kšrgän därisliklärniŋ asasiy qismi aldi bilän qazaq tilida yezilip, keyin uyğur tiliğa tärҗimä qilinsimu, muälliplär kšp vaqitlarda Vahit Mäŋsürovniŋ mäslihätlirigä tayinatti. Buni şu jilliri näşriyatta uniŋ bilän billä işligän kişilär yahşi bilidu.

Vahit Mäŋsürov täҗribilik tährir, redaktsiya işini yolğa qoyğan rähbär, kšpçiligimizniŋ tonulğan ustazi. Biraq buniŋ hämmisi birdinla qolğa kälgini yoq. Ottuz üç jil mabaynida şu sahada kšp tär tškti. V.Mäŋsürov oquş-pedagogika näşriyatiğa işqa kälgändä uyğur tilida bari-yoqi altä-yättila därislik yoruq kšrätti. Şu säväptin Һ.Niğmätov, İ.Җälilova, A.Seyitmämätov, S.Ayupov, M.Älibaqiev, İ.Ähmätov vä başqilar bilän billä Vahit aka uyğur därislikliriniŋ kšpiräk näşir qilinişiğa däsläpkilär qatarida küç çiqardi däp täkitläşkä häqliqmiz.

— Tuğulğan jutum Bayseyit yezisida, keyin Çeläk yezisida mäktäptä oqup jürgändila matematikiğa qiziqtim. Şuniŋ üçün Qazaqstan pedagogika institutiniŋ fizika-matematika fakul'tetiğa oquşqa çüştüm. Mäzkür bilim därgahini tamamlap, yeziğa ketişni vä şu yärdä muällim bolup işläşni arzu qilattim. Lekin täğdir meniŋ yolumni başqiçä bälgülidi. Yahşi oquğanliqtindu, bälki, meni Maarip ministrligi mäktäp inspektori lavazimida işläşkä täklip qildi. Şu җäriyanda uyğur mäktäplirigä berip, muällimlärniŋ käspiy täyyarliği häm mäktäp hayatiğa bağliq kšpligän mäsililär bilän yeqindin tonuşuş imkaniyitigä egä boldum. Uyğur tilidiki därisliklärgimu bevasitä arilişip, muällimlär kollektivini tallaşqa qatnaştim. Oquğuçilar paydilinivatqan därisliklärniŋ süpät җähättin täläplär däriҗisidin helila arqida qelivatqanliğinimu bayqidim. Qisqisi, moşularniŋ hämmisi meniŋ muällim boluş qararimni šzgärtkän edi, — däydu peşqädäm mätbääçi sšhbätara.

Öz novitidä näşriyatmu Vahit aka ohşaş aliy bilimlik mutähässislärgä nahayiti muhtaҗ edi. Şuniŋğa munasivätlik Maarip ministrligidä tšrt jil işligän V.Mäŋsürov 1955-jili şu vaqitlarda «Uçpedgiz» däp atalğan oquş-pedagogika näşriyatiğa işqa yštkilidu. Һärtäräplimä bilimgä egä, mälum däriҗidä näşriyat işliridin hävärdar Vahit Mäŋsürov birnäççä jil štüşi bilän uyğur tilida näşir qilidiğan täbiiy pänlär boyiçä yetäkçi mutähässis bolup tonulidu. Tärҗimä tiliğa kšŋül bšlünüp, atalğulardiki qalaymiqançiliqlar päydin-päy bir izğa çüşüşkä başlaydu.

—            Älvättä, hazirqi tärҗimilärni u jillardikilär bilän selişturuşqa bolmaydu, — däydu V.Mäŋsürov. — U vaqitlarda qolyazmilarni biz pütünläy degidäk qaytidin yezip çiqattuq. Bäzidä, undaq qilğiçä, başqidin tärҗimä qilğan asanğa çüşätti. Biraq tärҗimanlar bilän iş elip berip, ularni tärbiyiläp šstürmisiŋiz, täyyarlarni qäyärdin alisiz? Tärҗimä işi bilän şuğulliniş maŋa kšp yardäm bärdi. Matematika, fizika, himiya, biologiya boyiçä onliğan därisliklärni tärҗimä qilişqa muvappäq boldum.

Vahit akiniŋ tärҗimiçilik paaliyitiniŋ dairisi päqät därisliklär bilänla çäklänmäydu. U şundaqla bädiiy äsärlär bilän ilmiy ammibap kitaplarnimu tärҗimä qilidu. Uyğur kitaphanliri A.Fadeevniŋ «Tar-mar», A.Tolstoyniŋ «Aşliq», A.Gaydarniŋ «Timur vä uniŋ komandisi» vä başqimu nurğunliğan äsärlärni Vahit Mäŋsürovniŋ tärҗimisidä oqudi.

«Mektep» näşriyatida ottuz jildin oşuq vaqit işligän Vahit Mäŋsürov ämgigimu munasip bahlandi. U Maarip älaçisi atilip, birnäççä qetim SSSR vä Qazaqstan SSR Näşriyatlar, poligrafiya vä kitap sodisi işliri boyiçä dšlät komitetiniŋ, Maarip ministrliginiŋ Pähriy yarliqliri, şundaqla birqançä tävälludluq medal'lar bilän mukapatlandi. «Baspa jäne poligrafiya isiniŋ qayratkeri» bälgüsiniŋ sahibi.  Mukapatlar hoşalliq bähş etidu, amma kişilär päqät mukapat eliş üçünla ämgäk qilmisa keräk. Asasiy närsä turmuşta, ämgäk paaliyitidä šz ornini tepiş, tär tšküp işläş arqiliq başqilarğa, җämiyätkä keräk ekänligini his qiliş. Buni heçqandaq mukapatlarğa täŋläştürüşkä bolmaydu. Bu künlärdä 85 yaşniŋ üzini kšrgän peşqädäm mätbääçi Vahit Mäŋsürov äynä şundaq insanlardin.

Vahit Mäŋsürov šmürlük җüpti Halidäm hädä bilän bäş oğul tärbiyiläp, qatarğa qoşti. Pärzäntliriniŋ hämmisi hayatta šz ornini tepip, ularğa 13 nävrä vä 8 çävrä hädiyä qildi. Mštivärlär bügün äynä şularniŋ izzät-hšrmitigä bšlinip, җuğiҗäm hayat käçürmäktä.

Märiyäm ADİLOVA,

«Mektep» näşriyati Uyğur redaktsiyasiniŋ muhärriri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ