Jutta inavätlik insan

0
778 ret oqıldı

Bu künlärdä hayatiniŋ 75-davaniğa kštirilgän Qähriman aka Һasanov Yarkänt täväsidila ämäs, bälki uniŋ sirtidimu ismi җamaätçilikkä yahşi mälum bolğan jut pärzändi. Täbiitidin kiçik peyil-kämtar, gäp-sšzi bilän iş-härikiti uyğunlişip turidu. Mana şuniŋ üçünmu uniŋ bilän sšhbätlişişniŋ šzi adämdä qandaqtu-bir qanaätliniş sezimlirini päyda qilidu. Һasanovlar ävladi äsli moşu Yarkänttin bolup, ata-boviliridin tartip, jut, häliq aldidiki bir kişilik borçini şäräp bilän atqurup štkän adämlär. Şuŋlaşqimu ularniŋ härqaysisiniŋ ismi-şäripi hšrmät-ehtiram bilän äskä elinip, jutdaşliriniŋ qälbidä saqlinip qelivatidu. Gäpni tehimu aydiŋlaştursaq, sulaliniŋ tunҗisi tävädiki däsläpki çekistlardin bolup, pütkül anliq hayatini moşu sahağa beğişlap štti. Öz hizmitigä ästaidil berilip, jutdaşliriniŋ amançiliğini saqlaştäk muräkkäp, şuniŋ bilän bir qatarda şäräplik sahağa tegişlik hässisini qoşti. «Üsüvahun militsioner» atilip, aridin bir äsirgä yeqin vaqit štüvatqan bolsimu, jut ähliniŋ hatirisidä saqlinip kälmäktä. Atiniŋ pärzändi bolğan Tursun akiniŋ šmür yolimu häliqniŋ amançiliği bilän behätärligini saqlaştäk häyirlik hizmät bilän juğirilip kätti. Ailidiki üçinçi ävlat väkili bolğan Qähriman akimu ularniŋ işiğa varisliq qilip, izini davamlaşturdi.

Maqalimiz qährimani ata juti Yarkänt şähiridä 1939-jili 29-may küni duniyağa käldi. Biraq baliliq häm šsmürlük çağliri taşa jutlarda štti. Bu atisi Tursunniŋ hizmät paaliyiti tüpäyli ailiniŋ pat-patla kšçüp-qonuşliriğa munasivätlik boldi. Mäktäp yeşiğa yetip, bir jil štkändin keyin, Çeläk yezisidiki rus ottura mäktividä 5-sinipqiçä oquğanliği, andin Almutidiki 39-rus ottura mäktividä ikki jil bilim alğanliği äynä şuniŋdin edi. Häyriyat, ahiri Yarkänt şähiridiki A.Lunaçarskiy namidiki mäktäptä oquşni davamlaşturup, 1958-jili qoliğa kamalätlik şahadätnamä elişqa muvappäq boldi.

Ottura mäktäptin keyin härbiy säptä hizmät qilidudä, qaytip kälgändin keyin «Avtovneştrans» avtobazisiniŋ Panfilov bšlümçisidä şofer boluş bilän ämgäk paaliyitini başlaydu. Aridin biraz vaqit štüp, Almutidiki Qazaq politehnika institutiğa hšҗҗätlirini tapşurup, kiriş emtihanliridin muvappäqiyätlik štidu. Mäzkür bilim därgahida injenerliq-quruluş fakul'tetida tähsil kšrüp, quruluş sahasiniŋ aliy mälumatliq mutähässisi bolup yetişip çiqidu. Almutida quruluş-montaj başqarmisida birär jilçä quruluş ustisi bolup işläp, andin šz jutiğa qaytip kelidu.

Q.Һasanov 1969-jili Qazaq SSR Dšlät behätärligi komitetiğa hizmätkä çaqirtilidu. Bu yärdä 1980-jilğiçä operativ väkil, çoŋ operativ väkil qatarliq lavazimliq hizmätlärni atqurup, istipağa çiqqan 1991-jiliğiçä җumhuriyätniŋ Taldiqorğan vilayiti boyiçä Dšlät behätärlik komiteti başqarmisi Panfilov nahiyäsi bšlüminiŋ başliğiniŋ muavini bolup işläydu. Jigirmä jildin oşuq vaqit җäriyanidiki nahayiti җavapkärlik hizmät toğrisida mundaq räqämlärni kältürüş bilänla çäklinişimizdiki säväp, atalğan sahaniŋ šzigä has alahidiligigä munasivätlik, älvättä. Biraq, şundimu Qähriman akiniŋ leytenant bolup hizmätkä orunlişip, podpolkovnik unvani bilän istipağa çiqqanliği šz väzipisini qaysi däriҗidä atqurğanliğini kšrsätsä keräk. Buniŋdin taşqiri, İ, İİ, İİİ däriҗilik «Dšlät behätärligi organliridiki nuqsansiz hizmiti üçün» medal'liri, SSSR Quralliq küçliriniŋ 60 vä 70 jilliği, «SSSR Sirtqi razvedkisiğa 70 jil», Qazaqstan Җumhuriyiti «Barlau» Sirtqi Razvedkisiğa on häm on bäş jil toluşiğa munasivätlik, «SSSR Quralliq küçliriniŋ veterani», başqimu şularğa ohşaş medal'lar, pähriy yarliqlar vä täşäkkürnamilar bilän täğdirlängänligi yänila şu nämuniliq hizmättin deräk beridu. Şunimu eytip štüş keräkki, җumhuriyät Dšlät behätärligi komitetiniŋ räisi, Dšlät behätärligi komiteti Taldiqorğan vilayiti boyiçä başqarmisiniŋ başliği täripidin berilgän hatirä soğilarmu az ämäs. Yarkänt şähärlik keŋäşkä deputat bolup saylanğanliğinimu jutdaşliriniŋ uniŋğa kšrsätkän işänçisi däp çüşiniş keräk. Däsläpkilärdin bolup «Panfilov nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini» namini elişqa sazavär bolğanliğimu uniŋ ämgigi munasip bahalanğanliği vä ämgigigä yarişa kšrsitilgän hšrmät-ehtiramniŋ ipadisidur.

Häyri-ehsanliq, märt-märdaniliq — aliy insaniy päzilättur. Tävällud egisiniŋ vuҗudida moşu hil esil hislätlär muҗässäm. Bu heli märhum Tursun aka bilän bügünki kündä jutniŋ nuraniy anisi bolup hesaplinidiğan Sahibҗamal haҗim anidin siŋgän hislät. Qähriman aka ata-aniniŋ moşundaq sovapliq işlirini davamlaşturup kelivatidu. Uniŋ yarkäntliklärdin turmuş-şaraiti naçarlarğa qol uçini sunup, kšrsitivatqan yardimi kšpkä mälum. Şuniŋ bilän billä, ädiplirimizniŋ yoruq kšrgän kitapliriğa heridarliq qilivatqanliğini, mätbuatimizğa җan kšydürüp, muştiri toplaş işliriğa yeqindin at selişivatqanliğini tilğa alğan orunluq.

«Quş ugida nemä kšrsä, uçqanda şuni qilidu» degän dana gäp bar hälqimizdä. Moşu җähättin sšz qilğandimu, Һasanovlar ailisi Yarkänt şähiridiki hämmä täräptin ibrät elişqa munasip. Juqurida eytqinimizdäk, Sahibҗamal haҗim animiz šyniŋ berikitigä berikät qoşup, bala-çaqiliriğa qol-qanat bolup jürüvatidu. Şakuräm haҗim hädimiz bolsa, aniniŋ eğirini yenik, jiriğini yeqin qilip, hizmitidä bolmaqta. Mundaq ailiniŋ pärzäntlirimu zamanğa munasip tärbiyilinip, җämiyättin bir kişilik ornini tapidiğanliği täbiiy ähval. Bir-biriniŋ izini besip, qatarğa qoşulğan üç pärzäntniŋ hämmisi — oqup, aliy mälumat alğan mutähässislär. Öyniŋ känҗisi Diläräm häqqidä gäp qilğanda, qoli oçuq alahidä märt-märdanä ekänligini täkitläp štüşkä toğra kelidu. Keyinki vaqittila şähärdiki balilar šyi bilän B.Nazim namidiki uyğur ottura mäktividä oquvatqan turmuş ähvali naçar balilarğa maddiy yardimini kšrsätti. Bu ata-bova işiniŋ davamlişivatqanliğiniŋ nişani bolsa keräk. Şundaqla Pärhat toğrisidimu ikki eğiz sšz qilişqa toğra kelidu. U moşu künlärdä behätärlik organlirida oŋuşluq paaliyät elip barmaqta. Şundaq qilip, sulalidiki moşu sahada hizmät qilivatqan tšrtinçi ävlat väkili bolup kelivatidu.

Maqalini yeziş җäriyanida şähärdiki Üsüvahun mähällisiniŋ mštivärliridin bolup kelidiğan, şair Arupҗan Җumahunov bilän sšhbätlişişniŋ pursiti çüşüp qaldi.

— Män u jilliri mähälliniŋ jigitbeşi edim, — dedi sšhbätara Arupҗan akam. — Bir baş qoşuşta mähälligä jutqa hizmiti siŋgän rämätlik Üsüvahun akamniŋ namini beriş toğriliq täklip eytildi. Turğunlar buni bir eğizdin qollap, muqum qararğa käldi. Һazir oylisam, şu çağda toğra iş qilğan ekänmiz. Çünki mundaq adämlirimizniŋ ismini jutdaşlirimizniŋ qälbidä saqlap qeliş — biz, tiriklärniŋ, insaniy pärzi häm qärzi.

Därhäqiqät, jutta inavätlik adämlärgä hšrmät-ehtiräm bildürüş bügünki kün üçünla ämäs, ätiki šsüvatqan ävlatlirimiz üçünmu keräk.

Nurähmät ÄHMÄTOV.

Tursunmähämät MÄŞÜROV çüşärgän sürät.

Yarkänt şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ