«Baliŋizni haliğan oquşiğa çüşirip qoyimän»

1
671 ret oqıldı

Jurnalist tapşuruq aldi/ Az künlärdin keyin aliy oquş orunliriğa hšҗҗätlärni qobul qiliş başlinidu. Һazir ilgärkidäk ämäs. Mäktäpni tamamliğuçi Birtutaş milliy testqa qatnaşqan künila uniŋ täğdiri häl bolidu: bala testtin juquri ball alsa bu ata-ana üçün çoŋ bähit. Ägär undaq bolmisa, ata-aniniŋ beşiğa ğäm-qayğu çüşidu. Çünki hazir balisini pul tšläp oqutuşqa härkimniŋ yançuği yar bärmäydu. Moşuniŋdin paydilinip, «baliŋizni haliğan oquş orniğa çüşirip berimän» däydiğanlar kšpiyişkä başlidi. Buniŋğa monu vaqiä guvaliq qilidu.

Buniŋdin bir jil ilgiri šzini Mäynüräm  däp tonuşturğan ayal mäkkarlarniŋ qoliğa çüşüp qalğanliğini eytip, tšvändikilärni sšzläp bärgän edi.

— 2012-jili qizim mäktäpni äla bahağa tamamlidi. Amma u Birtutaş milliy testtin haҗät bolğan ballni alalmidi, — däp sšzini başlidi mäkkarniŋ aldam haltisiğa çüşüp qalğan hädimiz. — Qizimiz «oqattim» däp boynini qisip qalğaçqa, uni birär aliy bilim därgahiğa çüşirişniŋ amalini izdiduq. Ahiri Almutida turidiğan tuqqanlirimğa muraҗiät qilişqa toğra käldi. Ular meni şähärdiki mähkimilärniŋ biridä işläydiğan  bir ayal bilän tonuşturdi. U bolsa «meniŋ işäşlik tonuşum bar, uniŋ degän pulini bärsiŋiz, baliŋizni haliğan oquş orniğa çüşirip qoyidu» däp  eytti.  Bu ayal Almutidiki üç çoŋ aliy oquş ornini atap, bahalirini eytti. Älvättä, biz yezidin kälgänlär äŋ ärzän oquş ornini tallavalduq. Munçilik pul bizdä yoq bolğaçqa, banktin nesiyä elişqa toğra käldi. Buniŋğa meniŋ ata-anam bilän qeyinanam yardäm qildi. Qisqisi, degän pulni heliqi ayalğa äkelip tapşurdum. U qizimni haliğan oquşiğa çüşirişkä vädä qildi. Şundaq qilip, 1-sentyabr'ni taqätsizlik bilän küttuq. U künmu käldi. Ävu ayaldin tehi hävär yoq. Bir-ikki kün štkändin keyin telefon arqiliq hävärläşsäk, on — on bäş kün kütüp turuşimizniŋ lazimliğini eytti. Uniŋğimu keliştuq. Ahiri bir ay štti. Taqitim tügäp, «bir ayniŋ içidä başlanmiğan qandaq oquş bu!» dedimdä, qizimni yetiläp Almutiğa yetip käldim. Ävu ayal yänä on kündäk taqät qilişimizni iltimas qildi. Bu qetim  uniŋ bilän helila vaqirişişqa toğra käldi. Şu küni yänä altä baliniŋ ata-anisi uniŋğa şikayät qilip  käptu. Ular bilän tonuşup, därdimizniŋ bir ekänligini çüşändim. Һämmimiz birlişip u ayalniŋ «gekitigini siqtuq». U bizdin alğan pulni bir mähkiminiŋ mudiriğa bärgänligini eytti. Bizniŋ kšzimizçä şu mähkimä mudiri bilän telefon arqiliq sšzlişip, bizgä balilirimizni başqa bir oquş ornida vaqitliq pul tšläp oqup turidiğanliğini vä keyiniräk başta vädä qilğan oquş orniğa yštkävetidiğanliğini eytti. Şähsän män ularniŋ bu täklivigimu keliştim. Amma ata-anilarniŋ biri aldinip qalğinini säzgändäk, pulni qayturup berişini täläp qildi. U ayal yänila «yaq» demästin bizni yolğa saldi. Mana şuniŋdin keyin uniŋ yanfoni šçti. Uniŋ makan-җayini bilidiğanlar šyigimu berip yoluquptu. Amma heç nätiҗä çiqmidi. Qisqisi, mäkkarlar balilarniŋ hšҗҗätlirinimu yoq qilivätti. Häqniŋ sšzigä kirip, bu häqqidä heçqaysimiz politsiyagimu hävär qilmiduq. Çünki kšpçilikniŋ eytialiy oquş orunliriğa oquşqa çüşärgänligidin hävirim bar. Buni män ispatlap beräläymän. Şuŋlaşqa män uniŋ arqiliq yezidin jiğlap kälgän birnäççä ata-aniniŋ hiҗalitidin çiqişni mähsät qilğan edim. Bu qetim män işängän adämni bir yeqin qerindişi aldap kätkän ohşaydu. Demäk, mudir aldinqi jillirimu bu işlarni äynä şu qerindişi arqiliq ämälgä aşursa keräk. Һazir u alğan pulni qayturup berişkä vädä qilivatidu. Һätta maŋa notarius arqiliq alğan pulini tästiqläydiğan  tilhätmu bärdi. Män oylaymänki, u pulni çoqum qayturup beridu.

Bu ayal mudirniŋ qäyärdä işläydiğanliğini eytip, şundaqla uniŋ yanfoniniŋ nomerini berip, meniŋ bilän hoşlaşti. Bähitkä qarşi, biz uniŋğa yoluqqiçä mudirni hizmitidin boşitivetiptu. Yanfoni bolsa birdä šçüklük, birdä җavap bärmäydu. Ahiri tonuşlar arqiliq uniŋ makan-җayini izdäp taptim. Män uniŋğa pul bärgän ata-anilarniŋ biri bolup bardim. Mudirniŋ turuvatqan haşamätlik šyigä qarap, uni heçkim addiy mähkimä mudiri däp oylimaydu. U ayal meniŋ bilän sšzlişiştin baş tartti. «Män sizni tonumaymän» dedidä, işikni yepip kirip kätti. U toğra eytidu. Şuŋlaşqa mänmu uni qistap kätmidim. Maŋa yänä uniŋ hadimi bilän sšhbätlişişkä toğra käldi. Ahiri ikkimiz mudirniŋ šyigä billä barduq. Bu qetim u bizni illiq qarşi aldi. Һätta uniŋ dästihinidin däm-tuzmu tarttuq. Biraq sšhbitimiz uzaqqa sozulmidi. U bizni adättikidäk çirayliq gäplär bilän yolğa saldi. İkkimiz uniŋ šyidin, huddi ätä-šgün balilarniŋ pulini elivalidiğandäk, käypiyat ilkidä çiqip kättuq. Eytişlarğa qariğanda, uniŋğa «pulumni qayturup bär» däp deväyläp kälgänlärniŋ hämmisi şundaq  qaytidekän.

 Başta bizgä sšhbätdişim šzidin başqa yänä altä adämniŋ moşundaq ähvalğa çüşüp qalğanliğini eytqan edi. Män ularniŋ biri bilän uçrişip sšhbätläştim. U Uyğur nahiyäsidiki yezilarniŋ biridin kälgän Qudrät isimliq jigit ekän:

— Män gäp boluvatqan mähkimä hadimiğa bäş miŋ dollarni sanap tutquzup qoyuptimän. Һätta qolidin tilhätmu almaptimän. Aqivättä, mana moşundaq «qiltaqqa» qaldim. Birnäççä qetim uniŋ šyigimu bardim. Mudirniŋ «ätisi» tügimäyvatidu. Ahiri çidimiğinimdin mäkkar ayalniŋ yoldişi bilän qät°iy gäpläştim. Һär ikkilisi yaman gäp qilmayvatidu. Undaq haşamätlik šydä turğini bilän, tiŋşap baqsam, därdi meniŋkidinmu kšp ekän. Män qizimni oqutimän däp nesiyägä pul alğan edim. Һazir uniŋ šsümi kündin-küngä kštirilivatidu. Politsiyagä muraҗiät qilay desäm, uni sotlap kätsä, pulumni nädin alimän? Moşu soalğa җavap tapalmay beşim qatti.

Һazir bizgä muraҗiät qilğan adämlärni tärgävçilär bir-birläp soraqqa elivatidu. Almuta vilayätlik içki işlar başqarmisiğa telefon qilivedim, mudir qolğa elinip, hazir uniŋ işi bilän prokuratura şuğullinivetiptu.

Moşu mäsiligä munasivätlik bizgä ayrim aliy oquş orunliridiki salahiyätlik mutähässislärgä muraҗiät qilişqa toğra käldi. Şularniŋ biri — S.Asfendiyarov namidiki Qazaq milliy meditsiniliq universitetida kšp jillar qobul qiliş komissiyasidä işläp kelivatqan Sahidäm Nasirova. U bizgä tšvändikilärni eytip bärdi:

 — Bu mäsilini kštärginiŋlar nahayiti toğra boptu. Ötkän jili qobul qiliş komissiyasidä oltarsam, bir ayal mäktäpni pütärgän qizini yetiläp kirip käldi. Teçliq-amanliqtin keyin «qizimniŋ oquşqa çüşüp-çüşmigänligini bilişkä bolamdu?» däp soridi. «Qaysi fakul'tetqa tapşurğan?» devidim, җavap qayturalmidi. İkkimiz yeqiniraq tonuşqandin keyin u rastini eytti. Eytişlarğa qariğanda, birigä üç miŋ dollar bilän barliq hšҗҗätlärniŋ äsli nushisini berivätkän ekän. Şundaq qilip, pulmu, hšҗҗätmu, oquşmu yoq boptu.

Şu närsä gezithanlarniŋ yadida bolsunki, bügünki taŋda täläpkarlarni aliy oquş orniğa grantqa oquşqa çüşiriş heçkimniŋ qolidin kälmäydu. Yänä bir äskärtiş. Birliri baliŋizni bir oquş ornidin yänä bir oquş orniğa avuşturup berimän, däp vädä qilişi mümkin. Һärgiz işänmäŋ. Çünki  adättiki oquş orunliridin milliy bilim därgahliriğa yštkiliş mümkin ämäs. Mäsilän, Almutidiki Qazaqstan — Rossiya meditsina universitetida oquvatqan  balini birliri bir jildin keyin Asfendiyarov namidiki universitetqa avuşturuşqa vädä beriptu. Bizdä konkursqa qatnişiş üçün BMTtin alğan ball 70tin juquri boluşi keräk. Qazaqstan — Rossiya meduniversitetiğa bolsa 60 ball bilän hšҗҗätlärni qobul qilidu. Demäk, 60 ball bilän mäzkür universitetta oquvatqan studentAsfendiyarovqa härgiz avuşalmaydu. Şuŋlaşqa härqandaq mäkkarlarniŋ qoliğa çüşüp qeliştin saq bolğinimiz ävzäl.

İLAVÄ: mäzkür maqalä bolğan vaqiägä asaslanğan halda yezildi. Bu yärdä mäkkarlarğa munasivätlik birla sahani alduq. Adämlärni aldaş arqiliq kün käçürüvatqanlar jämiyitimizniŋ barliq sahalirida yetip aşidu. Şuŋlaşqa ularniŋ qoliğa çüşüp qeliştin saq boluŋ. Bu maqalini yeziştiki asasiy  mähsitimizmu äynä şuniŋdin ibarät.   

Bähtişat SOPİEV.

Yurist lävzi

Һakimjan MOLOTOV, advokat, Almuta şähärlik advokatlar kollegiyasiniŋ äzasi:

— Bu ikki yaki üç adäm birlişip ämälgä aşurulğan җinayät, yäni –mäkkarliq. Ägär maqalidiki mäkkarliqqa guman päyda qilğan şähslärniŋ gunasi dälillänsä, ular  Qazaqstan Җumhuriyiti  Җinaiy işlar kodeksiniŋ 177-maddisiniŋ 2-tarmiği boyiçä җavapqa tartilip, bäş jilğiçä ärkinligidin ayrilidu. Şundaqla mülki musadirä qilinidu.

Bälüşüş

1 izahät

  1. Bähtişat aka! Seniŋ moşundaq jämiyitimizdä orun elivatqan aktual-problemiliq maqaliliriŋni qiziqip oquymiz. Vä biz, qoliğa yeŋidin qäläm alğan yaşlarğa ülgä boluvatqiniŋğa hoşalmiz.

Javap qalduruŋ