Ustaz utuği

0
524 ret oqıldı

Kiçikkinä bir yezida bu kamdin-kam uçraydiğan ähval. Bir ailidä är-ayal, ularniŋ ikki qizi vä  bir oğli hämmisi ustaz. Yäni kelip, bu ailidin ikki yeza hakimi çiqti: ata bilän bala! Kelinimmu ustaz, — qoşumçä qildi, sšhbätdişim Ablekim Abdullaev. — Ändi arimizdiki äŋ täҗribilik ustaz u — balilarniŋ anisi.Sšhbätara balilarniŋ anisi bolğan Hurşidäm Abdullaevaniŋ ämgäk kitapçisiğa kšz jügärtip çiqtim. Qiriq jil bir orunda işlimäk oŋay ämäs. Uniŋ täҗribilik ustaz ekänligidin gumanim yoq. Öyniŋ ğoҗayini: «Män bu sahağa keyin käldim»,  däp kämtarliq qildi. Şuniŋğa qarimay, sšhbitimiz Ablekim akiniŋ ämgäk paaliyitidin başlandi.

Uniŋ ata-anisi uruş vä ämgäk veterani Abdullam Yähiyarov bilän Sekinhan Razaqovaniŋ Ğalҗat yezisida arilaşmiğan sahasi yoq. Är-ayal birdä qoy baqsa, gayida etizğa jügrätti. Jutdaşliridin qelişmay, sumu tutti, omimu orudi. Balilarniŋ tunҗisi bolğan Ablekim 14 yeşidin ata-anisiğa yardämlişişkä başlaydu. Şu vaqitta beli qatmiğan balisiniŋ yenida kätmän çepip jürginini kšrgän ata-aniniŋ armini birla edi. «Moşu balimizni oqutup qoysaq, šzi yolini tepip ketätti», dätti ular.

Balilarniŋ tunҗisi häqiqätänmu tetik šsti. Ottura mäktäpni tamamlap, kolhozniŋ egilik işliriğa beşiçila kirip kätkän balini rähbärlik qollap-quvätläp, uniŋğa yaşlarni işäş qilip tapşuridu. Eniğiraği, u kolhozdiki komsomol täşkilatiğa rähbärlik qilidu. Şu ariliqta u KazPİniŋ tarih fakul'tetini sirttin tamamlaydu. Yeza yaşliri bilän işläp, täҗribä topliğan  yaş mutähässiskä kolhoz rähbärligi  mädäniyät šyiniŋ «tizginini» tapşuridu. Şuniŋdin keyin uniŋ oşuği alçu çüşüp, yeziliq keŋäşniŋ kativi bolidu. Bu hizmättä u on jildin oşuq vaqit ämgäk qilip, šzini härtäräplimä kšrsitişni bildi.

— Şu vaqitlarda yeziliq keŋäşniŋ räisliri bolğan Şarip Mämirov bilän Tursunbay Bähtahunov meniŋ ustazlirim boldi, — däydu Ablekim aka štmüşni äsläp. — Män yänä şu yaşlar bilän işlidim. Yezida härhil sport musabiqilirini vä başqimu märasimlarni uyuşturuş meniŋ väzipäm edi. Andin yaşlarni qanuniy türdä nekadin štküzättim. Şu vaqittiki yaşlarniŋ šyliniş toylirini äslisäm, kšŋlüm huş bolup, yaşiripla ketimän. Öylängän yaşlar kündüzi dap-dumbiğini elip, yeziniŋ mänzirisi kšrünidiğan «Qizil dšŋgä» çiqip ketidiğan. Keyin toy dap-ravap bilän šydä davamlişatti. Uyğurniŋ räsim-qaidiliri šz yolida maŋatti. Andin u vaqitlarda bügün šylinip, ätä aҗrişip ketiş yoq edi. Män jiliğa 140 —150 yeŋi tuğulğan baliğa guvanamä yazattim. Qiş-yezi bekar jürgän adämni  kšrmättuqqu. Yaşlar kolhozniŋ işi, bolmisa šyniŋ tirikçiligi bilän bänt bolidiğan. Һazir yeşi atmiştin eşip qalğan meniŋ täŋtuşlirim Asimahun Roziev, Mähämmätҗan Säydalimov, Ähmätҗan Äkbärov, Nurum İliyasov, Yurik Abdullaevniŋ şu zamanlarda yaşlarniŋ aktivistliri bolğanliğini heli untumidim.

Ablekim aka štkän künlärni äsligändä, bäzi gäplirini «çšçäkmu» däp qalisän. U 1984 — 1989 jilliri kolhozda käspiy ittipaq komitetiniŋ räisi bolup işligändä, talay jutdaşlarni hazirqi MDҺ älliridiki çoŋ-çoŋ şähärlärgä  häqsiz däm elişqa ävätkän ekän.

Kolhoz räisiniŋ orunbasari lavazimiğa kštirilgändä uniŋğa rähbärlik egilikniŋ  yäm-çšp bazisini täräqqiy ätkzüşni tapşuridu. U bu işniŋmu hšddisidin muvappäqiyätlik çiqip, kolhozda mal bodaş boyiçä helä utuqlarğa qol yätküzidu.

Tohsininçi jillarniŋ beşida u qaytip yeziliq keŋäşkä yštkilidu. Bu qetim Ablekim aka u yärgä katip ämäs, räis bolup kelidu. Amma kšp štmäy Keŋäş İttipaqi ğulidi. Keŋäş hškümitiniŋ ahirqi jilliri u yeziğa kšrük selip aran ülgiridu.

— Şuniŋ bilän partiya ğulap, män işsiz qaldim, — miyiğida küldi akimiz. — Biraz vaqit kolhoz räisiniŋ orunbasari boldum. Keyin, mälum säväplärgä bola,  qaytidin yeziliq keŋäşkä käldim. U vaqitta bu iҗraiy organ yeziliq hakimiyät bolup šzgärgän päytlär edi.

Ablekim aka äŋ qiyin bir päyttä yeza hakimi bolup saylandi. Buni jutdaşliri yahşi bilidu. Җay-җaylarda kolhoz-sovhozlar tarqap, häliqniŋ beşi gaŋgiriğan zamanlar.

— Adämlärniŋ ğäzivini qozğaydiğan jillarni äsläşniŋ haҗiti barmu? —  soridi meniŋdin u.

— Öziŋiz biliŋ…

—            U vaqitta kšpligän yezilardiki kolhozniŋ bayliğini qolidin kälgänlär yançuğiğa saldi. Qolidin kälmigänlär quruq šstäŋgä mirap bolup qalduq. Meniŋ içim kšyidiğini, aldi ällik, käyni ottuz jil kolhozğa tär tškkänlärniŋ ämgigi bahalanmidi. Mäsilän, qiriq jil kolhozniŋ qoyini baqqan  jutdişimiz Känҗä aka Mäsimov kolhoz tarqiğanda šz ülüşigä yerim qoy aldi.

***

Altä jil yeza hakimi bolup işligän akimiz birätola muällimlik işqa yštkilidu. Çünki yaşlar bilän işläş, şagirt täyyarlaş uniŋ sšyümlük oqiti. Şuŋlaşqa u mäktäpkä heç oylanmayla käldi. Bügünki kündä u oquğuçilarniŋ sšyümlük ustazi. U härbir oquğuçini šziniŋ balisidäk kšridu. Һä, heçkim šziniŋ balisini naçar oqusun demäydu. «Şagirtlar oqup, birär käsip egilisä, bu ustaz üçün çoŋ utuq» — bu Ablekim akiniŋ hayatiy şiari. Qizliri Gülnigar bilän Dildar, oğli Ärkin ata-ana iz bilän meŋip, ustazliq käspini egilidi. Һazir ular ata-anisi ohşaş şagirt tärbiyiläş bilän bänt. Atisiniŋ «mäktividin» štkän Ärkinni jutdaşliri bir ariliqta yeza hakimi qilip saylidi. Atisi ohşaş uyuşturuş qabiliyiti üstün bolğan u yeza hakimiyitidä işläş җäriyanida kšpçilikniŋ kšŋlidin çiqişni bildi. Keyin u dadisiniŋ  yoli bilän meŋip, mäktäpkä qaytip käldi. Ustazliq — Ärkinniŋmu sšyümlük käspi. Umu, huddi dadisi ohşaş, ustaz utuğiniŋ nemidin ibarät ekänligini yahşi çüşinidu.

Bähtişat SOPİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ