Män herip qalmidim, änsiräp qaldim

0
707 ret oqıldı

Moşu maqalini yeziştin burun intayin kšp oylandim. Tonuşlirim uçrişip qalsa, yä bolmisa telefonda sšzläşsäk boldi, «Mirzähmät, keyinki vaqitlarda gezit bätliridä pat-patla besilip turidiğan maqaliliriŋ kšrünmäydiğan bolup qaldi, herip qalmiğansän?» deyişip, häzillişidu.Һä, häzilniŋmu җeni bardäk. Һäqiqätänmu keyinki päytlärdä yezişim helila apçirap kätti. Bu ämäliyatta herip qalğanliq ämäs, äksiçä, şu yazğanlirimniŋ kšpçilikkä täsiri qançilik, paydisi tegivatamdu, yazğanlarni oqup, toğra hulasä çiqirivatamdu vä degängä ohşaş pikirlär oyğa kelip, qiynaşqa başlidi.

Mänmu šzämgä çuşluq bäzibir mäsililär ätrapida oylinip jürgän uyğurniŋ birimän. Millitimiz vä tilimiz keläçigi üçün җenim kšyüp, kšŋlüm änsiräp, oy-pikirlirimni otturiğa selip jürimän.

Yezida yaşiğaçqa, äl-jut bilän kündä degidäk arilişip jürgänliktin, härhil sšz vä mulahizilärni aŋlap qalisän. Äşulardin yäkün çiqirişni bilgänlikmu yahşi hislätlärniŋ birimekin.

Millitimiz häqqidä yezilğan tarihiy kitaplarni, maqalä vä başqimu materiallarni mümkinçiligiçä kšpläp oquymän. Һaҗät bolsa, salahiyätlik aka-inilarğa muraҗiät qilip, uniŋ aq-qarisiğa yetiş üçün sorap bilişkä tirişimän.

Uyğurlarniŋ häqiqätänmu äŋ qedimiy, mädäniyiti yüksälgän, kšpligän mämlikätlärni qurup, alämgä daŋliq kšp närsilärni käşip qilğanliğimu sir ämäs. Duniya mädäniyitigä salmaqliq hässä qoşqanliğimu ilmiy җähättin yetärlik dälillängän. Bu bebaha ğäznilirimizni härhil dävirdä yaşap štkän äҗdatlirimizmu pähirlinip, tehimu beyitip, täräqqiy ätküzgän.

Şuŋlaşqa bügünki ävlatta «HHİ äsirdä yaşavatqan biz äşu äҗdatlar işliriğa varisliq qilivatimizmu?» degän soalniŋ tuğuluşi täbiiy.

Yezida yaşiğanniŋ bir yahşi yeri, hämmisini degidäk tonuysän, yeqin arilişisän, muŋdişip, sirdişisän, helila işlarni häl qilğandäkmu bolisän. Bügünki zamanda savatsiz, qalaq adäm yoq. Kšpçiliginiŋ yahşi işlardin yetärlik häviri bar. Äşundaq hävärlärni aŋliğanda mäğrurlinip, milliy ğururimizniŋ mustähkämligigä apirin äyläysän. Amma äşu tarihiy bayliqlirimiz bilän mädäniy utuqlirimizni bügün ävlat quruqla yadlavelip, totiquşlardäk qaytilaveridiğandäkmiz.

Bügünki taŋda mämlikitimiz bizgä ohşaş az millätlär üçün yaritip berivatqan imtiyazlarniŋ birärsidinmu toluq häm durus paydilinivatqanliğimizmu çamali. Äksiçä, jipni tätür eşip, tšrdin orun talişip, hizmät talişip, jiğinda sšz talişip, tarihçiğa äqil ügitip, millät yolida iş atquruvatqanlarğa kšrälmäslik qilip, patqaq çaplaydiğanlar kšpiyip kätkändäk. Undaqlar millät җankšyärliriniŋ atquruvatqan nämunilik işlirini däpsändä qilmaqta.

Bir çoŋ baş qoşuşta natiqlar biriniŋ käynidin biri minbärgä çiqip,  «…Biz barliğini qoğlap yättuq, biz barliğini yäŋduq», däp  mahtandi. Ularniŋ käynidin salapätlik bir adäm sšz elip, mundaq dedi: «Yoldaşlar, rast, bizniŋ yetişkän utuqlirimiz intayin kšp. Ularni bizdin heçkim tartip alalmaydu. Çünki u bizniŋ, biz bilän mäŋgügä billä. Nemişkidu, çaçtin tola kamçiliqlar bilän yetişmäsliklirimiz häqqidä bir eğiz sšz qilmaysilär. Kamçiliqlarmu, huddi utuqlirimiz ohşaşla, yetärlik ämäsmu! Keliŋlara, äşu kamçiliqlar üstidä birliktä işläp, ularni tüzäp, utuqlirimizğa utuq qoşayli».

Şundaq ekän, ana tildiki mäktäplärgä pärzäntlirimizni yetiläp aparsaq, gezit-jurnallarğa mäҗburiy räviştä ämäs, šzimiz berip yezilsaq, yazğuçi-şairlirimizniŋ kitaplirini izdäp jürüp setivalsaq, hal-oqiti naçar aililärgä qolumizda barlar pat-pat yardäm qilsaq, kšrnäklik ziyalilirimizni tirigidä ätivalisaq, başqimu aliyҗanap işlarni hälqimiz vä ävladimiz keläçigi üçün atquruşqa tirişsaq, nur üstigä nur bolmasmedi!? İşimiz bilän sšzimiz ämäliyatta maslaşsa, biz häqiqiy qedimiy, mädäniyätlik millätniŋ ävladi ekänligimizni ämäliyatta dälilläp, atilar rohini razi qilğan bolar eduq.

Һazir nemä tola, toy tola, çay tola, mäşräp tola, oltiriş tola. Ändi ularğa ketivatqan vaqit, pul uniŋdinmu tola, çeki kšrünmäydu. Quruq tost sšzläp, topurlişip oyniğan ussulsimaq härikätlirimizni az degändäk «millätpärvär», «vätänpärvär» qerindaşlar uyğur bolup yaralğandin tartip tünügünimizgiçä šlgiçä mahtinip, šziniŋ çala savatliqliğiğa qarimay, bilärmänligini kšrsätküsi keliduyu, bügüni bilän ätisi häqqidä eniq bir pikrini eytalmaydu.

Bizniŋ ävladimiz, başqa tildiki mäktäplärdä oqup, tärbiyä elivatsa, ulardin nemä kütimiz? Ularniŋ pasportidiki «uyğur» degän yeziğini demisäŋ, boyida uyğurniŋ bälgüsini izdäpmu tapalmaysän. Aldi bilän biz šzimizni, andin berip pärzäntlirimizni milliy rohta, ğururda tärbiyiläp turup, andin başqilarğa äqil ügätkinimiz muvapiqmekin.

Һšrmätlik gezithan, män šz kšzqarişim bilän oy-pikrimni yätküzüşkä tiriştim. Jürigim hahişini qäğäz betigä çüşirişkä tiriştim. Meni bu işlarğa äҗdatlar rohi dävät qilğaçqa, ular qaldurup kätkän bebaha mirasiğa varisliq qilişqa häqliqmän. Äҗdatlar vuҗutqa kältürgän štmüşimizni bügüngä ulap, davamlaştursaq däymän. Quruq dävrandin ämäliyatqa štidiğan mäzgil štüp ketip baridu. Biz oltarğan harvu heli ornidin qozğalmayvatidu. Һä, aqquş asmanğa, qisquç paqa yärgä, şortaŋ beliq bolsa, suğa tartqandäk ähvaldin qutulmiğiçä, uniŋ dadil härikätkä kelişi natayin.

Mirzähmät ҖÄMİEV.

Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ