Täğdir

0
890 ret oqıldı

Nurnisa isimliq җugan bilän bir toyda tonuşup qaldim. U çirayliq, boy-turqi kelişkän ayal bolup, kiygän kiyimimu šzigä bäk yarişip turatti. U maŋa pat-patla telefon qilip, ähvalimni soraydiğan boldi. Bir küni u yänä telefon qildi:— Һädä, sizgä eytidiğan gepim bar edi. Şuŋa sizni kafeğa täklip qilay dävatimän. Şu yärdä oltirip, aramhuda gäpläşsäk, — dedi.

Män qarşiliq bildürmidim.

Kelişilgän küni, kelişilgän җayda ikkimiz uçraştuq. Nurnisa tamaq buyrutup bolup, muŋluq kšzlirini maŋa tikkän boyi sšzini başlidi:

— Män sizni birinçi qetim teatrda «Ana mirasi» spektakliğa barğinimda kšrgän. Spektakl'diki ayallarniŋ eğir täğdirini kšrüp, kšzlirimni yaş ägidi. Spektakl' tügäp, uniŋ muällipi — sizni täbrikläp, güldästilärni bärgändä, sizgä šz hayatim toğriliq sšzläp bärsäm däp arman qilivedim. Çünki bügünki kündimu ayallar az eğirçiliq tartivatqini yoq, — dedi äpsus içrä.

Uniŋ sšzliridin qälbidä saqaymas yariniŋ izliri barliğini säzdim.

— Nurnisa, hayatniŋ näqädär muräkkäp ekänligini eytmisammu šziŋiz yahşi bilisiz. Ägär, diqqät qilsiŋiz, härbir adämniŋ hayati — çoŋ bir äsär. Päqät täğdirniŋ sinaqliridin štkänlärgila huda bähit äta qilidu.

—        Toğra däysiz, hädä, — dedi Nurnisa vä beşidin štkän käçmişini täpsiliy bayan qildi.

***

Zaman šzgirip, yezidikilärniŋ nurğuni җan beqiş koyida şähärgä qarap yol tutqanda, yoldişim Nazim ikkimizmu yezidiki šyümizni setip, Almutiğa kšçüp kälduqtä, kona bir šyni setivalduq. Nazim җihaz fabrikisiğa işqa orunlaşti. Oğlumiz tehi kiçik bolğaçqa, män šydä tikinçilik qildim. Nazim iştin keyin šyniŋ buzulğan u yär-bu yärlirini җšndäp, kona šyni yeŋiliğiçä helä җapa tartti. Asta-asta şähärgimu üginip qalduq. Yeŋi dostlarni, yeŋi tonuşlarni tepip, arilişip jürduq. Aridin ikki jil štüp, ikkinçi oğlum duniyağa käldi. Däsläp buniŋğa hoşal bolup, beşimiz kškkä yätsimu, amma kšp štmäy kšŋlümizniŋ arami buzuldi. Çünki dohturlar oğlumniŋ tuğma jüräk ağriği bilän tuğulğanliğini, ägär operatsiya qilinmisa, šlüp ketidiğanliğini oçuqla eytti. Bilalniŋ jürigigä operatsiya yasitiş üçün uni Rossiyaniŋ Novosibirsk şähiridiki kardiologiya märkizigä apirişqa helä nurğun mäbläğ haҗät ekän. «Ahçini nädin eliş keräk?» degän soal bizni azaplaşqa başlidi. Pul sorap barmiğan yerimiz, muraҗiät qilmiğan adimimiz qalmidi. Һeçnemidin häviri yoq kiçikkinä oğlumğa qarisam, jürigim kšyüp ketätti. Uni aman elip qeliş üçün otqimu, suğimu kirişkä täyyar edim.

Şundaq ğäm-qayğuda jürgän künlärniŋ biridä İnternetni «aqturup» jürüp, çätällik är-ayalniŋ bala tuğup beridiğan salamätligi yahşi ayalni izdäydiğanliği, mabada şundaqlar tepilip qalsa, yahşi pul tšläydiğanliği toğriliq yazğan hetigä kšzüm çüşti. Män ularğa җavavän: «Yeşim 30da, salamätligim yahşi, ikki oğlum bar. Çoŋi 5 yaşta, kiçigi 1 yaşta», däp därru yezivättim. Ular kšp kütküzmäy «Ätä saat 10.00da kšrüşüp, sšzlişäyli», däp җavap bärdi. Uçrişiş җayinimu bälgülidi. U küni taŋ atqiçä uhlimay çiqtim. Ätisi däl vaqtida kelişilgän yärgä yetip bardim. Çätälliklär meni illiq çiray qarşi aldi. Tonuştuq. Yoldişiniŋ ismi — Tom, ayaliniŋ — Nensi ekän. Ular Amerikiniŋ Kaliforniya ştatidin käptu. Nensiniŋ bala tuğuşqa salamätligi yar bärmigänliktin, ular 9 ay qosaq kštirip, yoruq duniyağa pärzänt äkelip beridiğan ayal izdävetiptu. «Ägär şuniŋğa razi bolsiŋiz, hämmä analizliriŋizni štküzüp, dohturlar salamätligiŋizni täkşürgändin keyin, EKO arqiliq hamildar bolisiz. Bala tuğulğanda, heçbir qarşiliqsiz bovaqni bizgä berivetisiz, häqqiŋizni tšläymiz», dedi Nensi kšzlirimgä tikilip qariğan peti. Şu päyt kšz aldimğa tehi ändila täy-täy besip meŋip qalğan oğlumniŋ tatliq qiyapiti käldidä, çätälliklärniŋ iltimasini ilaҗisizliqtin qobul qildim. Bälki, bäzi ayallar meniŋ bu qilğinimni durus kšrmäy sinğa alar, lekin meniŋda ahça tepişniŋ başqa amali bolmidi. Şu kündin başlap dohturlarğa qarilişqa başlidim. Käçqurunluği, Nazim iştin kälgändä, bolğan vaqiäni uniŋğa sšzläp berip, «nemä däydekin» däp çirayiğa baqtim.

— Ahmaq bolma! Toqquz ay qosaq kštirip, aççiq tolğaq yäp tuqqan balini birävgä berivetiş ana üçün oŋay dämsän! — dedi Nazim qät°iy naraziliq bildürgän halda.

—        Siz meni toğra çüşinip tiŋşaŋa, ägär biz pul tapalmisaq, Bilalniŋ täğdiri nemä bolmaq? Män päqät oğlumiz üçün bu otqa kirivatimän. Siz meni tohtatmaŋa, štünimän, — dedim yalvurup.

İkkimiz yerim keçigiçä moşu mäsilä üstidä baş qaturup, ahiri Nazimniŋ raziliğini aldim.

Amerikiliqlar täläp qilğan barliq räsmiyätlär tügigändin keyin EKO märkizi aldida meni kütüp turğan Tom vä Nensi bilän uçraştim.

— Siz yahşi oylandiŋizmu? Vädiŋizdä turidiğansiz? — deyişti här ikkisi täşviş içrä.

— Män šz vädämdin härgiz qaytmaymän! — dedim işäşlik.

Novitim kelip, dohturniŋ bšlmisigä kirip kättim. Dohtur maŋa bu qädimimniŋ näqädär eğir häm җavapkär ekänligini täpsiliy çüşändürdi. Andin «Salamätligiŋiz yahşi ekän. Ändi vädä boyiçä ikki täräp bir-biriŋlarğa tilhät yezip berişiŋlar şärt», dedidä hozuriğa Tom bilän Nensini çaqirdi. U ikkisigimu maŋa eytqanlirini täkrarlidi. Män 9 ay qosaq kštirip, miŋ bir җapalartartip tapqan  balamni šz hahişim bilän Tom bilän Nensiğa štküzidiğanliğim, Tom bilän Nensi bolsa, «balini qolğa alğan zaman kelişilgän pulni maŋa beridiğanliği häqqidä tilhät yezip, qollirimizni qoyuştuq. Dohtur ularğa bir qur kšz jügärtkändin keyin papkiğa selip qoydi.

Ätisi maŋa EKO arqiliq haҗät närsiniŋ hämmisini yasidi. Ändi çekinişniŋ orni yoq edi. Dohturniŋ bšlmisidin çiqsam, Tom bilän Nensi meni hoşal kütüp turuptu. Üçimiz billä restoranğa berip tamaqlanğandin keyin, ular meni šygä apirip qoydi. Baliğa zar bolğan är-ayal meniŋ hamildar bolğanliğimni eniq bilgändin keyinla, hatirҗäm bolup, Amerikiğa uçup ketişti. Şundimu kšŋli imin tapmiğan ular här häptidä ikki qetimdin telefon qilip, ähvalimdin hävär elip turdi.

Qosiğimdiki bala 8 ay bolğanda, Tom bilän Nensi Amerikidin uçup kelip, meni kündä degidäk nazarät qilip, «Siz yahşi tamaqlinişiŋiz haҗät» däp yäl-yemiş, yemäk-içmäklär bilän täminläp turdi. Ay-künüm toşup, tolğaq başlanğanda, Nensiğa telefon qildim. Nazim tez yardäm çaqirip, meni tuğuthaniğa elip maŋdi. Kälsäk, Nensi bilän Tom bizdin aval kelivelip, kütüp turuptu. Qisqisi, män aççiq tolğaq yäp boşandim. Dohtur: «Qiz! Salmiği 3 kilo 900 gramm» dedidä, bovaqni maŋa kšrsätmäyla elip çiqip kätti. Bu sšzlärni aŋliğinimda špkäm šrülüp, kšzlirimdin monçaqtäk yaşlirim tškülüşkä başlidi. Nazimniŋ eytqinidäk, jürigimniŋ bir parçisidäk bolup kätkän qizimni birävgä berivetişniŋ qançilik müşkül ekänligini ändi çüşändim. Ätisi dohtur meni häm qizimniŋ «ata-anilirini» šz bšlmisigä çaqirivelip sšhbätläşti. Şu ariliqta hämşirä yšgäktiki qizimni kštirip kirip käldi. Män šz balamni beihtiyar Nensiniŋ qoliğa bärdim. Tom kelişilgän pul selinğan konvertni maŋa uzatti.

— Nazim, ändi män qandaq yaşaymän? — däp hšküräp jiğlavättim.

Uniŋ kšzlirinimu yaş ägigän edi.

— Män bu işniŋ moşundaq ayaqlişidiğanliğini bilgän edim. Җür, šygä barayli, Ruslan bilän Bilal bizni kütüvatidu.

Öygä yetip barğiçä ändi bu rohiy azaptin qutuluş mümkin ämäsligini his qildim. Bu eğir gunarim üçün meni alda qandaq җazalarniŋ kütüp turğanliği häqqidä oylidim.

Män muräkkäp җäriyanni baştin käçürüp, šzämgä kälgiçä, Nazim meni yahşi kütti. Hiyal sürüp oltarğinimni kšrüp qalsila, qiziq-qiziq bir närsilärni sšzläp, oylirimni başqa yaqqa buraşqa tirişatti. Oğlum Ruslan baridiğan balilar bağçisida metodist bolup işläydiğan, meniŋdin üç yaş kiçik bolsimu, tehi turmuşqa çiqmiğan yalğuz qerindişim Taҗinisamu pat-patla kelip, halimdin hävär elip, šy işliriğa yardämlişip jürdi.

Bu çağda Bilalniŋ deminiŋ siğişi çapsanlap ketivatqanliğini bayqap, İnternet arqiliq Novosibirsk şähiridiki kardiologiya märkizi bilän kelişip, hšҗҗätlärni räsmiyläştürüp, yol täyyarliğini kšrdüm. Nazimğa işidin ruhsät bärmidi. Meŋiş aldida dosti bilän pätirdä turuvatqan Taҗinisani çaqirip:

—        Biz kälgiçä, Ruslanni šzäŋ bilän billä apirip-äkelip, Nazim ikkisiniŋ tamiğini vaqtida berip, moşu šydä turivär, — däp җekidim.

***

 Novosibirskiğa barğan künniŋ ätisi kardiologiya märkizigä yoluqtuq. Bizni şu künila dohturhaniğa yatquzdi. Bu yärdä yärdä balilar kšp bolup, birliri operatsiyagä täyyarliq җäriyanidin štüvatqanlar bolsa, yänä birliri operatsiyadin çiqqanlar. Ularni kšrgändä jürigiŋ ağriydu. Aniliriniŋ kšzliridin baliliriniŋ saqiyip ketidiğanliğiğa bolğan işänçini sezivalisän. Ularğa qarap mänmu hämmä närsiniŋ utuqluq bolidiğanliğiğa ümüt bağlidim. Nazim kündä birnäççä qetim telefon qilip, Bilalniŋ ähvalini sorap turdi.

Bälgülängän küni Bilalni operatsiya bšlümigä elip kirip kätkändin keyin, Hudayimdin oğlumniŋ šmrini sorap jiğlap qançä saat oltarğinimnimu bilmäymän. Bir çağda işik eçilip, Bilalni operatsiya yasiğan dohtur çiqip käldi.

—        Һämmä närsä durus, operatsiya utuqluq boldi. Qayğurmaŋ, oğluŋiz asta-asta yahşi bolup ketidu, — däp kšŋlümni yasidi u.

U kişigä miŋlarçä rähmitimni izhar qildim. Oğlumni ikki kün җan saqlaş bšlümidä yatquzup, andin palatiğa yštkidi. Dohturlar här küni kirip täkşürüp, «bügün yahşi» desä, kšŋlüm kštirilip qalatti. Һäqiqätänmu, Bilal asta-asta yahşi bolup, külümsiräp qaraşqa başlidi. Operatsiyadin on kün štkändin keyin dohturhanidin çiqtuq. Aldin-ala samoletqa bilet elip qoyğaçqa, şu künila Almutiğa uçup kälduq. Nazim bizni aeroportta qarşi aldi. Bilalniŋ dadisini kšrüp hoşal bolğinini eytmamsiz. Käçtä Taҗinisa Ruslanni yetiläp kirip käldi. Һämmimiz billä oltirip, Bilalniŋ aman-esän šygä kälginini atap štüştuq. Nemişkidu, Taҗinisa maŋa tik qaralmay, kšzini mändin qaçurğandäk qilatti. Män uni šzämniŋ yataq bšlmämgä çaqirip kšzigä qarap turup soridim:

— Taҗinisa, bayqisam, seniŋ maŋa eytar sšzüŋ bardäk qilidu. Män yoqta hayatiŋda qandaq šzgirişlär boldi, hämmini yoşurmay eytqinä.

U unçuqmastin yärgä qariğan peti turatti. Şu päyttä işik eçilip, Nazim kirip käldi.

—        Nurnisa, sän bizni käçür! Biz Taҗinisa ikkilän… — degän sšzlärdin keyin ahirini aŋlimayla, šzämni tutalmay vaqiravättim:

—        Kšzümgä kšrünmäy yoqiliŋlar!

İkkisi unçuqmay çiqip ketişti. Öyniŋ içidä boran-çapqun boluvatqandäk bilindi. Terikkinimdin put-qolum dirildäp titiräp kätti. Şu päyttä talaniŋ işigi yepilip, šyniŋ içidä җim-җitliq hšküm sürdi.

Bu çağda heçnärsidin häviri yoq ikki oğlum duniyadin beğäm, tatliq uhlavatatti. Därt-häsrättä buniŋ hämmisiniŋ yä oŋum, yä çüşüm ekänligini çüşinälmäy qaldim. «Män işängän, yahşi kšrgän ikki adäm meni setip kätti. Ularni käçürüşkä bolamdu?» Moşundaq hiyallar qaynimidin çiqalmay, keçiçä kšz jummidim. «Gunasiz qizimni birlirigä berivätkän gunayim üçün Alla meni җazalavatsa keräk» däpmu oylidim. Turup : «Oğlumniŋ җenini saqlap qeliş üçün moşundaq ähvalğa yol qoydumğu, ahir», däp šzämni aqlaşqa tirişattim. Tšpi-tšpisigä kälgän bu ğäm-därtlärdin ubdanla qaymuqup qaldim. Tirik šlüktäk jürüp, vaqitniŋ qandaq štüvatqanliğinimu tuymidim. Bir küni tuyuqsizla äynäkkä qarap, uniŋdiki çaçliri appaq aqarğan, üzliri qoruq, oruq ayalni kšrüp çšçüp kättim. Özämniŋ toniğusiz äksimgä qarap uzaq turdum. Bir çağda işikni biri qaqti. Açsam, dostum Märiyäm turuptu. U meniŋ çirayimni kšrüp qorqup kätti.

—        Nurnisa, nemä boldi? Özäŋgä ohşimaysänğu, birär kelişmäslik boldimu?

Män uniŋğa nemä deyişimni bilmättim. Çünki jiğlaverip kšzlirimdä yaşmu qalmiğan edi. Märiyäm meni därhal orunduqqa oltarğuzup, bir çinigä soğ su elip, üzlirimgä säpti. Şu çağdila hoşumğa kälgändäk boldum.

Meniŋ halimdin hävärdar bolğan Märiyäm balilirimniŋ tamiğini etip, üç kün yenimdin kätmidi. Män bolğan işni dostumdin yoşurmay sšzläp bärdim.

— Bu äski iş boptu, älvättä. Jiğliğiniŋçä bar ekän. Siŋliŋni oqutup, kiygänniŋ uçisiğa, yegänniŋ eğiziğa qaratmastin aniliq mehriŋni tšküp, ğämhorluq qilivediŋ. Mana uniŋ saŋa rähmiti! «Taҗinisaniŋ jürigi ağriydu» däp uni ayap, dayimla ändişä qilattiŋ. Vapasizliqqa barğanda uniŋ jürigi häҗäp ağrimapta!?

Män qerindişimni nemä däp aqlişimni bilmättim.

—        Bumu Hudayimniŋ saŋa salğan bir siniğidur, bälkim. Jiğlima, adäm šlgini yoqqu. Җür, aççiq-çüçük suyuq aş etäyli, — däp meni aşhaniğa başlidi Märiyäm.

Dostumniŋ sšzliri mädät bärdimu, äytävir, şu küni yahşi uhlaptimän. Ätisi ornumdin turup, šzämniŋ tikinçilik işimni qolumğa aldimdä, bolğan kšŋülsizliklärni iş bilän untuşqa tiriştim.

Bir küni maŋa buyrutqan kšynigini alğili kälgän Saule isimliq tonuşum mundaq däp qaldi:

—        Nurnisa, män Astanağa kšçidiğan boldum. Öyümni setivättim, ändi maşinamni çapsan setivetişim keräk, heridar tapqinä.

—        Qançä däysän?

—        Ägär sän sorisaŋ, ärzän berimän.

—        Alimän! — dedim oylanmayla.

—        Sän maşina haydaşni bilämsän?

—        Һazirçä bilmäymän, biraq ändi oqup üginimän.

—        Keliştuq, җür maşinamni kšrgin, — däp meni başlap maŋdi Saule.

İkkimiz talağa çiqip, maşiniğa oltarduq. Rul'ni tutqan zaman içimgä bir ot kirdi. Һaydaşni bilmisämmu, Tomniŋ bärgän ahçisiniŋ qalğiniğa maşina setivelişqa qät°iy bäl bağlidim. Ätisi hšҗҗätlärni räsmiyläştürüp bolğandin keyin, Saule maşinini äkelip hoylamğa tohtitip qoydi..

Kšp štmäyla şoferluq kursqa yezilip, oquvaldim. Kündüzi taksistliq qilip, keçisi kiyim tikip pul tepişqa başlidim. Nazim bilän Taҗinisaniŋ yanfon arqiliq käçürüm sorap yazğan uçurliriğa җavap bärmidim. Һär ikkisini hayatimdin birätola šçirip taşlidim. Ahiri Nazim bilän sot arqiliq aҗraştuq. Çirayini kšrgümmu, uniŋ bilän sšzläşkimmu kälmätti. Lekin uniŋ şänbä, yäkşänbä künliri kelip, balilirimni kšrüşigä, oynitip kelişigä qarşiliq bildürmidim. Aridin aylar štüp, bir küni keçidä Taҗinisa yanfonumğa «Һädä, män tuğuthanida. Qärälimdin bir ay ilgiri boşinidiğan bolup qaldim. Җenim hädä, štünimän, meni käçürivät! Mabada tuğutta šlüp kätsäm, balam saŋa amanät!» däp uçur ävätiptu. Җavap yazğum kälmidi. Uyqum qeçip, helä bir vaqitlarğiçä šyniŋ içidä u yaqtin-bu yaqqa meŋip jürdüm. Birär saat štkändin keyin çidimay Taҗinisağa telefon qildim. Trubkini Nazim elip: «Taҗinisa eğir, җan saqlaş bšlümidä, kälginä», dedi yalvurğan avazda.

Nemä qilarimni bilmäy yänä biraz vaqit šyniŋ içidä meŋip jürdümdä, qerindişimğa degän kšyüm yeŋip kättimu, äytävir, maşinamğa oltirip, bir dämdila tuğuthaniğa yetip bardim. Dohturlarniŋ eytişiçä, Taҗinisaniŋ jürigi naçarlaşqanda, operatsiya yasap qizini aman elip qaptu. Uniŋ ähvali nahayiti eğir bolup, җan saqlaş bšlümidä apparat arqiliq näpäs elivetiptu.

—        Qeşiğa heçkimni kirgüzmäymiz. Çünki u adäm tonumaydu, kšzinimu açmaydu. Silär šygä qaytiŋlar, ähvalni telefon arqiliq uqup turuŋlar, — dedi dohtur.

Nazim ikkimiz dohturhanidin çiqip, meniŋ maşinamğa oltarduq. Yol boyi uniŋğa bir eğizmu gäp qilmay, šyigä apirip qoydum. Ätisi sähärligi Nazim telefon qilip, Taҗinisaniŋ vapat bolğanliğini hävärlidi. Därdimgä yänä bir därt qoşuldi. Taҗinisaniŋ yättä näzirini berip bolğandin keyin, här küni tuğuthaniğa berip, uniŋ apparatta yatqan boviğini kšrüp kelättim. On altä kün bolğanda, uni qolumğa elişqa ruhsät qildi. Qizni qolumğa tutupla, uniŋğa şundaq mehrim çüştiki, kšksümgä süt çüşkinini birdin säzdim. Dohturlarğa eytivedim: «Һäqiqätänmu, süt çüşüptu, emitsiŋiz bolidu», dedi. Män säbini emitip oltarsam, işiktin kirip kälgän Nazim häyran qaldi.

—        Ändi šygä elip kätsäŋlar bolidu, — däp dohturlar bovaqni orap qolumğa tutquzdi.

Taҗinisa bu pärzäntni Amerikidiki qizimniŋ kšyügini bassun däp, meniŋ üçün tuğup bärgändäk boldi. Һazir u üç yaşta. İsmi Bibinisa. Bilal ikkisi bağçiğa billä baridu. Çoŋ oğlum Ruslan mäktäptä oquvatidu. Nazim tehila šylänmäy jüridu. U šziniŋ yeşidin helila çoŋ kšrünidu. Һär küni iştin keyin kelip, üç balisini kšrüp, ular bilän puğani qanğiçä oynap, käçtä šyigä ketidu. Mänmu turmuşqa çiqmidim. Qançä tirişsammu Nazimni zadila käçürälmidim…

***

Nurnisa hekayisini tügitip, meni qandaq mäslihät beridekin dedimu, kšzlirimgä qaridi.

—        Nurnisa, bu nazuk mäsilidä sizgä birär mäslihät berişkä aҗizmän. Lekin, qançilik yahşi ärni uçratsiŋizmu, üç baliğa šziniŋ atisidäk ata bolalmaydu, däp oylaymän. Jürigiŋizni tiŋşap, uniŋ ämrini orunlaŋ.

—        Һädä, sizgä içimdikini sšzläp berip yeniklişip qaldim. Anamniŋ ornida tiŋşiğiniŋizğa rähmät, — däp meni quçaqlap sšydi Nurnisa.

İkkimiz kafedin çiqip hoşlaştuqtä, šz yšnilişlirimiz boyiçä meŋip kättuq. Yol boyi beşidin issiq-soğni štküzüp, šmürniŋ boran-çapqunida çiniqqan, iradilik ayalniŋ qiyapiti zadila kšz aldimdin kätmidi…

Dürnäm MÄŞÜROVA.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ