Һayatqa muhäbbät

0
722 ret oqıldı

Һayatiniŋ qisqiliğidin käŋ җamaätçilikkä degändäk tonulup ülgärmisimu, lekin ädäbiyatniŋ poeziya janrida šzigä has iz qaldurup kätkän malivayliq jigit Һezbullam Ğeniyarovniŋ ahirqi kitaviniŋ nami «Һayatqa muhäbbät» däp atalğan edi. Kitapqa moşu namni qoyuşqa birdin-bir dävätçi bolğan şairniŋ räpiqisi Rizvangül Ğeniyarovaniŋ pütkül aŋliq hayati äynä şu šzi qoyğan namğa munasip štti. U atisidin kiçik jitim qalğandimu, yoldişidin ätigän ayrilğandimu, tšrt pärzändini quçaqlap işsiz yatqandimu šz eqidisidin, hayatqa bolğan huştarliğidin ayrilmidi.
Rizvangül tuğulğan 1941-jili dähşätlik uruş başlinip, dadisi Ablimit aka şu jilila җäŋgä atlandi. Uruş ayaqlişay degändä mäydandin qara hät käldi. Keyiniräk bayseyitliq veteran İvrayim Sadirovniŋ eytip berişiçä, Ablimit aka Berlinğa yetip berip, şu yärdä qaza boptu.
U jillardiki qiyinçiliqlarni eytmisimu çüşinişlik. Rizvangül hädiniŋ bovisi Rozahun haҗimniŋ çoŋ beği bolup, pütkül jut baliliri yazliği äşu bağdiki mevä-çevilärni yäp kün kšrättekän.
— U çağlarda män kiçik bolğaçqa, buniŋ hämmisini maŋa keyiniräk rämätlik apam Känҗäm, huddi çšçäk eytqandäk, eytip berätti, — däydu Rizvangül hädä štmüşni äsläp, — meni yalğuz dedimu yaki zamanniŋ eğirçiliğidinmu, bovam rämiti apamni zorlap degidäk Şämşidin mälisidiki Rozahun degän kişigä yatliq qilidu. Şundaq qilip, män bäş qerindaşliq bolup qaldim.
Rizvangül 8-sinipni Malivayda pütirip, oquşni davamlaşturuş mähsitidä Çeläkkä kelidu. Däsläp Kirov, andin hazirqi Abdulla Rozibaqiev namidiki mäktäplärdä oquydu. U äşu jilliri oqutqan ustazliri Märiyäm Noruzova, Yaqupҗan Rahmatullin, Gülҗahan Tohtieva vä başqilarniŋ isimlirini ta moşu küngiçä zor ehtiram bilän tilğa alidu. Çünki şularniŋ bärgän puhta bilimi tüpäyli maarip sahasida ünümlük işläp, ämgigi tilğa elinişqa başlaydu. Uniŋ hayatqa bolğan muhäbbiti şu jilliri Malivay mäktividä uyğur tili vä ädäbiyati pänliriniŋ muällimi bolup işlävatqan Һezbullam isimliq jigit bilän kšŋül qoşup, ailä quruşi nätiҗisidä tehimu küçäydi. Çünki Һezbullam Ğeniyarov şu çağlardila şair süpitidä jutqa tonulğan, zehni štkür, keläçäkkä zor ümüt-işänçä bilän qaraydiğan kšzi oçuq jigitlärdin edi.
— Һezbullam bilän štkän däqiqilär hayatimdiki äŋ bähitlik çağlar boldi, — däp sšzini davamlaşturdi Rizvangül hädä, — u maŋa häqiqiy mänasida ustaz boldi, uniŋdin kšp närsilärni ügändim.
Monu bir vaqiä zadila yadimdin çiqmaydu. U çağlarda män Bayseyit yezisidiki İsmayil Tayirov namidiki uyğur ottura mäktividä çoŋ pioner yetäkçisi bolup işlävatattim. Bir küni bir top ilğar pionerlarni säyahätkä elip çiqtim. Yeziniŋ çetidiki almiliq bağ kšzimizgä bšläkçila çirayliq kšrünüp kätti. Almilarniŋ aldi pişqan mäzgil bolidiğan. Şuŋlaşqa biz däsläp bağniŋ küzätçisi bilän sšzlişişni orunluq kšrüp içkiri maŋduq. Qolida uzun tayiği bar oruq kälgän kişi bizni kšrüp aldimizğa käldi. Salam-saattin keyin kälgän mähsitimizni eyttuq. U qarşi bolmidi. Gäptin-gäp çiqip män u kişiniŋ täqipläş qurvini bolğan ataqliq rässam Avakri Şämsi ekänligini bildim.
Män şu küni šygä kelişim bilänla bu vaqiäni Һezbullamğa sšzläp bärdim. U bäk täsirlinip; «Bu nemä degän adalätsizlik. Şundaq talantliq adämniŋ küzätçi bolup işlişi hälqimiz üçün çoŋ yoqitiş ämäsmu», däp bir hazağiçä hayaҗanini basalmidi.
Aridin bir az vaqit štüp, «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») gezitida Һezbullam Ğeniyarovniŋ ataqliq rässam häqqidä maqalisi yoruq kšridu. Moşu maqalä elan qilinip, kšp vaqit štmäy Moskvadin bir-näççä kişi kelip, Һezbullam bilän Avakri Şämsiniŋ šyigä baridu. Mana şuniŋdin başlap ataqliq rässam moy qälimini yaŋlivaştin qolğa alidu vä İsmayil Tayirov namidiki mäktäptä räsim pänidin muällim bolup işqa orunlaşturulidu.
Rizvangül hädä mäktäptä işläş bilän billä mätbuat sahasidimu ihtiyariy muhbir süpitidä aktiv paaliyt elip bardi. Uniŋ ämgäk adämliri, ana jut, yeza egiligi işliri häqqidä yazğan maqaliliri Çeläk nahiyälik «Ämgäk tuği» gezitiniŋ sähipiliridin davamliq orun elip turdi. Uniŋ maqaliliri şundaqla şu çağlardiki җumhuriyätlär ara çiqidiğan «Kommunizm tuği» gezitidimu pat-pat elan qilinatti. U mäktäptä işläş җäriyanida šziniŋ aktiv paaliyätçanliği, җämiyätlik işlarğa paal arilişi tüpäyli mäktäp mämuriyitiniŋ vä kollektivniŋ hšrmät-işänçisigä sazavär boldi.
Äpsus, bu bähitlik künlär uzaqqa sozulmidi. Huddi hava oçuq küni çaqmaq çaqqandäk bir küni tuyuqsizla yoldişi Һezbullam yoruq duniya bilän hoşlaşti. Bu 1975-jili edi. Ändi tšrt balini bağriğa besip qalğan Rizvangül hädigä häm ana, häm ata ornida boluşqa toğra käldi. Aldi tehi ändilätin 12-13, käyni 6-7 yaşlarğa kälgän tšrt balini beqip qatarğa qoşuş yaş aniğa oŋay bolğini yoq, älvättä. 34 yeşida sšygän җüptidin ayrilip, tul qalğan Rizvangül hädä hayatqa bolğan muhäbbiti tüpäyli pärzäntlirini qatarğa qoşuş armini bilän yaşidi. Arida İşiktä şähiridiki pedagogika uçiliöesini tamamlap, ustazliq paaliyitini davamlaşturdi. İradilik ayal pärzäntlirini, «Tumşuqluqqa çoqturmay, qanatliqqa qaqturmay» çoŋ qildi, äl qatari oqutti. Oğli Anis hazir Malivay ottura mäktividä tehnologiyadin, kelini Gülçähräm qazaq tili pänidin däris beridu. Qizi Sumbat T.Jürgenov namidiki teatr institutini tamamlap, hazir M.Ävezov namidiki drama teatrida rejisser bolup işlävatidu. Uniŋ 1993 — 1994-jilliri ataqliq kinorejisser Abrar Qasimov täripidin çüşirilgän «Nazugum» kinofil'mida baş qähriman — ismi rivayätkä aylanğan uyğur qizi Nazugumniŋ rolini muvappäqiyätlik iҗra qilip, käŋ җamaätçilikniŋ illiq ihlasiğa bšlängänligi hämmigä mälum. Sumbatmu atisi ohşaş şeir yezişqa häväs qilidu. U şundaqla bir näççä drama äsärliriniŋ muällipi. Dilraba geograf, Qariqat tibbiy hadim.
Rizvangül hädä hazir җämiyätlik işlarniŋ aktivisti, yeziliq ayallar keŋişiniŋ räisi süpitidä nurğunliğan mädäniy iş-çarilärni ämälgä aşurup, jutdaşliriniŋ izzät-hšrmitigä bšlängän qälbi sehi insan.
Bügünki kündä šziniŋ 70 yaşliğini qarşi elivatqan nuraniy ana 12 nävrä bilän 4 çävrisiniŋ qiziğini kšrüp, mehmandost vä sämimiy kelini Gülçähräm bilän guŋur-muŋur hayat käçürmäktä. U bolupmu nävrisi, — Almuta şähiridiki Abdulla Rozibaqiev namidiki 153-mäktäp-gimnaziyaniŋ oquğuçisi Muştäri İslamovaniŋ sän°ät sahasidiki muvappäqiyätliridin bäk minnätdar.
Pursättin paydilinip, biz Rizvangül hädigä ilahim yaşliqta tartqan җapaliriŋiz hatirҗämlikkä almaşsun, sizdiki barliq insaniy hislätlär nävrä-çävrilärniŋ qälbigä siŋsun, teniŋiz sağlam bolsun, degän tiläkni bildürimiz.
Mähämätҗan ҺAPİZOV.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.
SÜRÄTTÄ: Rizvangül Ğeniyarova qizi Sumbat bilän.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ