Almuta metrosi yaki Yärasti transportidiki uyğurlar

0
1 021 ret oqıldı

Qazaqstan Mustäqilliginiŋ 20 jilliği harpisida, yäni 2011-jiliniŋ 1-dekabr' küni Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaev Almuta metrosini täntänilik räviştä açqan edi. Bu elimiz hayatidiki muhim vaqiälärniŋ biri bolğanliği sšzsiz.Däsläptä Almuta turğunliri, şähär mehmanliri metroğa, huddi mirasgahlarni ziyarät qilğandäk, kelişkä başlidi. Һätta bäzidä metroğa kiriş üçün novättä turğan ähvallarmu boldi. İqrar qiliş keräkki, Almuta metrosi mäyli stantsiyalärniŋ bezilişi җähitidin bolsun, mäyli tehnikiliq җabduqlinişi täripidin bolsun, häqiqätänmu nahayiti utuqluq çiqti. Buni MDҺ älliriniŋ mutähässislirimu etirap qildi. Һazir Almuta metrosi şähärniŋ җämiyätlik transport sistemisidiki äŋ qolayliq transport türigä aylandi.

Bügünki taŋda metroda ikki miŋdin oşuq adäm işlävatidu. Şularniŋ arisida ikki uyğur pärzändi bar. Pursiti çüşüp, biz ular bilän uçraştuq.

Rävqät Mäsimov Almuta metrosi eçilğan kündin başlap maşinist bolup işläp kälmäktä. Rävqätniŋ ata-anisi äsli Sultanqorğan jutidin ekän. Ötkän äsirniŋ 70-jilliriniŋ ahirida Taşkäntkä kšçüp ketiptu. Rävqät şu yärdä çoŋ bolğan.

— Mäktäpni tamamliğandin keyin, Taşkänt tšmür yol transporti tehnikumida bilim aldim. Elektrovoz-maşinist käspini egiläp, Taşkänt metrosida on jil işlidim, — däydu Rävqät. — 2009-jili Almutiğa kšçüp käldim. Şu jili Almuta metrosiğa maşinistlarni qobul qilivatqan ekän. Һšҗҗätlirimni štküzüp, biraz vaqittin keyinla, moşu yärgä işqa täklip qilindim. Şu jili meniŋdin başqa Taşkänt metrosida işlävatqan yänä ikki käsipdişimmu işqa orunlaşti. Sävävi, Qazaqstanda metro däsläp eçilğanliqtin, bizgä ohşaş täҗribilik mutähässislär yoqniŋ ornida edi. Şundaqla Qazaqstanda näq metro maşinistlirini täyyarlaydiğan oquş orunlirimu yoq. Һazir Almuta metrosidiki maşinistlar arisida päqät meniŋ vä Taşkänttin kälgän yänä bir käsipdişim Edilhan Sadıqovniŋla «Üçinçi däriҗilik maşinist» kategoriyasi bar.

— Taşkänt metrosi bilän Almuta metrosiniŋ pärqi barmu?

— Mälumki, Taşkänt metrosi keŋäş dävridä selinğan. Demäk, uniŋ tehnikiliq täminati kšp җähättin zaman täläplirigä җavap bärmäydu. Almuta metrosi bolsa, äŋ yeŋi zamaniviy tehnikilar bilän җabduqlanğan. Elektropoezdlar Koreyadä işlängän, hämmä qolayliq şarait moҗut. Moşundaq poezda işläşniŋ šzi rahät. Stantsiyalärmu yahşi bezälgän.

— Metro üçün yol qaidiliridä alahidiliklär barmu?

— Metro transportiniŋ alahidiligigä munasivätlik ayrim šzgiçiliklär bar. Kšp җähättin adättiki qobul qilinğan yol qaidilirigä muvapiq işläymiz. Bäzilär metroda birla yol, tosalğuluqlar yoq, şuŋlaşqa haliğiniçä meŋişqa boluveridu, däp oylişi mümkin. Amma undaq ämäs. Metrodimu svetoforlar, ildamliqni çäkläydiğan bälgülär bar. Uniŋdin taşqiri barliq җaylarda videonazarät vasitiliri ornitilğan. Şuŋlaşqa biz yol qaidilirigä qät°iy riayä qilimiz. Birinçidin, bu yärdä yoluvçilar behätärligini täminläş asasiy mähsättur. İkkinçidin, qaidilärgä hilapliq qilsaŋ, җäriman tšläysän. İşläş üçün bizgä barliq şaraitlar yaritilğan. Maşinistlar här ikki saatta 40 minut däm alidu. Tamaqliniş, uhlaş üçün mähsus bšlmilär moҗut. Hudağa şükri, moşu vaqit içidä Almuta metrosida heçqandaq pävquladdä ähval yüz bärmidi. Yoluvçilarğa süpätlik hizmät kšrsitişkä tirişip kelivatimiz.

Almuta metrosida işlävatqan yänä bir qerindişimiz El'mira İsrayilova. El'mira metroniŋ çoŋ hämşirisi. U Çeläk nahiyäsiniŋ (hazirqi Ämgäkçiqazaq) Qoram yezisida tuğulup, šskän. Mäktäpni tamamliğandin keyin, Talğirdiki meditsina uçiliöesida oqup, hämşirä mutähässisligini egiläydu.

— Metroğa işqa täsadipi kirip qaldim desämmu bolidu, — däydu El'mira. — Mälum säväplärgä bola, ilgärki iş ornumdin ketişkä mäҗbur bolğan edim. Metroğa hämşirilärni qobul qiliş toğriliq elanni kšrüp, hšҗҗätlirimni tapşurdum. Çoŋ konkurs boldi. Uniŋdin muvappäqiyätlik štüp, işqa qobul qilindim. Jigirmä jilliq täҗribäm inavätkä elinğan boluşi keräk, birdinla çoŋ hämşirä bolup tayinlandim.

— Silär asasän qandaq işlarni ämälgä aşurisilär?

— Metroniŋ härbir stantsiyasidä bir meditsina punkti bar. Biz här küni smeniğa kälgän härbir işçini meditsiniliq täkşürüştin štküzimiz. Mäsilän, män işläydiğan «Rayımbek» stantsiyasidä bir smenida yüzdin oşuq adäm işläydu. İşimiz ätigänligi saat 6.00da başlinidu. Һärbir hadimniŋ, mäyli u addiy işçi yaki rähbär boluşidin qät°iy näzär, qan qisimini, hararitini, umumiy salamätligini täpsiliy täkşüräymiz. Alahidä täkitläş keräkki, päqät biz ruhsät bärgändin keyinla, ular işqa kirişidu. Ruhsät bärmisäk, işläş hoquqi yoq. Täkşürüş päytidä biz işçilirimizniŋ alkogol' içimliklirini istimal qilğanliğiğa yaki qilmiğanliğiğa alahidä diqqät bšlimiz. Täkşürüş alkotester arqiliq ämälgä aşurulidu. Һaraq-şarap içip kälgänlär därhal iştin çiqirilidu. Biz şundaqla maşinistlarniŋ salamätligigä alahidä kšŋül bšlimiz. Maşinistlar dayim yär astida, tonnel'da, härhil elektronika bilän işligäçkä, ularniŋ salamätligigä mälum däriҗidä zärär yetiş ehtimalliğimu moҗut. Şuŋlaşqa ular här ikki saatta 40 minut däm alidu. Şu çağda ularniŋ qan qisimini, hararitini täkrar täkşüräymiz. Vitaminlarni, kislorod kokteyl'lirini berimiz. Kislorod kokteyl'liri maşinistlarniŋ sägäk boluşini täminläydu. Duniyaviy täҗribidä maşinistlar uhlap qalğan ähvalarmu kšp bolğan. Ular  aqivättä paҗiälik halakätlärgä elip kälgän. Şuŋlaşqa metroda behätärlik mäsilisigä alahidä kšŋül bšlünidu.

— Yoluvçilarniŋ silärgä muraҗiät qilğan päytliri boldimu?

— Älvättä, undaq vaqiälärmu bolup turidu. Ötkän yazda bir yaş ayal balisi bilän eskalatorda jiqilip çüşti. Hudağa şükri, bizniŋ hadimlar eskalatorni därhal tohtitip ülgiriptu. Şundimu heliqi ayal eğir җarahätlärni aldi. Män därru ularniŋ yarilirini teŋip, däsläpki meditsiniliq yardäm kšrsättim. Ötkändä bolsa, bir yaşanğan ayal däsläpki qetim metroğa çüşkän ekän. Birdinla qan qisimi kštirilip, burnidin qan eqişqa başlaptu. Qanni aran degändä tohtattim. Päqät şuniŋdin keyinla «tez yardäm» maşinisini  çaqirduq. Hulasiläp eytsam, metro hadimliri, juqurida täkitliginimdäk, yoluvçilarniŋ behätärligini täminläştä barliq  küçini säpärvär qilidu.

Maqalimizniŋ ahirida Almuta metrosiğa munasivätlik qiziq faktlarni kältürüşni toğra kšrduq. 1978-jili Almuta şähiriniŋ baş plani tästiqlinip, bu planda metro seliş kšzdä tutulğan. 1980-jili SSSR Ministrlar Keŋişiniŋ räisi Aleksey Kosıgin Almutida metro seliş layihisini täyyarlaş toğriliq qararğa qol qoyidu.

1981-jili 3-iyul' küni Qazaq SSR Ministrlar Keŋişi Almutida metro selişniŋ täyyarliqliri toğriliq qarar qobul qilidu. 1988-jili Qazaq SSR Ministrlar Keŋişiniŋ räisi Nursultan Nazarbaev qararğa qol qoyğandin keyin, metroniŋ quruluş işliri başlinidu. Quruluş sabiq Keŋäş İttipaqiniŋ byudjeti hesaviğa jürgüzülidu. 1991-jili metro quruluşiniŋ smetisi 457 million rubl'ni täşkil qilğan. Metro quruluşi davamida Almutida 137 bena, şuniŋ içidä 92 turuşluq šy buzulğan.

Almuta metrosi Qazaqstanda — birinçi, Märkiziy Aziyadä — ikkinçi (Taşkänt metrosidin keyin), sabiq Keŋäş İttipaqidiki on altinçi metropoliten hesaplinidu. Metro tävlügigä 30 miŋğa yeqin yoluvçini toşuydu. 2012-jili 18 yanvar' küni millioninçi yoluvçi, 2013-jili 8-iyul'da on millioninçi yoluvçi metroğa oltarğan.

Biyil Almuta metrosiniŋ birinçi liniyasidiki yeŋi ikki stantsiyani işqa qoşuş mähsät qilinmaqta. Keläçäktä bolsa, metroniŋ üç liniyasini işqa qoşuş kšzdä tutulğan.

Yoldaş MOLOTOV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ