Uluqluğini mehir-şäpqiti toluqturup turatti

0
970 ret oqıldı

                                              D.Qonaevniŋ tuğulğininiŋ 100 jilliğiğa dair
Һazirqi yaşlar qandaqki, amma Qazaqstanda vä sabiq Keŋäş İttipaqiniŋ territoriyasidiki barliq mämlikätlärdä istiqamät qilivatqan ottura boğum vä çoŋ ävlat väkilliri arisida Dinmuhamet Ahmet oğli Qonaevniŋ isim-şäripini bilmäydiğanlar kamdin-kam bolsa keräk däp oylaymän. Uniŋ Keŋäş elidiki abroy-şäni nahayiti juquri däriҗidä edi. Ägär tärҗimä-hal sähipilirigä näzär taşlaydiğan bolsaq, D.Qonaevniŋ bari-yoqi ottuz yeşida Qazaqstan Һškümiti räisiniŋ orunbasari bolup tayinlinip, bu hizmättä on jil işligänligini, üç jil Qazaqstan Pänlär akademiyasiniŋ prezidenti bolğanliğini, yättä jil җumhuriyät Һškümitini başqurğanliğini, şuniŋdin keyin 25 jilğa yeqin vaqit җumhuriyätniŋ birinçi rähbiri — Qazaqstan Kompartiyasi Märkiziy Komitetiniŋ birinçi kativi lavazimida paaliyät elip barğanliğini kšrimiz. 44 jil җäriyanida çoŋ җumhuriyättiki äŋ aliy däriҗilik rähbiriy lavazimlarni egiläş kšrüngänla äqillik adämniŋ qolidin keliveridiğan iş ämäs, älvättä. Buniŋdin taşqiri, uniŋ uzun jillar davamida KPSS Märkiziy Komiteti Säyasiy Byurosiniŋ äzasi, üç märtä Sotsialistik Ämgäk Qährimani namini  elişqa muyässär bolğanliğini, onliğan orden bilän mukapatlanğanliğini, Qazaqstan Pänlär akademiyasiniŋ akademigi bolup saylanğanliğini näzärdä tutsaq, uniŋ Keŋäş İttipaqidiki sanaqliqla şähslär qataridin orun alğanliğiğa toluq kšz yätküzimiz. Älvättä, mundaq lavazimlarni egiläş vä unçilik ataqlarğa erişiş üçün u adäm härtäräplimilik päm-parasät vä istedatqa, çoŋqur bilimgä egä bolup, adilliq, çinliq, täläpçanliq, tavakälçilik vä märdaniliq ohşaş hislätlärni šzidä muҗässämläştürüşi keräk edi. Dinmuhamet Ahmet oğlida bu hislätlärniŋ hämmisi moҗut edi. Şuniŋ bilän billä, uni yahşi bilidiğanlarniŋ eytişiçä, intayin haya-nomusluq, mehir-şäpqätlik, eytqan sšzidä turidiğan kiçik-peyil insan bolğan ekän.
Aliy däriҗidiki rähbärlärmu adättiki adämlärğu. Ularmu müҗäz-hulqi, bilimi, täҗribisi, insaniy hislätliri җähättin här türlük bolidu. Amma D.Qonaev şu dävirlärdiki SSSR rähbärliriniŋ arisida päqät šzigila has insaniy hislätliri bilän päriqlinip turatti. Uniŋ eğir-besiqliği, sšzgä çeçänligi, šziniŋ qädir-qimmitini çoŋqur his qilişi, hätta boyiniŋ egizligi, kelişkän qäddi-qamiti, gäp qiliş alahidilikliri — bularniŋ hämmisi adämlärni birdin šzigä җälip qilatti, şähs süpitidiki qädir-qimmitini aşuratti. Biraq, şundimu, kšpçilikniŋ diqqät-näzärini, birinçi novättä, җälip qilidiğan äŋ muhim alahidilik — uniŋ işi, Qazaqstanniŋ täräqqiyati, Qazaqstanniŋ kšp millätlik hälqiniŋ paravän yaşişi yolida ämälgä aşurğan işliri edi. Bu toğriliq sšz bolğanda, biz şuni näzärdä tutuşimiz keräkki, u çağlarda Qazaqstan mustäqillikkä egä ämäs edi. Җumhuriyät rähbärligi Moskvaniŋ — Kreml'niŋ kšrsätmiliri boyiçä işlätti. Ähvalniŋ şundaq boluşiğa qarimay, D.Qonaev šz җumhuriyitiniŋ güllinişi üçün qolidin kälgän närsilärniŋ hämmisini qilğanliğini biz yeqinqi štmüş tarihidin yahşi bilimiz. Ägär D.Qonaev Säyasiy Byurodiki türkiy tilliq häliqlärniŋ birdin bir väkili bolğanliğini (Ş.Räşidov — Säyasiy Byuroniŋ äzaliğiğa namzat edi — Y.A.) äskä alidiğan bolsaq, uniŋ päqät Qazaqstanniŋla ämäs, bälki barliq Ottura Aziya җumhuriyätliriniŋ rivaҗlinişiğa salmaqliq hässä qoşqanliğini his qiliveliş qiyin bolmisa keräk…
Biz mäktäptä oquvatqan çeğimizdinla Qonaevniŋ isim-şäripini yahşi bilip, uni alahidä hšrmätläp šstuq. Uni aqsaqal-mštivärlärmu, oyun qepi šsmürlärmu yahşi kšrätti, qädirlätti. Һelimu esimda, universitetniŋ 2 kursida oquvatqinimda, yazliği Yarkäntkä tätilgä kälgän edim. Bir küni käçqurunluği dadam Abduqadir nahayiti kštiräŋgü käypiyatta šygä kirip käldi. Yenida bir-ikki ağinisi bar. Һämmisiniŋ hoşalliğida çäk yoq. Külkiliri besilar ämäs.
—    Ändi sän oŋ qoluŋni ikki-üç kün juymisaŋmu bolidu, çünki bu Qonaev tutqan qol, — dedi ağiniliriniŋ biri dadamğa çaqçaq qilip.
Uquşsaq, şu küni nahiyägä kälgän Qonaev vä uniŋ hämraliri dadam brigadir bolup işlävatqan mal bodaş kompleksini ziyarät qiliptu. Kolhoz räisi N.Golovatskiy brigadiniŋ işini mahtap, Qonaevqa dadamni tonuşturuptu. Җumhuriyät rähbiri dadamğa yahşi işi üçün rähmät eytip, qolini qisiptu. Bari-yoqi üç-tšrt minutniŋ vaqiäsi. Biraq u bizniŋ mälimizdä heliğiçä hämminiŋ eğizidin çüşmäy jürdi. Bu Qonaevniŋ abroy-şäniniŋ qançilik juquri bolğanliğiniŋ päqät bir misali. Eytmaqçi, şuniŋdin kšp štmäyla, dadam «Һšrmät Bälgüsi» ordeni bilän mukapatlandi.
Dinmuhamet Ahmet oğli toğriliq maŋa keyiniräk yeqin tonuşlirim — yeza egiligi işläp çiqirişiniŋ mahir täşkilatçiliri İmär Bilalov, Nikolay Golovatskiy, Mirzigül Nasirov, Avut Sattarov, İvrayimҗan Qojahmetov, Azat Mäşürov, här hil jillarda Qazaqstan televidenie vä radio aŋlitişlar komitetini başqurğan Kamal Smailov bilän Sağat Äşimbaev, kšrnäklik dšlät vä җämiyät ärbabi Quanış Sultanov vä başqilar helä närsilärni eytip bärgän edi. Ularniŋ hämmisi bu äҗayip adämniŋ intayin täläpçan rähbär boluş bilän billä şunçilikla däriҗidä mehir-şäpqätlik, pak, adil şähs ekänligini mämnuniyät bilän tilğa alatti..
D.Qonaev toğriliq İsmayil aka Yüsüpov bilänmu bir näççä qetim sšhbätläşkän eduq. İkkisiniŋ arisidiki munasivätniŋ här hil dävirlärdä här hil boluşiğa qarimay, İsmayil aka uni sämimiy hšrmätlätti. İkkisiniŋ bir koçida šskänligi, keyiniräk hizmätdaş bolğan çağlirida beşidin štküzgän särgüzäştiliri häqqidä mämnuniyät bilän eytip berätti. Almutida jürgändä iş nurğun, arilişişqa vaqit yoq, ändi Moskvağa jiğinlarğa, qurultaylarğa barğanda, ikkisi vaqit tepip, şu jilliri Moskvada istiqamät qilivatqan Ähmät aka İlievniŋ šyigä berip, läŋmän yäp kelättekän. Qonaev uyğurniŋ bu tamiğini yahşi kšrgänliktin, İsmayil aka här qetim, Ähmät akilarniŋ šyigä beriştin ilgiri, telefon arqiliq uniŋ ayaliniŋ läŋmän täyyarlap qoyuşini iltimas qilattekän.
İsmayil aka keyiniräk, birinçi katip lavazimidin elinğandin keyin, Qonaev uni trest başliği hizmitigä tayinlaydu, amma maaşini ministrniŋ däriҗisidä bälgüläş kšrsätmisini beridu. Keyiniräk qiziğa pätir elişta yardämlişidu. İkkisiniŋ iş babidiki yolliri tamamän ayrilip, munasiviti üzülgän bolsimu, bu hil yardäm vä yahşiliqlar juquri lavazimdiki Qonaevniŋ baliliq dävirdiki dostluqni untuimiğanliğini, äşu dostluqni kinäydiğanliğini kšrsitidu…
Ötkän äsirniŋ 70-jilliri «Kommunizm tuği» gezitiniŋ baş muhärriri bolup işligän Abdulla aka Mäşürov, Ğeni baturniŋ iltimasiğa benaän, uniŋ bilän D.Qonaevniŋ hozurida bolğanliğini, Dinmuhamet Ahmet oğliniŋ ularni alahidä sämimiyät bilän kütüvalğanliğini tävrinip eytip bärgän edi. Ğeni batur Qonaevtin 11 yaş çoŋ bolğanliqtinmu yaki ikkisi štkän äsirniŋ 50-jilliri tonuşup, helä arilaşqanliği sävävidinmu, äytävir, Ğeni aka Qonaevqa  «sän» däp muraҗiät qilip, şu teriqidä sšhbätlişiptu. Öz novitidä Qonaev (Säyasiy Byuroniŋ äzasidä!) buniŋğa heç ränҗimäy, mundaq muraҗiät qilişni šz layiğida qobul qiliptu. Bu toğriliq redaktsiyagä bir kälginidä Ğeni akiniŋ šzimu çaqçaq arilaş sšzläp bärgän edi. Boy turqi, qäddi-qamiti ohşap ketidiğan bu ikki adäm bir-biri bilän quçaqlişip kšrüşüp, şundaqla quçaqlişip hoşlişiptu. Şu uçrişiştin keyin D.Qonaevniŋ kšrsätmisi bilän yärlik hakimiyät Ğeni baturğa Çeläk täväsidä šy selip beridu vä bir maşina soğa qilidu.
Quddus aka Ğoҗamiyarovniŋ bir näççä qetim Dinmuhamet Ahmet oğliniŋ hozurida bolup, Qazaqstan uyğurliriniŋ bir qatar mäsililirini häl qilğanliğini, җumhuriyät rähbiriniŋ Murat Һämraevnimu qobul qilğanliğini bilidiğanlar az ämäs.
1982-jilniŋ aprel' eyida D.Qonaev uyğur ziyaliliriniŋ çoŋ topini qobul qilip, ular bilän uzaq sšhbätlişidu. Kompozitor Quddus Ğoҗamiyarov, yazğuçilar Ziya Sämädi bilän Һezmät Abdullin, sän°ätkar Roşängül İlahunova, alimlar Ğoҗähmät Sädvaqasov bilän Ähmätҗan Qadirov vä rässam Maris Һetahunovtin ibarät delegatsiya bu uçrişiştimu hälqimizgä ait mäsililärni otturiğa qoyidu vä ularniŋ äŋ muhimliri kšp štmäy häl qilinidu. Sšhbät davamida mäişät problemiliri häqqidimu sšz bolup, uçrişişqa qatnaşqan ikki ziyali turuşluq šy şaraitini yahşilaveliş imkaniyitigä egä bolidu.
Şähsän män, bir qatar änҗuman-qurultaylarda jiraqtin kšrginim bolmisa, Dinmuhamet Ahmet oğli bilän heç qaçan bätmu-bät uçrişip sšhbätläşmäptimän. Biraq, uni ahirqi ikki qetim kšrginim heliğiçä kšz aldimda turidu.
Män «Uyğur avazi» (u çağda «Kommunizm tuği» edi) gezitiğa baş muhärrir bolup tayinlinip, aridin jigirmä kün štkändin keyin, Qazaqstan Kompartiya Märkiziy Komitetiniŋ İH plenumi štküzüldi. Һelimu esimda, 1987-jilniŋ 27-iyul' küni edi. D.Qonaevniŋ Qazaqstan Kompartiyasi Märkiziy Komitetiniŋ birinçi kativi lavazimidin kätkinigä yättä aydin oşuq vaqit bolğan, andin u Moskvağa täklip qilinip, Säyasiy Byuroniŋ tärkividinmu çiqirilğan. Bäzilärniŋ eytişliriğa qariğanda, bügünki plenumda u Qazaqstan Kompartiyasiniŋ Märkiziy Komiteti tärkividin çiqirilişi keräk. Bu hävärni aŋlap, män, nemişkidu, Qonaev bu plenumğa kälmämdekin däp oyliğan edim.
Partiya Märkiziy Komitetiniŋ käŋ-taşa mäҗlislär zaliğa kirip, otturidiki rätniŋ bäşinçi qataridiki orunlarniŋ birigä kelip oltardim. Jiğinniŋ başlinişiğa yänä helä vaqit bar. Zal asta-asta adämlärgä tolmaqta. Bir çağda kimdu-biri ismimni atap asta çaqirdi. Qarisam, meniŋdin säl nerida, yättinçi qatarda, KazTAGniŋ (Qazaq telegraf agentliği) mudiri Amangeldı Ahmetalimov bilän «Kazahstanskaya pravda» gezitiniŋ baş muhärriri Fedor İgnatov oltiriptu. Ular meni šzliriniŋ yeniğa çaqirdi. Män şu yärgä berip oltardim. Bir az vaqittin keyin zal adämlärgä liq toldi. Şu mähäl Äbekeŋ biqinimğa noqup, aldimizdiki täräpni işarä qildi. Qarisam, bäşinçi qatardiki baya män oltarğan orunda… Qonaev oltiriptu. Män uniŋdin ikki qatar keyin vä ikki metrğa yetä-yätmäy sol täripidä oltarğaçqa, Dinmuhamet Ahmet oğliniŋ üzi maŋa oçuq kšrünüp turatti. Jiğin davamlişivatidu. Minbärgä başta Kolbin kštirildi, andin uniŋ eytqanlirini «bir eğizdin» qollap-quvätläp sšzligüçilär biriniŋ käynidin biri minbärniŋ aldiğa kelişkä başlidi. Meniŋ kšzüm Qonaevta, quliğim natiqlarniŋ sšzliridä. Ular, huddi šz ara kelişivalğandäk, Qonaevni tänqitläp, yeŋi başliqniŋ kšzigä çüşüşkä tirişmaqta. «Qonaevvazliq», «qonaevçilar» degän ibarilär käyni-käynidin täkrarlanmaqta. Җumhuriyätniŋ sabiq rähbiriniŋ qançilik «җiddiy kamçiliqlarğa» yol qoyğanliğini bäs-bäskä çüşüp «paş» qilmaqta. Biraq meni häyran qaldurğini bu ämäs edi. Meni häyran qilğan Qonaevniŋ šzi boldi. U, huddi qandaqtu-bir kontsert yaki spektakl'ni tamaşä qilivatqandäk, beğäm kšrünüştä beşini tik tutqan peti oltiratti. Çirayidin tehi tünügünla šziniŋ qol astida işligän monu «natiqlarniŋ» vaysaşliriğa nisbätän aççiq qiliş, ğäzäpliniş hätta äpsuslinişniŋ birär alamiti sezilmätti. Män šzämdin ikki metr ariliqta oltarğan Qonaevniŋ häqqiqätänmu uluq şähs ekänligigä moşu yärdä yänä bir qetim kšz yätküzdüm. Uniŋ qälbidä qandaq hissiyatlarniŋ ovҗ elivatqanliğini, qandaq baş-ayiği yoq mulahizilärni baştin käçürüvatqanliğini seziveliş täs ämäs edi. Amma u šziniŋ aҗizliğini, yäni tünügünki säpdaşliriniŋ üz šrüvalğanliğidin äpsuslinivatqanliğini başqilarğa kšrsätkisi kälmidi. Buniŋ üçün qançilik küç, iradä, salqinqanliq, äqil-parasät keräk desiŋizçu!
Ahiri plenum šz işini tamamlidi. D.Qonaev «җumhuriyät partiya täşkilatiğa rähbärlik qilişta yol qoyğan җiddiy kamçiliqliri üçün» Qazaqstan Kompartiyasi Märkiziy Komitetiniŋ tärkividin çiqirildi.
Һämmimiz ornimizdin turduq. Şu mähäl Dinmuhamet Ahmet oğliniŋ ätrapida qandaqtu-bir boşluq hasil bolup qaldi. Adämlärniŋ hämmisi — eniğariği, bir çağlarda Qonaev rähbärlik qilğan Märkiziy Komitetniŋ äzaliri — kšzlirini yärgä qaratqan halda uniŋ yenidin çapsaniraq štüp ketişkä tirişatti… Uniŋ bilän heç kim degidäk salamlaşmidi. Şähsän män däl şu päyttä hayatniŋ, täğdirniŋ bäzidä adämgä nisbätän qançilik şäpqätsiz bolidiğanliğini yänä bir qetim çoŋqur his qildim. Amma päqät šziniŋ ğemi bilänla yaşimaydiğanlar, juquri täräpniŋ ğäzividin qorqmaydiğanlarmu bar ekän: bir çağda Qonaevniŋ qeşiğa Oljas Süleymenov bilän män tonumaydiğan yänä bir kişi kelip, uniŋ bilän quçaqlişip kšrüşti. Ular biraz sšhbätlişip turğandin keyin ävu ikkisi Dinmuhamet Ahmet oğlini zaldin elip çiqip, maşinisiğiçä uzitip qoydi. İkkisidin başqa birmu adäm җumhuriyätniŋ sabiq rähbiriniŋ yeniğa kälgini yoq. Uniŋ šzimu buni yahşi his qilip tursimu, huddi heç närsä yüz bärmigändäk, çiŋ vä käŋ qädäm taşlap, beşini tik tutup, qandaqtu-bir päqät šzigä has tänä arilaş külümsirigän halda zaldin çiqip kätti.
Aridin ikki-üç jil štkändin keyin, qaysidu-bir sänägä beğişlanğan täntänidä män D.Qonaevni ahirqi qetim kšrüş imkaniyitigä egä boldum. Bu qetim jiğin štküzülüvatqan zaldiki muhit juqurida qäyt qilinğan plenumğa nisbätän tamamän başqiçä edi. Adämlärniŋ hämmisiniŋ käypiyati kštiräŋgü, üzliridä täbässüm. Nursultan Nazarbaevniŋ dokladidin vä doklad boyiçä munazirigä qatnaşquçilarniŋ sšzliridin keyin çoŋ kontsert bolidiğanliği eytilip, uniŋ aldida 20 minutluq tänäppus elan qilindi. Mänmu, başqilar qatarida, ornimdin turup, foye täräpkä maŋmaqçi boluvedim, tuyuqsiz kšzüm zalniŋ däl otturisida jiğilip turğan adämlär topiğa çüşüp qaldi. Säp selip qarivedim topniŋ otturisida turğan D.Qonaev ekän. Һämmisi uniŋ aldiğa kelip, hšrmät bildürüp qolini elip, külümsirigän halda uniŋ namiğa illiq sšzlärni eytivatatti. Aqsaqalniŋ šzimu, huddi yaşirip qalğandäk, kšzliridin hoşalliq uçqunliri pildirlap, üzidä täbässüm iznaliri oçuq bayqilip turatti. Mänmu, šz novitimdä, onliğan adämlärniŋ qatarida, Dinmuhamet Ahmet oğliniŋ aldiğa kelip, sämimiy minnätdarliq yüzisidin uniŋ tävärrük qolini mämnuniyät bilän qisip qoydum.
Bu elimiz — Qazaqstanniŋ mustäqillikkä egä boluşiğa, N.Nazarbaevniŋ Qazaqstanniŋ Tunҗa Prezidenti bolup saylinişiğiğa bari-yoqi bir jil qalğan päyt edi.
Dinmuhamet Qonaev 1993-jili 22-avgust küni vapat boldi. Uni ahirqi säpärgä uzitişqa miŋliğan adämlärniŋ qatnaşqanliğini hämmimiz yahşi bilimiz. Şuniŋdin keyin arida 18 jildin oşuq vaqit štti. Bu vaqit içidä mämlikitimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ kšrsätmisigä benaän uniŋ ismini äbädiyläştürüş boyiçä helä işlar ämälgä aşuruldi: Almutiniŋ märkizidiki ilgärki Karl Marks koçisi Qonaevniŋ ismi bilän ataldi, җänubiy paytähttä uniŋ namidiki universitet paaliyät elip berivatidu, Tağ-kan institutiğa, «Leninogor polimetall» aktsionerliq җämiyitigä uniŋ ismi berildi, Qonaev fondi vuҗutqa käldi, elimizniŋ kšpligän şähär vä yezilirida uniŋ ismi bilän atalğan koçilar, mäktäplär az ämäs.
Ändi Dinmuhamet Ahmet oğliniŋ tuğulğininiŋ 100 jilliği harpisida Milliy Bank bu büyük dšlät vä җämiyät ärbabiniŋ tävälludiğa beğişlap hatirä täŋgilär seriyasini muamiligä çiqardi. Moşu häptidä şundaqla D. Qonaevniŋ hayatiğa vä ämgäk paaliyitigä beğişlanğan fotoal'bomni tonuşturuş märasimi bolup štti. Bu al'bomdin D.Qonaevniŋ şähsiy arhividin elinğan yüzligän nadir fotosürätlär orun alğan. Ularniŋ içidä Dinmuhamet Ahmet oğliniŋ HH äsirdä hayat käçürgän Djavaharlal Neru, İndira Gandi, Duay Eyzenhauer, Yuriy Gagarin, Muhtar Ävezov qatarliq vä başqimu büyük şähslär bilän çüşkän sürätlärni ataşqa bolidu. Kšrnäklik jurnalist, Qazaqstan Jurnalistika akademiyasiniŋ akademigi Valeriy Jandauletov täripidin täyyarlanğan bu al'bom Türkiyadä näşir qilinğan.
Ändi tünügün, yäni D.Qonaevniŋ tuğulğan küni, Almutida uniŋ yüz jilliq tävälludiğa beğişlanğan täntänilik jiğin bolup štti. Jiğinğa җumhuriyät Prezidenti Nursultan Nazarbaev qatnişip, nutuq bilän sšzgä çiqti.
D.Qonaevniŋ tuğulğininiŋ 100 jilliğiğa beğişlanğan yänä bir çarä-tädbir Dinmuhamet Ahmet oğli hayat vaqtida yaşiğan šydä uniŋ mirasgahiniŋ eçilişi boldi. Ötkän äsirniŋ ahirilirida N.Nazarbaevniŋ kšrsätmisi bilän uyuşturulğan bu mirasgah on jildin beri paaliyät elip berivatatti. Tünügün bolsa, bu mirasgah-šyniŋ räsmiy eçiliş märasimi bolup štti.
Mundaq täntänilär päqät Almutidila ämäs, bälki elimizniŋ barliq şähärliridä degidäk uyuşturuluvatidu. Mäsilän, Taldiqorğan şähiridä Qonaevniŋ byustiniŋ eçilişi munasiviti bilän täntänilik jiğin štküzüldi. Buniŋdin taşqiri, hazir D.Qonaevniŋ paaliyitigä beğişlanğan üç hšҗҗätlik fil'm çüşirilivatidu…
HH äsirniŋ ikkinçi yerimida Qazaqstanniŋ güllinip, rivaҗlinişiğa intayin çoŋ hässä qoşqan, qazaq hälqiniŋ munävvär pärzändi Dinmuhamet Qonaevniŋ ismini äbädiyläştürüş boyiçä çarä-tädbirlärniŋ buniŋdin keyinmu davamlişidiğanliği çoqum. Amma märhumniŋ ismini mäŋgügä äbädiyläştürüp, uniŋ ismini ävlattin ävlatqa yätküzüşniŋ äŋ muhim amili — häliqniŋ uniŋğa bolğan muhäbbiti. Qazaqstanliqlar Qonaev hayat vaqtida uni qandaq hšrmätläp, qädirligän bolsa, hazirmu şunçilik däriҗidä hšrmätläp, qädirläydu. İnsan üçün buniŋdin oşuq bähit bolsunmu!

Yoldaş AZAMATOV.         

Bälüşüş

Javap qalduruŋ