Yahşi işlardin šçmäs iz qalar

0
615 ret oqıldı

Vaqit eqimi biz demätliklärnimu hayatiniŋ talay davanliridin alqitip, yaşanğanlar qatariğa qoşti. Bu hayat qanuni. Muhimi, şu jillarni bizmu behšddä štküzmäptimiz. Һärbirimiz hayattin šz ornimizni tepip, täräqqiyatqa munasip ülüş qoştuq, däp işäşlik eytalaymiz. Äynä şundaq dostlarniŋ biri Almas Җamaldin oğli Niyazov, uni biz «quruluşçi Almas» däpmu ataymiz. Çünki u šziniŋ aŋliq hayatini quruluş sahasiğa beğişlidi, här yärdä qaldurğan šçmäs izi bar.

Quruluşçilar mäyrimi aldida Almas toğriliq azdu-tola gäp qiliş päyti käldi däp oylaymän. Çünki šzämniŋ yerim äsirlik jurnalistliq paaliyitimdä kšpligän ilğar jutdaş dostlar toğriliq maqalä, oçerklar yazğan ekänmän. Ändi Almas häqqidä yazğinim, esimdä yoq, şähsiy arhivimdinmu tepilmidi. U toğriliq yeziş yadimğimu kälmäptu. Özimu kämtar insan. «Män undaq qilğan, män mundaq qilğan» degini aŋlimidim, mahtiniştin tamamän jiraq. Ändi «Uyğur avazi» gezitida tonuşliri, jutdaşliri, dostliri toğriliq maqalä yoruq kšrüp qalsa, därru telefon qilip, täbrikläşni untumaydu.

Almasniŋ ata-anisi äsli Uyğur nahiyäsidin. Dadisi Җamaldin Niyazov oquğan kişi. Ötkän äsirniŋ jigirminçi jilliri Taşkänt şähiridiki muällimlärni täyyarlaydiğan kursni tamamlap, pedagogikiliq paaliyitini başlaydu. U jilliri bügünki Uyğur nahiyäsiniŋ territoriyasi Yarkänt ueziniŋ tärkivigä kirätti. Җamaldin aka Yarkänt täväsidiki Qorğas, Pänҗim, Sadir yeziliridiki mäktäplärdä muällim, mudir bolup işläydu. U moşundaq җoşqun iҗdihati bilän işlävatqan 1937-jili täqipläşniŋ dähşätlik borini çiqip, uniŋ  därt-älimini tartmiğan jut-yezilar qalmidi desimu bolidu. Sadir yezisidinmu bir qançä beguna adämlär qolğa elinip, jiraqlarğa palandi. Mäzkür jutta yaş ävlatqa bilim-tärbiyä berivatqan Җamaldin Niyazovniŋ šyigimu 1941-jilniŋ qaraŋğu keçiliriniŋ biridä NKVDniŋ ikki hadimi bšsüp kirip, «Sän çätäl bilän alaqä bağlap jürgän «häliq düşmini» däp qollirini bağlap, haydap elip ketidu. Şuniŋdin keyin yeza muällimi hävärsiz yoqap kätti, u 1957-jili aqlandi.

Şu jili pärzäntliriniŋ tunҗisi — Adil Yarkänt peduçiliöesiniŋ studenti, Aman — 10, Keŋäş — 6, Almas — 4, Oğuz 2 yaşta edi. Ailiniŋ barliq eğirçiliqliri Märiyämhan aniniŋ zimmisigä çüşti. U kšpçilikniŋ beşiğa kälgän bu balayu-apätkä täsälla berip, egilik işlirida vaqit bilän hesaplaşmay ämgäk qildi, balilirini oqutuşqa tirişti. 1942-jili oquşini pütärgän Adil Niyazovni nahiyälik maarip bšlümi rähbärligi Nadäk yezisidiki başlanğuç mäktivigä muällimlik hizmitigä ävätidu. Moşuniŋğa bağliq anisini Sadirdin Nadäk yezisiğa kšçirip äkilidu. Şundaq qilip, ularmu eğir jillarda bizniŋ jutluq bolup qaldi, yahşi hislätliri bilän çapsan šzlişip kätti, җapa-maşaqätlärni nadäkliklär bilän billä kšrdi. Mana şu jillardin buyan Almas vä Oğuz bilän ağinä bolup kättuq. Baliliğimiz, yaşliğimiz moşu yezida štüp, buğdayzarliqniŋ haram çšpini otiduq, eŋizlarda masaq tärduq, hamanda tuluq täptuq, piçänliktä çšmülä salduq, harvu haydiduq, qisqisi šgimiz qatmay turup, ämgäkkä arilişip, çiniqtuq.

Niyazovlarniŋ ailisi keyinki jilliri hoşna Altšy yezisiğa kšçüp berip, iş, oquşlirini davamlaşturdi. Almas bolsa Yarkänt şähiridiki momisiniŋ qolida turup, oqudi. U 1958-jili bu yärdiki Molotov (hazirqi I.Altınsarin) namidiki qazaq ottura mäktivini pütärgändin keyin, Vätän aldidiki borçini štäşkä atlinidu. Ukrainidiki härbiy qisimlarniŋ  biridä bolup, mäşğulatlarda tehimu çiniqidu. U şu ançä jiraq ämäs štmüşni äskä elip mundaq däydu:

Şu künlärniŋ biridä šyümizdin halta käldi. Uniŋ içidä yäydiğan närsä bar däp oylidim. Açsam, yäydiğan heçnärsä yoq ekän, päqät kitap bilän tolturuluptu. Arisidin hätni elip oqudum. İnim Oğuz šziniŋ Almutidiki zooveterinariya institutiğa çüşkän hoşalliğini izhar qilip, meniŋmu aliy oquş orniğa çüşüşkä täyyarliq kšrüş lazimliğini eytip, keräklik kitaplarni ävätkän ekän. Mänmu ularni oqup, oquşqa çüşüş täyyarliğini kšrüşkä başlidim. Һärbiy hizmitimni tamamlap, šydä biraz haduq alğandin keyin Almuta şähirigä kelip, hšҗҗätlirimni yeza egiligi institutiğa tapşurdum. Emtihanlardin sürünmäy štüp, student ataldim. Biraq stipendiyagä ilişälmäy qaldim. Ailimiz ähvalimu çağliq, apamniŋ yaşanğan çeği, akamniŋ ailisi bar, uniŋ tapaviti nägä yetidu? Yardäm qolini sunidiğan heçkimimiz yoq. Moşu ähvalda tšrt-bäş jil oquşqa kšzüm yätmidi. Bir jildin keyin instituttin hšҗҗätlirimni elip, işläş qarariğa käldim. Uniŋ üstigä apammu birärimizniŋ almutiliq bolup qelişini nesihät qilğan edi. Durus oyliğan ekän…

Bu jilliri paytäht şähärdä avatlaşturuş mäsilisigä alahidä kšŋül bšlünüp, quruluş işliri käŋ qanat yaydurulğan. Һärbir uçastkiğa işçilar keräk edi. Almasmu şundaq quruluş täşkilatliriniŋ birigä işqa orunlaşti, däsläp qatardiki quruluşçilar bilän jük çüşärdi, sugakçiliq qildi, hiş tiziğuçi boldi vä başqimu işlarda işlidi. İşdaşliri arisida işçanliği, tirişçanliği, süpätlik işi bilän päriqländi. Quruluş işliri uniŋ kšŋlügä yeqip qaldidä, moşu sahaniŋ mutähässisi boluşni kšŋlügä püküp, quruluş tehnikuminiŋ käçki bšlümigä çüşti. Uni muvappäqiyätlik pütirip, tehnik-quruluşçi mutähässisligini egilidi. Şundaqla Almuta giläm fabrikisiniŋ ilğar tikinçi-käştiçisi Taşhan bilän tonuşup, ailä qurdi. Räpiqisi Almasniŋ häqiqiy yšläkçisi, mäslihätçisi bolup ästaidil ämgäkkä dayim dävät qilip turdi. Hoşalliqlar käyni-käynidin yüz bärdi.

1963-jili Almas Niyazov şähärdiki Lenin nahiyäsi Öy başqarmisida üç jil tehnik, şundiŋdin keyin Oktyabr' nahiyäsi Öy başqarmisida bäş jil baş injener bolup işläp, ularniŋ paaliyitini yahşilaşqa çoŋ ülüş qoşti. Mäniviy vä maddiy mukapatlar bilän täğdirländi, pätir eliş hoşalliğiğa muyässär boldi. Käyni-käynidin üç pärzändi duniyağa käldi. Taşhan «Һšrmät bälgüsi» ordeni bilän mukapatlandi.

Ämgäk mäydanida tonulğan Almas Niyazov Almuta şähiridiki çoŋ täşkilatlarniŋ biri — 602-quruluş poezida on säkkiz jil (1974 — 1992-j.) tehnik, prorab bolup işläş mabaynida šziniŋ işbilärmänligini, täşkiliy qabiliyitini yarqin namayiş qilalidi. Mäzkür poezd Tšmür vä avtomobil' yolliri ministrligigä täälluq muräkkäp quruluş işlirini ämälgä aşuratti, yäni çoŋ kollektiv quruluşçiliri җumhuriyätniŋ häm şähärliridä, vilayätliridä degidäk ämgäk qilatti. Җümlidin Almas başqurğan quruluşçilarmu Almutidila ämäs, Şämäy, Öskämän, Taldiqorğan vä başqimu şähärlärdä, şundaqla Üştšbä, Sarišzäk, Matay vä başqimu tšmür yol stantsiyaliridä nurğunliğan zamaniviy kšpqävätlik benlarni, turuşluq šylärni selip, paydilinişqa bärdi. Mana şu quruluşlarda Almasniŋ šçmäs izliri qaldi. U jilliri quruluş işliriğa täläp, nazärät nahayiti küçlük bolup, paydilinişqa berilidiğan benalarniŋ süpiti mähsus komissiya täripidin ätrapliq täkşürülätti. Almasniŋ quruluş sahasidiki ottuz jilliq ünümlük ämgigi munasip bahalinip, u bir qançä medal'lar vä kšpligän Pähriy yarliqlar bilän täğdirländi.

Almasniŋmu hšrmätlik däm elişqa çiqqiniğa çaräk äsirgä yeqin vaqit boptu. U şundin bu yan šzliri yaşavatqan Sultanqorğan mähällisiniŋ җämiyätlik vä jutdarçiliq işliriğa paal arilişip, keräk җayda šziniŋ pikir, mäslihitini berip kelivatidu. Şunimu eytiş keräkki, u  štkän äsirniŋ atmişinçi jilliriniŋ beşida Almuta şähiridiki jutdaş dostlirini jiğip, «Didar» mäşrivini uyuşturdi. Uniŋ äzaliri arisida inaqliqni mustähkämläp, nämunilik än°änilärni şäkilländürüştä räpiqisi Taşhan ikkisiniŋ siŋärgän vä siŋirivatqan ämgigi zor. Ular arimizdiki hämmä җähättin ibrätlik aililärniŋ biri.

Dostlar namidin peşqädäm quruluşçi Almas Niyazovni käspiy mäyrimi — Quruluşçilar küni bilän sämimiy täbrikläp, uniŋğa mustähkäm salamätlik, ailisigä bähit-saadät tiläymiz.

Abdukerim TUDİYaROV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ