Balilarğa çšçäk eytip beriŋ

0
832 ret oqıldı

Radio, televizor, İnternet bolmiğan  dävirlärdä çoŋlar baliliri bilän nävrilirigä qiziq hekayä, çšçäklärni sšzläp berätti. Öz novitidä, balilar ularni zoq bilän tiŋşap, baş qährimanlarniŋ iş-härikätliridin yahşi-yamanni päriq qilişni üginätti. Ändi hazirqi kündä bu kšrünüş äksiçä boluvatidu. Kšpligän ata-anilarda «Çšçäklär baliğa äksi täsir qilidu, çšçäk tiŋşap šskän bala zamaniviy hayatqa üginälmäydu» degän pikir qeliplaşqan. Bu, älvättä, natoğra kšzqaraştur.

Çšçäklär baliniŋ yaş alahidilikligigä qarap, çüşinişlik tilda yezilğan. Şu säväptin çšçäk qährimanlirini baliğa ülgä süpitidä kšrsitişkä bolidu. Çšçäklär, hätta yaşlar bilän yaşanğanlarğa yardämçi qural boluşimu mümkin. Çšçäklär baliniŋ içki duniyasini eçip, uniŋ täräqqiy etişigä iҗabiy täsir yätküzidu. Mäsilän, siz çšçäk oquğanda yaki tiŋşiğanda, oylaş qabiliyitiŋiz, qobul qilişiŋiz baliŋizniŋ däriҗisi bilän täŋ bolidu, bu bolsa, baliŋizni çüşinişkä, uniŋğa çidamliq häm käçürümçan boluşqa dävät qilidu.

Ata-ana balisiğa çšçäk eytip bärgän vaqitta, u šziniŋ muhäbbitinimu izhar qilidu. Ändi ata-aniniŋ muhäbbitini sezip šskän bala keläçäktä šzigä işäşlik şähs bolup yetilidu. Çšçäk eytqanda yaki kitaptiki sürätlär boyiçä sšzligän päyttä, biz baliniŋ kšpligän soallar päyda bolidu, kšp närsilärni bilgüsi kelidu, baliniŋ zehni täräqqiy etidu. Şu päyttä siz,  baliŋizniŋ nemini bilmäydiğanliğini, uniŋ qandaq soallarğa qiziqidiğanliğini eniqlaşqa muvappäq bolisiz.

Yoşuridiğini yoq, hazir ata-anilar baliliriğa eğizçä çšçäk eytip berişniŋ orniğa, mul'tfil'mlarni qoyup beridu. Uniŋ baliğa heçqandaq paydisi yoq. Umumän, televizor baliğa nemä beridu? Uniŋda bala päqät qiziq häm räŋlik obrazlarnila  kšridu. Televizor  kšrüş päytidä bala soal qoyalmaydu häm šz aldiğa bolğan vaqiäni täsävvur qilalmaydu. Ändi çšçäkni eğizçä sšzläp bärsiŋiz, baliŋiz u aŋliğan iş-härikätlärni kšz aldiğa kältürüp täsävvur qilidu, yäni balida iҗadiy oylaş qabiliyiti täräqqiy etidu.

Kšpligän psihologlar çšçäklärni šz iş-täҗribisidä paydilanğan. Mäsilän, Karl-Gustav Yung, Bruno Bettel'geym, Yu.Dryuerimon tärtividä kamçiliqlar bar balilar bilän işligändä, çšçäklärni terapiya süpitidä paydilanğan.

Qisqisi, çšçäk päqät qiziqla ämäs, u balilarni rohiy җähättin davalaydu häm tärbiyiläydu.

Zulfiya TAYİPOVA,

Җambul  namidiki ottura  mäktäpniŋ pedagog-psihologi.

Yarkänt  şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ