«Vätänniŋ» ğemida jürgän jigitlär

0
587 ret oqıldı

Uyğur nädila yaşimisun namiğa layiq uyuşçan,  iҗil-inaq yaşaydiğan millät. Buniŋğa štkändä iş babi bilän jiraq säpärgä çiqqanda yänä birqetim kšz yätküzdüm. Yeqinda «İnayät» assotsiatsiyasi yahşi başlanminiŋ täşäbbuskari bolup, Rossiya Federatsiyasiniŋ Tıva Җumhuriyitigä «Por Bajın — 2015» ekspeditsiyasini uyuşturdi.  Tärkividä alimlar, yazğuçi vä jurnalistlar, şundaqla bir  tiҗarätçi bolğan yättä adäm Almutidin   samolet bilän Novosibirskqa   uçtuq.Şähsän män, Rossiyagä däsläpki qetim qädäm täşrip qildim. Novosibirsk nahayiti çoŋ häm çirayliq şähär ekän. Eytişlarğa qariğanda, Rossiyadä u šziniŋ gšzälligi boyiçä üçinçi orunda turidekän. Birinçi orunda, älvättä, Moskva, ikkinçi orunda bolsa, Sankt-Peterburg.

Sähärligi saat altidä bizni aeroportta novosibirskliq uyğur qerindaşlirimiz qarşi aldi. Mundaq gšzäl şähärdä bizni uyğurlarniŋ qarşi elişi kütülmigän bir vaqiä boldi. Keyin uquşsaq, «İnayät» assotsiatsiyasiniŋ rähbiri Turğanҗan  Rozahunov bu mäsililärni alliqaçan yeşip qoyğan ekän. Şu küni biraz däm alğandin keyin uyğur qerindaşlirimiz bizni şähärniŋ märkizigä orunlaşqan «Madina» namliq uyğur aşhanisiğa täklip qildi. Ğizalanğaç, u yärdiki  qerindaşlirimiz bilän yeqindin tonuştuq. Özini Hämit Tohtiev däp, tonuşturğan jigit mäzkür şähärdiki uyğurlarğa vakalätlik qilidiğan «Vätän» namliq täşkilatniŋ räisi ekän.

— Qaysi vätän? — soridim, Hämittin.

— Meniŋ tšrt  vätinim bar, — dedi u gepini davamlaşturup.— Däsläpkisi — tarihiy vätinim Şärqiy Türkstan. Qalğanliri rät-reti bilän ketiveridu. Qazaqstanda tuğuldum,  Qirğizstanda çoŋ boldum, hazir Rossiyaniŋ Novosibirsk şähiridä yaşap, tirikçilik qilivatimän. Bu yärdä maŋa ohşaş ikki yüzdin oşuq uyğur bar. Bügünki kündä iҗil-inaq yaşavatimiz. Bir-birimizniŋ halidin dayim hävärdar bolup turimiz. Hoşalliğimizmu, qayğumizmu ortaq. 2008-jili yärlik hakimiyätniŋ ruhsiti bilän «Vätän» namliq җämiyätlik täşkilat qurduq.

— Bu yärdä yaşavatqan qerindaşlar asasän nemä işlar bilän bänt?

— Asasän tiҗarät bilän şuğullinidu. Oqup, bilim elip, moşu yärdä işlävatqanlarmu bar.

— Şähsän šziŋiz bu yaqlarğa qandaqlarçä kelip qaldiŋiz?

— Bu šz aldiğa qiziq bir vaqiä. 1989-jil. Män Sverdlovsk (hazirqi Ekaterinburg — red.) şähiridä härbiy hizmitimni štäp, šygä qaytiş aldida turattim. Bişkektä yaşaydiğan šydikilärdin Tohtäli akamniŋ ailisi bilän Novosibirskqa kelip, uyğur aşhanisini açqanliği toğriliq hävär käldi. Kšp štmäy u šzi hät yeziptu. Älvättä, meni mehmanğa täklip qildi. Şuniŋdin bu yan, Novosibirskta tehiçila «mehman» bolup jürimän. Akam meni şu künila aşhanisiğa «şef povar» qilip elivaldi. Çünki u meniŋ dadamniŋ, bovamniŋ ataqliq aşpäz bolğanliğini yahşi bilidu. Bayqisam, bu yärdikilär uyğurniŋ taamlirini nahayiti yahşi kšridekän. Bolupmu mantini bäk qädirläydu. Ötkändila mundaq bir vaqiäniŋ guvaçisi boldum. Aşhanimizğa tšrt-bäş yeşi tohtalğan kişi kirip käldi. Һärbiri ikkidin manta buyrutti. Dämini tartip bolğandin keyin bir-birigä «şu manta, şu däm» deyiştidä, qaytidin buyrutma berip toyğiçä yeyişti. Ävu bir küni Täyvändä turidiğan birliri kelip, üç litrliq bankida manta elip kätti. Moşu yärdin kšçüp kätkän birsi bizniŋ mantini seğinip ketiptäkmiş. Bultu SSSR vä Qazaqstan Häliq artisti Asanäli Äşimov birtop käsipdaşlirini elip käptu.

Ahirqi vaqitlarda mäzkür aşhaniğa uyğur taamliridin däm tartiş üçünla ämäs, uyğur millitigä qiziqişi tüpäyli  kelidiğanlarmu kšpiyip ketiptu. «Silär kim?», «Nädin käldiŋlar?», «Taamliriŋlardin başqa yänä nemä yaki kimlär bilän mahtinalaysilär?» degängä ohşaş soallar kšpäygändin keyin u yärdiki uyğurlar baş qoşup, mäslihätlişip, aşhaniğa uyğurlarniŋ tarihidin qisqiçä ähbarat beridiğan stend yasap çiqiptu. Biyil Uluq Ğalibiyätniŋ 70 jilliğiğa munasivätlik aşhaniniŋ sirtiğa yoğan qilip Keŋäş İttipaqiniŋ Qährimanliri — Dadaş Babajanov, Sülhi Lutpullin, Mäsim Yaqupov vä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Häliq Qährimani Mšrdün Teyipovniŋ  räsimlirini ilip qoyuptu.

Yoşuridiğini yoqki, Novosibirskida «Uyğur aşhanisi» degän yeziqni sirtiğa bäkitip, uniŋ içidä esiğa kälgän tamaqni qilivatqanlarmu bar ekän. Amma heridarlar «buğday bilän qarimuqni» ayrivaptu. Şähärdä ikkila häqiqiy uyğur aşhanisi bolup, uniŋ yänä birigä Äli Kamişev rähbärlik qilidekän.

— Qazaqstanniŋ Häliq Qährimani Mšrdün Teyipovniŋ räsimini helä vaqitqiçä maşinamniŋ derizisigä çaplap jürdüm, — däydu Hämit sšhbät ara. — Qazaqstanda yüzdin oşuq millätniŋ väkilliri istiqamät qilidu. Qazaqstan šz Mustäqilligini alğandin keyin Uluq Vätän uruşiniŋ qatnaşquçisi Mšrdün Teyipovqa äynä şundaq unvan berildi. Ruslarmu bizni nahayiti hšrmät qilidu. Şähär däriҗisidä štüvatqan heçbir mäyrämdin sirt qalmaymiz. Milliy taamlirimizni, sän°itimizni namayiş qilimiz. Futbol komandimizmu bar. Şähär miqiyasida štkän turnirlarğa qatnişip, kšzgä çüştuq. Ändi sirtqa çiqişni planlavatimiz. Mäşrivimizdimu milliy än°änilärni saqlaşqa tirişivatimiz.

Sšhbitimiz rasa ävҗigä yätkän päyttä qatarimizğa novosibirskliq uyğurlarniŋ jigitbeşi kelip qoşuldi. Uni tonuşturğandin keyin biz Qazaqstandiki jigitbaşliriniŋ paaliyiti häqqidä sšzläp bärduq. Äsli qirğizstanliq bolğan akimiz Sultan Ämrullaevniŋ jigitbeşi väzipisini atquruvatqiniğa tšrt jil boptu. Umu millätpärvär insan ekän. Jutdaşliri häqqidä kšyünüp sšzläp bärdi. Özi quruluşta işläydekän. Amma vaqit tapsila qerindaşliriniŋ halidin hävär elişqa aldiraydiğan yahşi aditi bar ekän.

— Bu yärdimu hal-oqiti naçar aililär bar, — däydu akimiz sšhbät ara. — Ularnimu yoqlap turimiz. Maddiy vä rohiy yardäm kšrsitimiz. Moşu  yärgä kälgändä «Vätänniŋ» baliliriğa minnätdarliğim çäksiz.  Novosibirskta ikki yüzdin oşuq uyğur «Vätän» täşkilatiniŋ äzasi. Ular päqät tirikçilikniŋ ğemidila ämäs, «Vätänniŋ» ğemida jürgän jigitlär. Birimizniŋ putiğa tikän kirsä, hämmimizniŋ җeni siqiraydu.

Öz novitidä bizmu ularğa qazaqstanliq qerindaşlarniŋ salimini yätküzduq. Biz ular bilän hoşlaşmiduq. Çünki sanaqliq künlärdin keyin yänä uçrişimiz.

Kälgän mehmanlarni sürätkä çüşirişkä humar bolğan Hämit biz, ekspeditsiya äzalirinimu, hatirä sürätkä çüşürüvaldi.

— Buniŋdin keyin silärniŋ süritiŋlarnimu aşhaniğa ilip qoyumiz. Kirgänlärgä bu jigitlär bizniŋ äҗdatlirimiz iz qaldurğan Tıvağa, yäni Por-Bajın qäl°äsigä kätti, däp mahtinimiz,  — dedi u mäğrurlanğan halda.

Şu küni käçqurunluği biz, Novosibirsk-Qızıl marşruti boyiçä samolet bilän Tıva Җumhuritiniŋ paytähti Qızıl şähirigä uçup kättuq…

Bähtişat SOPİEV.

(Davami bar).

 

Sürätlärdä: 1. Novosibirsk şähiri. 2. Hämit Tohtiev (solda) käsipdaşliri bilän. 3. Aşhanida iş qizğin.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ