Jutdaşlirimniŋ utuği meniŋ utuğum

1
825 ret oqıldı

Aqtam — meniŋ kindik qenim tamğan җaniҗan jutum. Uyğur nahiyäsidiki  tävärük jutta meniŋ bäŋvaşliq baliliq çağlirim štkän. Rast, oqup bilim eliş yolida paypetäk bolup, särsanliq-särgardanliq җapasinimu az tartmidim. Çünki Aqtam nahiyä märkizidin helila jiraq, yezida ottura mäktäpmu yoq edi. Şuŋlaşqa män başlanğuç mäktäpni pütirip, ilaҗisiz Çoŋ Aqsu, Avat, Tügmän ohşaş yaqa jutlarda oquşqa mäҗbur bolğan edim. U jilliri Aqtamda toluqsiz ottura bilimgä egä yaşlar yoqniŋ ornida edi. Äksiçä başqa jutlarniŋ baliliri Yarkänttiki muällimlärni täyyarlaydiğan uçiliöeni pütirip kelipla, mälimizdä muällim bolup işlätti. Şularni kšrüp ata-anam, yaşliri ulğiyip qalğan adämlär bolğaçqa, meniŋ oqup bilim elişimni, җämiyätkä paydiliq adäm boluşumni bäkmu haliğan edi. Äynä şundaq jillarniŋ biridä oşuği alçusidin çüşüp, jutimizniŋ pärzändi kolhozğa räis bolup saylandi. Bu hävärni aŋlap, aqtamliqlar bäk hoşal boldi. Jutdişimiz Ablaşim Amutov idräklik, җür°ätlik yaşlarniŋ biri süpitidä ismi nahiyägä tonulğan äzimätlärniŋ bir edi. Mana şuniŋdin keyin yezimizdin jutni başqurğidäk birär adäm çiqmidi. Şuŋlaşqimu räis bolğuçilarniŋ kšpçiligi başqa jutlardin edi. Buniŋ hämmisi aqtamliqlardin oqup, yetilgän kadrlarniŋ yoqluğidin bolğanliği şübhisiz. Şuniŋğa qarimay, egilik tirikçiligi tohtap qalğini yoq. Aqtamliqlar ämgäksšygüçligi tüpäyli nahiyä dairisidiki «sotsialistik musabiqilarda» bäyginiŋ aldinqi sepidin kšrünmisimu, här halda arqisida qalmidi. Bäşjilliqlar җäriyanida Tel'man namidiki kolhozğa räislik qilğan Ormanbek Aynabekov, Şamahun Nurahunov, Һämzahun Һosmanov qatarliq rähbärlärniŋ egilik ihtisadini mustähkämläşkä kšp küç çiqarğanliğini alahidä tilğa elişqa ärziydu. Aqtamliqlarmu ularni qizğin quvätläp, terilğuluqlarniŋ hosuldarliğini aşurup, mal sanini tšl hesaviğa kšpäytiştä tirişçanliq bilän ämgäk qildi. Märdanä dehanlar Ziyavdun Duganov, Arup Roziev, Ähtäm Yaqupov ilğar qoyçilar Bätniyar Dalbaev, Mişan Ormanbekov, Qunupiya Şulğaubaevlar şular җümlisidindur.

Ataqliq kšktat šstürgüçi Ziyavdun Duganovniŋ qoğun-tavuzliriniŋ Qazaqstanniŋ mäşhur ärbabi Dinmuhamed Ahmet oğli Qonaevniŋ alahidä diqqitigä muyässär bolğanliğini aqtamliqlar ta hazirğiçä eğizidin çüşärmäy hekayä qilidu. Jigirmä jildin oşuq etizliqlarda aşpäz bolup meyizlik tamiği bilän dehanlarniŋ alqişiğa sazavär bolğan Gülsümhan Rozahunova ohşaş ayallarniŋ ismini pähirliniş häm izzät-ehtiram ilkidä tilğa elişqa ärziydu. Gülsümhan aniniŋ uruş jilliri kšrmigini kšp, yemigini çšp bolup, kšp baliliq ailini asraş yolida tartqan җapa-mäşäqätlirini hazir kšp adämlär bilivärmäydu. Äynä şundaq җapakäş anilarğa qolumizni kšksimizgä qoyup, apirin eytsaq, yänä azliq qilidu.

Aqtamda ilgiri moҗut bolğan başlanğuç mäktäp orniğa on jilliq zamaniviy bilim därgahiniŋ benasi qäd kštirişi bilän aqtamliqlarniŋ çirayi eçilip, hoşalliğida çäk bolmidi. Ändi ularniŋ baliliri yaqa jutlarda ämäs, šz jutida oquydiğan boldi. Mäktäpni tikläp, on jilliq mäktäpkä aylanduruşta oquş-tärbiyä işlirini räsmiyläştürüp, bir izğa çüşiriştä, başqilardin qät°iy näzär, Şamahun Ğazievniŋ ämgigi zor ekänligi talaşsiz. Nahiyädiki härhil jutlarda işläp, täҗribä topliğan aliy bilimlik ustaz Aqtam yezisidiki mäktäpniŋ tizginini qolğa alğandin keyin oquş-tärbiyä işliri җanlinişqa başlidi.

Keyinki vaqitlarda Aqtam yeza okrugini Seydahmet Ormanbekov başqurup kelivatidu. Okrugniŋ yär mäydani 11,8 miŋ kilometr, hälqi 2000din oşuq. Ularniŋ asasiy qismini uyğurlar bilän qazaqlar täşkil qilidu. Yezida on jilliq mäktäp, kitaphana, alaqä bšlümi, tšrt dukan bar. Yeza hälqi asasän kšktatçiliq vä çarviçiliq mähsulatlirini šstürüş bilän şuğullinidu. Keyinki jillarda aqtamliqlar mal sanini šstürüp, uniŋ mähsulatini kšpäytiştä yahşi nätiҗilärni qolğa kältürüvatsa, mädäniy-maarip sahasidimu nahiyä dairisidä aldinqi säptin kšrünmäktä.

Bügün aqtamliqlar arisidin muällimlärla ämäs, bälki qabiliyätlik hünär egiliri çiqip, jut qäddini aşurmaqta. «Älniŋ, yärniŋ namini är çiqiridu» däydu hälqimiz. Äynä şundaq ataqqa munasip pärzändi, tiҗarätçi Nurlan Tepeevniŋ maddiy җähättin qollap-quvätlişi bilän 2009-jili alaman bäygä uyuşturulup, baş mukapatqa VAZ — 2107 avtomaşinisi qoyuldi. Şundaqla tiҗarätçilär Abdullin vä Arslan Ömärov, Qasim vä Mäsim İmirovlar, Serik Aqjoltaev, Һaşim Һakimov ohşaş märt-märdanä jut pärzäntliriniŋ ismini aqtamliqlar mämnuniyät bilän tilğa alidu. Şundaqla hazirqi kündä nahiyä dairisidä tonulğan muqamçi-küyçilär, sän°ätkarlar, ädäbiyat işqivazliri az ämäs. Bolupmu ularniŋ içidä Nurahun Duganov, Päridäm Teyipova, Ğoҗähmät Aznibaqiev, Säydalim Amutov, Atuş, Amul Komunarov, Abdurusul Sasiqov, Qumar, Şınar Jonısbekova, Ernat Şaymerdenovniŋ isim-şäripini alahidä tilğa elişqa ärziydu. 2008-jili nahiyädä štküzülgän uyğur hälqiniŋ mädäniy durdanisi — «On ikki muqamğa» beğişlanğan musabiqida aqtamliq sän°ät häväskarliri säpniŋ aldidin kšründi. Aqtamliqlarniŋ şundaqla yezilarara mädäniyät künlirini štküzüşkä dayim paal qatnişip kelivatqanliği mälum. «Qeriliğim — bayliğim» namliq bayqaş-konkursta jut mštiväri Nurqadil Qidirbaev nahiyä dairisidiki musabiqida birinçi orunğa muyässär bolup, jutdaşlirini hursän qildi.

— «Ölük razi bolmay, tirik beyimaydu» demäkçi, štkän tarihta šçmäs iz qaldurğan ata-bovilirimizniŋ rohiğa baş egip, äsläp turuş, — bizniŋ muqäddäs borçimiz, — däydu Aqtam yeza okruginiŋ hakimi Seydahmet Nurumbay oğli. — Şähsän šzäm kindik qenim tamğan yärniŋ hasiyätlik hava süyidin däm tartqan, yaşliğim štkän җaniҗan jutumniŋ bügünki-ätiki istiqbali toğriliq oylanmay-tolğanmay turalmaymän. Qayğusiğa qovurğam egilmäy, şatliğiğa kšŋlüm şatlanmay turuşum äsla mümkinmu? Aqtamniŋ härbir pärzändiniŋ jürigidä muqäddäs ana jutqa bolğan mehir-muhäbbät nuri çaqnap, ämgigi pähirlängidäk bolsa, şuniŋ šzi ğenimät.

Һä, aqtamliqlar utuqqa yätsä, u, sšzsiz häm meniŋ utuğumdur…

İlahun ҺOŞUR.

Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş

1 izahät

Javap qalduruŋ