Mäslihätçim häm mädätkarim edi

0
657 ret oqıldı

Meniŋ anam Tursunbüvi Ärkin qizi Arzieva biyil 4-mart küni 86 yeşida vapat boldi. Şähsän meniŋ üçün bu orni tolmas җudaliq bolsimu, täğdirgä tän beriştin başqa amaliŋ bolmaydekän. Şundimu kšŋlümniŋ bir yeri kamdäkla. Äşu boşluqni tolturuş mähsitidä qolumğa qäläm aldim.

…Özäm alliqaçan bova bolup, päyğämbär yeşiğa taqap qalsammu, anam üçün män tehi koçiniŋ topisini tozitip jügräp jürgän bala ohşaş edim. Hizmät babi, turmuş-tirikçilik kakunçiliği degändäk, birär zaman kšrüşmäy qalsaq boldi, anamniŋ kšzi — işiktä, quliği telefonda ekänligini yahşi bilättim.

Ändi bu qetim, qisqa muddätlik komandirovkida jürginimdä, nemişkidu, kšŋlüm änsiräp qaldi: telefon qilay desäm, u täräptin birär soğ hävär aŋlaydiğandäkla his qilimän šzämni. Şuŋlaşqa uttur Çonҗiğa bardim. Kšŋlüm tuyğandäkla, anam orun tutup yetip qaptu. Һeç qaçan tinim tepiş degänni bilmäydiğan anamniŋ bu halitini qeriliqqa җoridim. Һä, şundaq, siliq aliqanliri bilän qollirimni siypap, qayta-qayta peşanämdin sšyüp, meni issiq bağriğa basqan peti helä ünsiz yatti. Andin «İşiŋdin qalma, oğlum» degän älpazda işarä qildi. Anam äşundaq halda yatsimu, uniŋ baqiliq bolidiğanliği hiyalimğimu kälmäptu. Biraq, hatalaşqan ekänmän, Almutiğa yetişim bilänla käynimdinla Çonҗidin şum hävär käldi: män anamdin mäŋgügä ayrilip qaptimän.

Mana şu kündin bu yan aridin 40 kün štti. Kšŋlüm — pärişan, kšzümdä näm. Lekin šzämgä-šzäm täsälla berimän. «Ata-ana šlmäk päriz», däydekän häliq danaliğida. Һä, meniŋ ata-anam bolsa, pütkül aŋliq hayatini häliq mänpiyiti yolida hizmät qilişqa beğişlidi. Rämiti dadam — Һaşim Arziev uzaq jillar davamida Uyğur nahiyälik partiya komitetiniŋ birinçi kativi boldi. Anam bolsa, adättiki šy işidiki uyğur ayalliriğa ohşaş, dadamniŋ eğirini — yenik, jiriğini yeqin qiliş bilän bänt bolup, biz, bäş qiz vä tšrt oğulni, tärbiyiläştäk väzipä hšddisidin şäräplik çiqişni bildi. Çünki dadam bäzidä yärgä yoruq çüşmäy işqa ketättidä, šygä tün yerimidin aşqanda kelätti.

…Һeli yadimda, štkän äsirniŋ 70-jilliriniŋ beşida dadam šygä  Dinmuhamed Qonaev bilän kirip käldi, yenida yänä tšrt-bäş adäm bar. Şu vaqitta Dinmuhamed Ahmet oğliniŋ «Tursunbüviniŋ qolidin däm-tuz tartay däp ättäy käldim», däp eytqan sšzi helikäm quliğimda җaraŋlap turidu. Dimekeŋ Çonҗiğa här kälginidä bizniŋ šygä kirmäy kätmätti. Anamniŋ läŋmini bilän ätkän çeyini bäk yaqturidiğan. Äşundaq päytlärniŋ biridä Qonaevniŋ yardämçisi Bekejanov «Barliq raykom katipliri Almutidin šy elip boldi, päqät Һaşim Arzieviçla heç unumaydu. Dimekeŋgä siz eytsiŋiz, hazirla kšrsätmä beridu», dedi anamni hali yärgä çaqirivelip. Şu çağda anamniŋ nemä degänligini sšzmu-sšz eytalmaymän, biraq «Män tehi Qonaevtin šy soriğidäk hizmät qilmidim», degän mänada җavap bärgänligini yahşi bilimän. Keyin dadam «Nahayiti toğra eytipsän», däp anamğa intayin razi bolğanliğini yoşurmiğan edi. Biraq anam «Balilar çoŋ bolup qaldi, Almutida oquvatidu, ularniŋ turidiğan җayi yoq», däp helidin beri kotuldap jürgän bolsimu, dadamniŋ hšrmiti üçün Bekejanovniŋ iltimasini rät qilğan edi.

Bu vaqiäni äslävatqinimniŋ sävävi, anam, mümkinçilik vä şarait yar berip tursimu, heç qaçan päqät šz mänpiyitini oyliğan ämäs. Bolmisa, bizniŋ šydä kimlär mehmanda bolmidi däysiz — u yeqi Çernenko, bu täripi Auhadiev, Asqarov… Mundaq päytlärdä addiy-saddä, mehmandost anam paypetäk bolup ketidiğan, lekin heç qaçan, şu dävirlärdä qeliplaşqan än°änä boyiçä, u-bu närsä soriğan ämäs.

Ävu jili elimiz Prezidenti Nursultan Äbiş oğli Nazarbaev iş babidiki säpär bilän Çonҗiğa kälgändä, «Һaşim Arzievniŋ šyidin däm-tuz tartay», degän niyät bilän anamni yoqlap, qolidin bir çinä çay içti. Şu çağda Nursultan Äbiş oğli «Tursunbüvi ana, ne buyumtayiŋiz bar?» däp soriğanda, anam «Elimiz — aman, asminimiz oçuq bolsun, Sizgä Hudayim küç-quvät vä mädät bärsun, pärzäntlirimiz aman bolğay!» däp dua berip җavap qayturdi. Meniŋ anam äynä şundaq äqillik vä mehrivan insan edi.

Hälqimizdä «Һär pärzäntniŋ oti bšläk», degän sšz barğu. Şähsän meniŋ üçün anamniŋ oti bšläkçä edi. Meniŋ räpiqäm — Mehrinisämni heç qaçan «kelinim» degän ämäs, šz qizidäk yahşi kšrätti. Qizlirimiz Muhäbbät, Gšzäl vä Adalätni nävräm, ularniŋ pärzäntliri İlnara, İradä vä Fainani çävräm däp bağriğa basqanda, bu alämdä anamdäk bähitlik ayal yoqmekin däp oylattim.

Män äynä äşundaq mehrivan, ğämgüzar vä äqillik anamdin ayrilip, šzämni qaniti sunğan quşqa ohşitip qaldim. Biraq hayat davamlişidekän. Demäk, täğdirniŋ bu yazmişinimu märdaniliq bilän qobul qilişqa toğra kelidu. Şundaq ekän, «Yatqan yeriŋiz yumşaq, rohiŋiz җännättä bolsun, qädirdan ana!» deyiştin başqa amalim yoq.

Mšmünҗan ARZİEV.

Almuta şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ