Häliq pärzändi

0
704 ret oqıldı

Merhan momay härdayim «Meniŋ Mirzam keläçäktä ata-anisiniŋla oğli bolmay, jutiğa kšyünüp, äl üçün adil ämgäk qilidiğan häliq pärzändi bolidu» dättekän. Ana jürigi hatalaşmiğan ekän. Һäqiqätänmu, Mirzigül aka atisi Nasir usta bilän anisi Merhan momayniŋ Alladin dua qilip soriğan tiläklirini orunliğan adäm bolup yetilip çiqti.Tügmän yezisiniŋ juqarqi täripidiki «Ävliya çoqqa» bağriğa җaylaşqan qäbirstanğa kirip qalsiŋiz, birdin egiz yasalğan yadikarliqqa kšziŋiz çüşidu. Bu yeza egiliginiŋ mahir täşkilatçisi Mirzigül Nasirovniŋ qäbrigä ornitilğan yadikarliq. Mirzigül aka hayat bolsa, biyil 95 yaşliq tävälludini çoŋ hoşalliqlar ilkidä atap štkän bolar eduq. Şuŋlaşqimu märhumniŋ hayat yolini äsläp štüş mähsiti bilän qolumğa qäläm aldim.

Mirzigül Nasirov 1920-jili Uyğur nahiyäsiniŋ Tügmän yezisida kämbäğäl ailisidä duniyağa kälgän. 11 yeşida dadisi Nasir duniyadin štidu. Atisiğa ärkiläp toymiğan Mirzigül Merhan ana keläçigidin ümüt kütküzidiğan balisiniŋ oqup bilim elişi üçün barliq şaraitlarni yaritidu. 1938-jili Mirzigül Çoŋ Aqsu ottura mäktivini älaçi bahalarğa pütiridu. 1939-jildin 1940-jilğiçä Kätmän yezisidiki 7 jilliq mäktäptä, 1940 — 1942-jilliri Tügmän 7 jilliq mäktividä muällim, nahiyälik maarip bšlüminiŋ başliği hizmätlirini atqurdi. 1942 — 1944-jilliri Qizil Armiya qatarida hizmät qilidu. 1944-jilniŋ may eyidin 1946-jili noyabr' eyiğiçä keŋäş hškümitiniŋ mähsus tapşurmisi bilän Hitayda atliq äskär divizioniniŋ komandiri süpitidä partiya tapşurmisini orunlaşqa qatnişip, häliq arisida «Batur kapitan» atilidu. 1946-jili noyabr' eyida ana jutiğa qaytip, 1951-jilğiçä Aqsu, Avat, Podgornoe yezilirida yeza istimalçilar җämiyitiniŋ räisi hizmitini atquridu.

1951 — 1952-jillarda nahiyälik istimalçilar җämiyitiniŋ başliği, 1952 — 1954-jilliri nahiyälik kommunal egiligi başliği hizmitini atquridu. 1954 — 1955-jillar Almuta şähiridiki sovhoz mudirliri, kolhoz räisliri vä partiya täşkilatliriniŋ katiplirini täyyarlaydiğan kursniŋ tiŋşiğuçisi bolidu. Nahiyälik partiya komitetiniŋ tävsiyäsi boyiçä, 1955-jilniŋ avgust eyida Kirov namidiki kolhozğa räis bolup saylinidu.

Kindik qeni tamğan jutida räis bolup işligän 7 jil mabaynida Mirzigül Nasirov šziniŋ häqiqiy rähbär ekänligini kšrsitälidi. Bu uruş äkälgän zärdaplar tehi toluq juyulup ülgärmigän päytlär bolğaçqa, Mirzakaŋ aldi bilän egilik ihtisadini kštirişkä, häliqniŋ turmuşi yahşilaşqa kšŋül bšldi. İşniŋ toğra uyuşturuluşi nätiҗisidä kolhozniŋ ambarliri aşliqqa toldi. Buzulğan šylär äsligä kelişkä başlidi, yeza yolliri җšndäldi. Kolhozniŋ jilliq daramiti 650 miŋdin 1 million 250 miŋ rubl'ğa yätti. Kolhozçilarni uyuşturup, yeza otturisida 324 orunluq klub paydilinişqa berildi, yağaçtin 7 jilliq mäktäp selindi. Şu klub moşu küngiçä häliqqä hizmät qilmaqta.

Malniŋ sani šz tšli hesaviğa šsüp, ulardin elinidiğan mähsulat miqdari vä süpiti aşti. Paydilinişqa berilgän klub yenida turaqliq işläydiğan häväskarlar šmigi qurulup, mäyrämlik künlärdä yeza turğunliri kontsertliq programmilarni kšrüp hšzürlinidiğan boldi.

1961-jili Mirzigül akiniŋ yeza egiligi işläpçiqirişiniŋ mahir täşkilatçisi ekänligini bayqiğan nahiyälik partiya komiteti uni äŋ çoŋ egilik — Sverdlov namidiki kolhozğa räislikkä tävsiyä qilidu. Çarinliqlar Mirzakaŋni bir eğizdin šzlirigä kolhoz räisi qilip saylaydu. U bir häptiniŋ içidä egilikniŋ barliq sahaliri boyiçä boluvatqan işlar bilän tonuşup çiqidu vä başqarma äzaliri bilän mäslihätlişip, käŋäytilgän başqarma jiğinini štküzidu. Jiğinda suğa bay kolhoz barliq kšrsätküçlär boyiçä nahiyädiki äŋ ilğar egilik atilişiğa toluq mümkinçiliklärniŋ barliğini eytip, tegişlik qarar qobul qilidu. İşni suğirilidiğan yär mäydanini kšpäytiştin başlap, mähsus mehotryad qurulidu. Qomuçluqlar, җigdä, toğraqlar julunup, oyman-çoŋqurlar tüzlinidu. Nätiҗidä suğirilidiğan yär mäydani 7500 gektarğa yetip, uniŋ içidä kšmüqonaq mäydani 4000 gektarni täşkil qilidu. Munçivala mäydanni suğiriş üçün burunqi paydilinip kelivatqan kanal süyiniŋ azliq qilidiğanliğini çüşängän räis, yeŋi kanal qeziş mäsilisini otturiğa qoyidu. Helä hiraҗätni täläp qilidiğan bu işqa qarşi çiqquçilarmu bolidu. Biraq u hämmä närsini täpsiliy çüşändürüp, šz täşäbbusiniŋ paydiliq ekänligigä kolhozçilarniŋ kšzini yätküzidu. Kanal qezilğandin keyin etizliq mäydani tehimu käŋiyip, elinğan mähsulatniŋ 25 payizila uni qeziş üçün kätkän 2,5 million rubl'niŋ ornini yapidu.

Mirzakaŋ härqandaq işni başlaş aldida atilardin qalğan «yättä šlçäp bir käs», degän näqilgä ämäl qilatti. Qoliğa qäğäz, qerindaş elip, işniŋ payda-ziyinini hesaplap, šziniŋ oy-pikir ägligidin štküzätti. Egiliktä bir mäzgildä dehançiliq, çarviçiliq, mädäniy quruluş işlirini maŋğuzuşqa mümkinçilik yaritilğaçqa, Mirzakaŋ yäŋni türüp işqa kirişti. 1,7 million rubl' häşläp, 250 miŋ šdäk baqidiğan kompleks paydilinişqa berildi. Egilik här jili dšlätkä 5000 tsentner šdäk gšşi setiş imkaniyitigä egä boldi. Һärbiridä 1000 siyir beqilidiğan 2 seğin siyir kompleksi bärpa boldi.

Dehançiliq boyiçä egilik suğirilidiğan yär mäydanini 7500 gektarğa, uniŋ içidä kšmüqonaq mäydanini 5000 gektarğa yätküzüp, här gektardin 45 — 50 tsentner taza dan elişni qolğa kältürdi. Egilik dšlätkä aşliq setiş planini 127,5% orunlap, nahiyäniŋ dšlätkä štküzgän aşliğiniŋ 42% ni tapşurdi.

Egilik boyiçä 5000 gektar kšmüqonaq mäydanidin 45 — 50 tsentnerdin taza dan yetiştürülsä, ilğar zveno yetäkçiliri Rahiläm Seyitova bilän Gülnarä Rozahunova 80 — 85 tsentnerdin hosul elişni täminlidi. Uzun jillar mabaynida turaqliq juquri kšrsätküçlärni qolğa kältürgini üçün Rahiläm Seyitova Sotsialistik Ämgäk Qährimani atiğiğa egä bolsa, Gülnarä Rozahunova Qazaq SSR Aliy Keŋişigä deputat bolup saylandi.

Mirzakaŋ mädäniy quruluş işliriğimu alahidä kšŋül bšlüp, yeza otturisiğa 630 orunluq Mädäniyät šyi, 50 orunluq balilar bağçisi, 1500 orunluq qazaq vä uyğur mäktivi, 50 orunluq ağriqhana, mutähässislär üçün ikki qävätlik turuşluq šy saldi. Çarinniŋ koçiliri käŋäytilip, 10 kilometr yol asfal'tlandi. Yeza ämgäkçiliriniŋ turmuşi tilğa alarliq šzgärdi. U Sverdlov namidiki kolhozğa räis bolğan jilliri 200gä yeqin adäm dšlät mukapatliri bilän täğdirländi. Mirzakaŋ ämgäk-paaliyitini muällimliktin başlisa, keyin kadr täyyarlaş mäktiviniŋ ustazi boldi. Mirzigül mäktividin nurğunliğan kadrlar — Reşit Manapov, Tohtahun Qurbanov, Tuğluq Madaliev, Juman Madiev, Säydulla Şaripov, Alimҗan Qasimov, Mahmutҗan Qasimov, Һakim Avutov, Toyşibek Alahunov, Ähmät Aziev, İsmail Bavdinov, Zäynidin Qurbanov vä başqilar yetilip çiqti.

İşläpçiqirişniŋ barliq sahaliri boyiçä juqarqi kšrsätküçlärni turaqliq qolğa kältürülgän Sverdlov namidiki kolhoz Ämgäk Qizil Tuği ordeni bilän mukapatlinip, Qazaqstanniŋ «Altun kitaviğa» yezildi. Egilik räisi Mirzigül Nasirov 3 Lenin ordeni, Oktyabr' İnqilavi, 2 Ämgäk Qizil Tuği ordeni vä nurğunliğan medal'lar bilän täğdirländi. Qazaq SSR Aliy Keŋişiniŋ deputati bolup saylandi, ikki qetim Qazaq SSR Aliy Keŋişiniŋ Һšrmät gramotisi bilän mukapatlanğan.

Mirzigül Nasirov SSSR Veteranlar keŋişi prezidiuminiŋ äzasi bolup saylanğan. Şundaqla ismi Qazaqstanniŋ «Altun kitaviğa» yezilğan. Birnäççä qetim vilayätlik vä nahiyälik keŋäşlärniŋ deputati bolup saylanğan. U Uyğur nahiyäsiniŋ vä Almuta vilayitiniŋ Pähriy grajdini ataldi. 1979-jili Qazaqstan Kompartiyasi Märkiziy Komitetiniŋ Birinçi kativi Dinmuhammed Qonaev, Almuta vilayätlik partiya komitetiniŋ birinçi kativi Keŋes Auhadiev vä Ottura Aziya härbiy okruginiŋ qomandani Dmitriy Yazov İli däriyasiğa selinğan kšrükniŋ eçiliş märasimiğa qatnişip qaytqinida, Çarin yezisiğa kelip, egilikniŋ ähvali bilän tonuşup, atliniş aldida Mirzakaŋniŋ qolini qisip, «İli däriyasiniŋ u qanitida Golovatskiy bolsa, bu qanitida siz bar ekänsiz. Adil ämgigiŋlar üçün silärgä rähmät», däptekän.

Pütkül aŋliq hayatini häliqniŋ paravänligini aşuruşqa särip qilğan Mirzigül Nasirovni «Häliq pärzändi» däp ataşqa ärziydu. Uniŋ keçä-kündüz tinmay işlişigä šmürlük җüpti Hadiça hädimu şarait yaritip bärdi. Һädimizniŋ läzzätlik taamliridin däm tartmiğan adäm nahayiti az. Ular 7 oğul, 3 qiz tärbiyiläp, qatariğa qoşti.

Mirzigül Nasirov 2008-jili 4-iyun'da 88 yeşida baqiliq boldi. Märhum nahiyä turğunliriniŋ, qom-qerindaş, bala-çaqiliriniŋ çoŋ hšrmiti bilän ahirqi säpärgä uzitildi.

Pütkül aŋliq hayatida häliqniŋ turmuşini yahşilaş üçün ämgäk qilğan jutdişimiz Mirzigül Nasirovniŋ ismini äbädiyläştürüş üçün šzi iş-paliyitini başliğan Tügmän uyğur ottura mäktivigä Mirzigül Nasirovniŋ ismini beriş mäsilisini kštirip, ikki jil mabaynida tegişlik orunlarğa muraҗiät qilip kelivatimiz. Bu päqät bir jutniŋla ämäs, bälki pütün bir millätniŋ tiläk-hahişi. Şuniŋ üçün mäzkür mäsiliniŋ iҗabiy häl qilinişiğa җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ arilaşqini durus bolar edi däp oylaymiz. Çünki u pütünsürük bir millätkä vakalätlik qilidiğan çoŋ täşkilat.

 Tursun NORUZOV,

 Uyğur nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ