Yalğuzluq

0
785 ret oqıldı

Alimҗan BAVDİNOV/ Yalğuzluq!.. Yalğuzluq qurisun. «Yalğuzluqni işt bilän eşäkkä bärsun», däp bekar eytmiğan konilar. Ömürlük җüptidin ayrilğinida adäm šzini tänha, ğerip-miskin, qaniti sunğan quştäk his qilişi turğan gäp. Buni beşiğa kälgän adämniŋ bir šzila bilidu, halas.Vapadarliq!.. Vapadarliqqa käl-gändä, barliq mävҗudatlarniŋ içidä aqquniŋ  aldiğa štidiğan җanliq yoq, däp qoyişidu. Toğra. Oçilar aqquni atqinida, ärkäk aqqu šz җüptiniŋ nabut bolğanliğini kšrginidin keyin asmanğa tik kštirilip, šzini yärgä atidekändä, bir yolila hayatliq bilän vidalişidekän. Ändi çişi aqqumu җüptigä bolğan sadaqitini huddi şundaq izhar qilidekän. Şuŋa häqiqiy sšygü-muhäbbätniŋ rämzigä aylanğan bu hil vapadarliqni juquri bahaliğan häliq içidä «aqquni җüptidin ayrimas keräk. Uni atqanlar uruq-ävladidin ronaq tapmaydu», degän sšz bekar eytilmiğan.

Alyaskida turidiğan indeylarniŋ šyliniş toy märikisidä jigit-qizğa eytilidiğan «…silärgä kitniŋ muhäbbitini bärsun!..» degän än°äniviy tiläk moҗut ekän. Bu nemä degänlik? Kitmu, aqquğa ohşaşla häqiqiy sšygü-muhäbbätniŋ rämzi. Buniŋğa misal, Amerikiniŋ bir portidin kit olaydiğan bir kemä deŋizğa çiqidu. Oçilar helä qiyinçiliqlar bilän bahaliq çoŋ bir çişi kitni etivaptu. Bayliqqa ändi ğäriq bolduq, däp oyliğan ular olҗisini kemigä selivatqinida, qayaqtin päyda bolğini bälgüsiz, şiddät bilän kelivatqan bir ärkäk kit šzini kemigä uridu. Kemä uyan-buyan çayqilip, šrülüp ketişkä azla qalidu. Kemä içidikilär pay-petäk boluşidu. Ärkäk kit huҗumini qaytidin yänä bir näççä qetim davamlaşturğandin keyin kemä  paçaq-paçaq bolup, ağdurilidu vä  suğa petip ketidu. Kemidiki barliq adämlär qazağa uçraydu vä ular bilän täŋ ärkäk kitmu nabut bolidu. Mana, kšrdiŋizmu, buniŋ šzi aqquniŋmu, kitniŋmu šz җüptigä — muhäbbitigä mäŋgü sadiq-vapadarliğidin deräk bärsä keräk!

Säypidin bu hil hekayilärni ayali Saniyämgä pat-pat eytip beridiğan.

Һekayä başqiyu, hayat başqa ekän! Aqqu bilän kit җüptidin ayriğan җudaliqni kštirişkä qadir bolalmidi. İnsançu? Һä, insan buniŋğa qadir. Täğdirgä tän berişkä mäҗbur. Bu hayatniŋ  qanuni. Yaşimaq bar, šlmäk bar. Ölümdin heçkim qeçip qutulğan ämäs. Şahqimu gadayğimu baqi ämäs bu duniya. Biri yaş ketidu, biri käç ketidu deginidäk, Alla kimgä qançä šmür bärsä, şuni yaşaydu, halas. Ölgänniŋ arqisidin aqqu bilän kitqa ohşaş šlüp bolmaydu. Şuniŋ üçün u insan! Һayat haman davam qiliveridu. Amma җüptidin ayrilğan, җuda bolğan İnsan šmüriniŋ ahiriğiçä arman bilän, äläm bilän yaşiğini yaşiğan. Qayğu-häsrät, därt-äläm içrä ah urup, yalğuzluq därdini tartqini tartqan.

Yaş yätmiştin alqiğanda, ällik jildin artuq hayatini bir tähiyigä baş qoyup štküzgän, bala-çaqiliq boluş bilän hayatniŋ  aççiği häm tatliğini täŋ tartip, issiği bilän soğini täŋ kšrüp yaşiğan är-ayalniŋ bir-birgä bäk mehrivan, hätta «qerindaştäk» yeqin bolup ketişini şu yaşqa kirgänlär ubdan çüşänsä keräk?

Säypidin bilän Saniyäm äynä şundaq ällik jilliq är-ayallardin edi. Ular yahşi hayat käçürdi, inaq-iҗil yaşidi, bir-birgä tolimu amiraq, tatliq är-hotun bolup šmür sürüşti. İkki oğul, ikki qiz šstürdi. «Oğlum yäp oğa çiqti, qizim yäp — qirğa» deginidäk, känҗä oğli bilän känҗä qiziniŋ «bir eriğida altun, bir eriğida kümüç» eqip turidiğan Evropa älliridä «ğäm-qayğusiz, bayaşayät» hayat käçürüş mähsitidä kätkinigä on jildin artuq vaqit boldi. Tunҗisi Hudabärdi, uniŋdin keyinkisi Arzigül. Ularniŋ äşu çoŋ oğliğa Hudabärdi, qiziğa Arzigül däp at qoyuşimu bekar ämäs edi. Saniyäm birnäççä jil saltaŋ jürüp, andin qosaq kštärdiyu, qosaqtiki tšrälmä üç-tšrt ayliq bolğanda, bir ämäs, ikki qetim boyidin aҗirap kätti. Buniŋdin yaş är-ayalniŋ, ata-aniliriniŋ häsritiniŋ, ğäm-qayğusiniŋ çeki bolmay qaldi. Yaş ana kšrünmigän tevip-dohtur, säväp izdimigän molla-palçi qalmidi. «Säväp qilsaŋ, sevättä su tohtaydu» demäkçi, ularniŋ ahu-zari yaratquçiniŋ quliğiğa yätkän bolsa keräk, Saniyäm üçinçi pärzändini saq-salamät boşinivaldi. Hudadin soravalğan bu oğliğa «Hudabärdi» däp isim qoyuşti. İkki jildin keyin qiz boşandi. Arzuluq qizimiz bolsun däp, «Arzigül» däp ataşti. Uniŋdin keyin yänä bir oğul bilän yänä bir qiz duniyağa kšz açti.

Sirliq duniya!.. Һä, bu sirliq duniya sirliriniŋ tegigä heçkim yätkän ämäs, yetälmäydu häm! Uniŋ sirliri päqät on säkkiz miŋ alämni yaratqan qudrät-kamalätlik bir Yaratquçiniŋ šzigila ayan.

Säypidin şunçä yaşqa kirgiçä bir-ikki qetim aŋliğini bolmisa, bilmigän-kšrmigän, hätta adämniŋ işängüsi kälmäydiğan bäzi bir ğälitä işlarniŋ guvaçisi boluvatidu. «Һä, Allaniŋ qudrät-kamalitigä täŋ kälgidäk heçnärsä yoq vä boluşimu mümkin ämäs!» däp šzi bilän šzi sšzläşkändäk bolatti u.

Monu karamätni qara, birsigä eytsaŋ, işänmäydu. Һä, işänmäydu!..«Hotuni šlgändin keyin u beçarä baştin ketip qaldi!» däp, hätta seni sodayiğa çiqirivetidu. Ah, Huda, mundaqmu künlär bolidekän, hä?..

Säypidinniŋ şu yosunda ah uruşini pärdiniŋ arqisida yoşurunuvelip,  baqiy duniyağa kätkän ayali bilän bolidiğan «sšhbätlirigä» qulaq tutqan adäm, uni häqiqätänmu sodayi bolup qaptu, deyişi turğan  gäp edi.

Säypidin häm pänniy, häm diniy juquri bilimgä egä kişiniŋ yalğuz pärzändi. Säydullam isimliq bu diniy zat toqsän yättä jil hayat käçürgän appaq saqalliq, çirayidin nur yeğip turğan  Hizir süpätlik  kişi edi. Adämlär uni «bulbul qari» däp atişatti. Säypidin äynä şundaq ailidä tuğulup-šskänliktin, atisini dorap çiqti. Molla-imam bolmisimu, aliy bilimlik mutähässis boldi. İnstitutni tamamliğandin  keyin ta pensiyagä çiqqiçä baş buhgalter hizmitini atqurdi. Zamanisida ottuz parä Qur'anni (dävirgä yarişa yoşurun halda) yadqa alğan. Şu künlärdä Säypidin šlüm-jitim bolğan šylärdä «Yasin» sürisini oqusa, islamiyättin azdu-tola savat-çüşänçisi  bar härqandaq kişi uniŋ juquri diniy bilimgä egä adäm ekänligigä qayil boluşi turğan gäp. Bu kişiniŋ härdayim çirayliq kiyinip, üstigä «qil juqturmay», pakiz jürüşi, bäzi birlirigä ohşaş tenidin aççiq tär arilaş yeqimsiz puraq ämäs, bälki ätirniŋ yeqimliq huş-aҗiz puriğiniŋ kelip turuşi bilän šzigä tolimu yaraşqan taqa şäklidiki aq-qara arilaş käkä saqili, uzun-qoyuq qaşliri häm bürküt kšzliri, siliq-sipayiliği bilän uzun boy-turqi bu adämniŋ yaşliğida qäddi-qamiti kelişkän sumbatliq jigit bolğanliğidin bäşarät berip turğandäk edi. Yeşi yätmiştin alqiğan bolsimu, bir kšrgän adäm Säypidingä   unçilik yaş bärmätti. «Nemä degän çirayliq qeriğan kişi bu, hä!» däp, bu bovayğa  häväs bilän beqişatti.

«Ayal yahşi bolsa ärniŋ bähti, ayal yaman bolsa ärniŋ şori» däp bekar eytmiğan! Ällik jilliq ayaliniŋ dšlitidä Säypidin äşu qelipta saqlinip kälgän edi. Ärni kütüp-asiraşta, uniŋ qädir-qimmitigä yetiştä Saniyämdäk aliy päzilätlik ayallar az bolsa keräk? Altun üzükkä yaqut kšz yaraşqandäk, bir-birgä bäk layiq Säypidin bilän Saniyämniŋ hayatida bir-birigä birär qetim qapaq türüp, ränҗişkini zadila esida yoq. Mualimisi — «silliri», «šzliri», halas.

Ayaliniŋ vapati Säypidinniŋ qäddini püküp taşlavatidu… Saniyämniŋ bedava kesälniŋ azavidin iŋrap-tovlap bir ayğa yeqin orun tutup yatqininiŋ šzimu ğenimät edikän? Ağriq bolsimu, momay bar edi. Һazir bolsa, u yoq. Barsa kälmäs makanğa kätkän. Äşu җudaliqqa bügün toğra yättä kün boldi. Bu vaqit bovay üçün yättä jildäk uzaq bilindi, şuniŋ bilän billä yättä däqiqidäk tez štüp kätkändäk edi. Ändi «qirqi…» däydu. Bu Säypidin üçün uzunmu yaki qisqimu? Uni bilmäydu. Andin «jili» däydu. Momayniŋ jiliğiçä bovay barmu, yoqmu? U bir Allaniŋ šzigila mälum. U küngä yetämdu, yätmämdu, bilmäydu. Yetälmisä keräk. Säväp, kündin küngä naçarlap ketivatqandäk sezidu šzini. İştäy tutulğan. Kšzliridin uyqimu qaçqan. Mağdirsizliq, harğinliq, ğeripliq-miskinlik! Äşu ğerip-miskinliktin uni jiğa besipla turğini turğan. Özini qançä tutuşqa tirişmisun,  jüräk-bağri moҗulup, bäzidä biqildap, bäzidä špkidäp, hätta ün selip rasa jiğlavalidu…

Bu taŋ atmas keçilärniŋ uzunliğiçu? Uyan šrülidu, buyan šrülidu. Turup oltiridu. U hanidin bu haniğa maŋidu. Balkonğa çiqip, biraz turğandin keyin yataq šyigä qaytip kiridu. Karivätkä sozulidu. Uhlaşqa härikät qilip, kšzlirini mäkkäm jumuvaliduyu, uhlalmaydu. Bu uyqa degän nägä qeçip kätkän, hä? Bilmäydu. Kšz aldida momiyi Saniyäm… «Ah, Saniyä, Saniyä!..». Juräkniŋ sanҗip-eçişişi bilän içidin hšpüldäp kälgän aççiq puhan jiğa arilaş tamiğiğa tirilidu… Ayriliş-җudaliqniŋ kšyük otiğa çidalmiğinidin keyin ah uridu. Һärbir «ah» uruş bilän jüräktä sanҗiq-ağriq päyda bolidudä, jüräkniŋ soquşi tezlinip, näpäs eliş eğirlişidu. Üstäl üstidä täyyar turğan dorisini elip, tiliniŋ astiğa selivalidu. Zaldiki divanğa oŋdisiğa çüşüp, ikki kšzini mäkkäm jumup yetivalidu… Һä, mundaq çağlarda bu šydä uniŋ qayğusiğa ortaq bolup, täsälla beridiğan, miskin kšŋlini alidiğan heçkim yoq. Tänha šzila.  Yalğuzluq, hä, yalğuzluq degän äynä şu! Ällik jilliq qädirdanidin, sirdaş-muŋdişidin, mehrivanidin ayrilğandin keyinki yalğuzluq degän äynä şu!.. Äşu yalğuzluqniŋ çidap bolmas därt-häsritini şu yosunda kštirip yaşaş — Säypidin üçün kündin-küngä bäk qiyinğa çüşüvatidu. Һä, qiyinliğini bir šzila bilivatidu, halas!

Tändiki җan, u — nur. Tändin җan qandaq çiqti, nur billä çiqti degän sšz. Şundaq ekän, tändin җan çiqişi bilän adäm җäsätkä aylinidu. Mälum vaqit štüşi bilän gšr içidiki җäsät çirip-qurup, topiğa aylinip ketidiğanliğini hämmä yahşi bilidu. Һätta tändin җanniŋ nur bolup çiqip ketişi kinolardimu ayan.

Roh — äbädiy. Demäk, insan rohi, rohqa aylanğan җismi billä qalidu, yoq bolup kätmäydu. Mäŋgü qalidu, hä, mäŋgü qalidu!

«Adäm šlüp, yättisi štkiçä uniŋ rohi šy içidä jüridu, qirqi štkiçä qäbirstanliq bilän šyniŋ arisida berip-kelip jüridu» däp yezilğan diniy kitaplarda. Buni Säypidin äşu diniy kitaplardin oquğan vä baliliq dävridin tartip, atisidin talay qetim aŋliğan edi. Äynä şuniŋ häqligini kšz yätküzdi, bildi, šz beşidin štküzüvatidu.

Märhumä Saniyäm momayniŋ yättisimu štkän edi. Jiraq-yeqindin qädäm täşrip qilğan uruq-tuqqan, qom-qerindaşlarniŋ hämmisi näzirdin keyin šylirigä ketişkän. Tšrt tamniŋ içidä yalğuz, tänha qalğan Säypidin şu çağda  yalğuzluqniŋ näqädär eğir ekänligini tehimu ubdan his qilişqa başlidi. Һä, uniŋ hazir qaniti qayrilip, sunğan…U şu yaşqa kirgiçä šzini bu qädär ğerip-miskin, jitim his qilmiğan. Һis qiliş bu yaqta tursun, hätta täsävvurmu qilalmiğan. Mana, beşiğa kelivedi, ğerip-miskin, jitim beçarä degänniŋ nemä ekänligini ubdan bilivatidu, kšrüvatidu… Yalğuzluq degän, ğerip-miskinlik degän, jitimliq degän mana moşu ekän?!

Hudaniŋ monu qudrät-kamalitigä qaraŋ! Bir çağda işik «ği-i-ç» qilip eçilğandäk boldi. «Yerim keçidä kimdu bu, hä?» däp oyliğan bovay koridor täräpkä näzär ağdurdi. Qaysi kšzi bilän kšrsunki, zal šyiniŋ işik bosuğisida hä degändä, adäm boyi nur päyda boldidä, nur bilän qoşulup  beşiğa aq romal artqan, üstigä oşuği bilän täŋ aq kšynäk kiygän momay — Saniyämniŋ qiyapiti päyda boldi. «Bu çüşümmu, oŋummu?». Bovay  kšzlirini barinçä eçip-jumdi. Yaq, çüşi ämäs, oŋi. «Qudritiŋ uluq Alla!..» däp Säypidin içidä bir närsilärni piçirlidi. Andin ün qatti.

— Saniyä, bu sänmu?.. Bu çüşümmu yaki oŋummu?

— Һä, män!.. Çüşiŋiz ämäs, oŋiŋiz!

— Sän šlüp kätkän ediŋğu, Saniyä? Bügün yättä näziriŋni štküzduq!..

— Şundaq, bilimän.

— Seni kšrüvatimänğu, Saniyä?

— Siz meniŋ rohimni kšrüvatisiz!

— Şundaq degin?

— Һä, şundaq. Roh degän äbädiy.

— Undaq bolsa, qeni, juquriğa št, yenimğa kelip oltar?

— Yaq, män şu yärdä turuveräy!

— Mäyli, šzäŋ bil.

— Dadisi, kšp ah uruvärmäŋ, män sizniŋ ah urup, azap çekivatqiniŋizğa çidalmayvatimän. Undaq ah uruvärmäŋ,  šziŋizni ayaŋ?

— Qandaq qilimän, jürigim kšyüp ketivatidu, heç çidalmayvatimän qara, Saniyä?

— Bilimän.

— Saniyä, sän ämäs, män ketişim keräk edi. Kšrdüŋmu, yalğuzdin yalğuz qaldim.  Yaş yätkändä ayaldin keyin qalğan bäk täs ekän, qara. Tolimu täs ekän!

— Täğdir, dadisi, täğdir! Һämmini bilimän, šziŋizni ayaŋ?

— Anisi, seniŋsiz qandaq yaşay ändi? Yaq, meni elip kät, Saniyä? Män päqät saŋila keräk ekänmän. Buniŋğa ubdan kšzüm yätti!..

— Undaq demäŋ, balilar, nävrilär barğu. Ändi şular üçün bolsimu yaşişiŋiz keräkqu?

— Bala bolğan bilän insavi bolmisa, bir tiyin ekän qara, anisi! Özäŋ yahşi bilisän, ularni qançilik arzu-ümütlär bilän çoŋ qilğan eduq. Häqniŋ baliliri qandaq, bilmäymän, bu bizniŋ balilar nemä degän bekšyüm  bolup qalğandu, hä?

— Balilarğa yahşi tärbiyä berälmigän ekänmiz, dadisi?

— Toğra eytisän, anisi, yahşi tärbiyä berälmigän ekänmiz. Häq yemigänni yegüzüp, häq kiymigänni kiygüzüp, «seniŋ rast» däp, ärkä-taytaŋ šstürüptimiz. «Baliniŋ tärbiyisi bšşüktin» degänni seniŋ bilän män ubdan bilip turup, şuniŋğa ämäl qilmaptimiz qara, Saniyä! Mana, uniŋ aqiviti!.. Biz,  «ham süt ämgän» bändilär, bäzidä bilip turup, bäzidä  bilmäy turup kšp hataliqlar štküzüp qoyidekänmiz. Buni ändi ubdan çüşändim. Ah, därdima!..

— Dadisi, boldi, kšp ah urup, kšyünivärmäŋ, šziŋizni ayaŋ?

— Saniyä, seniŋ aldiŋda män äyiplikmän. Balilarğa atiliq tärbiyini toğra berälmigän ekänmän!

— Nemişkä undaq däysiz?

— Seni ahirqi säpärgä uzitiş märasimidin razi bolmay qaldim!

— Undaq demäŋ, dadisi. Män sizdin razi!

— Yaq, sän meni çüşänmäy qaldiŋ, Saniyä. Meniŋ eytmaqçi bolğinim, «yahşi hayat käçürimiz» däp,  Şvetsiyagä kätkän oğlimiz bilän qizimiz seniŋ šlümiŋgimu kelälmidi… Hudadin tiläp-soravelip, ismini «Hudabärdi» däp qoyğan balimiz beliğa aq bağlap, tavutniŋ aldida «Vay anam!..» däp, jiğlap meŋişqa yarimay qaldi. Arzulap baqqan Arzigül çağliq bolup çiqti.  Huddi anisi šlmigän adämdäk jürüşti. Buniŋğa nemä däysän, hä?!

— Bilimän. Һämmini kšrüp, aŋlap turdum. Ularmu çoŋ bolidu, siz bilän bizniŋ yeşimizğa yätsun vä bizdinmu kšp yaşisun, ilahim!

— Saniyä, seniŋ paniydin baqiyğa kätkiniŋgä heç işängüm kälmäydu. Seni šldi deyişkä tilimmu barmaydu, işängümmu kälmäydu, qara! Sän bardäkla, aşhanidin yaki yataq šydin külüp çiqip kelidiğandäkla qilisän maŋa!.. Saniyä, bilämsän, seniŋ huş puriğiŋ bu šydin kätkini yoq tehi! Mana, seniŋ meni taşlap kätkiniŋgä häptä boldi… Saniyä, bu uzaq, taŋ atmas keçilärdä kšzgä uyqa kelär ämäs. Uyqa degänni untidim. Keçä-kündüz kšz aldimdin, hiyalimdin neri kätmäysän? Saniyä, bilämsän, künlär štkänsiri seni bäk seğinivatimän, seniŋ bilän guŋur-muŋur sšzlişip oltirip bir çinä çay  içkän päytlirim kšz aldimdin qilçä neri kätmäydu. Bilsäm, şuniŋ šzi bir ğenimät edikän qara? Buni bir šzämla bilimän. Birsigä eytsaŋ: «Hotuni šlgän yalğuz sänlimu? Seniŋ Saniyäriŋ asmandin çüşkän päriştämedi?» deyişi turğan gäp. Ular meni çüşänmäydu, çüşängüsimu kälmäydu. Rastinla sän meniŋ asmandin çüşkän päriştäm ediŋ!

— Bilimän. Meni qançilik yahşi kšridiğiniŋizni, sšyidiğiniŋizni ubdan bilimän. Şuniŋ üçün siz bilän är-hotun bolup štkän ällik jilliq hayatimdin razimän, dadisi!

— Saniyä, nemişkä meni taşlap kättiŋ? Män sänsiz qiynilip ketivatimän!.. Meni elip kätkin, anisi?..

— Dadisi, män ketäy?

— Nägä ketisän, anisi?

— Bizniŋ җayimiz päqät rohlarniŋ makani. Şu җayğa ketimän.

— Ätä yänä kelämsän, anisi?

— Һä, kelimän!

— Şundaq qil, anisi! Rohlar makaniğa kätkiçä meni moşundaq yoqlap turğin, yalğuz taşlimiğin, Saniyä?

— Maqul, kelip turimän.

— Şundaq qilğin, Saniyä. Män seni härqaçan kütimän?!..

Märhumäniŋ rohi-җismi qandaq päyda bolğan bolsa, şundaq ğayip boldi…

***

Säypidin bilän Saniyämniŋ Hudadin tiläp-soravalğan balisi Hudabärdi šzidin başqa šzgigä heç näp bärmäydiğan Almutidiki çirigän baylarniŋ biri. Şähärniŋ juqarqi qismidiki «Pole çudes» däp atilidiğan baylar mähällisidä turidu. Üç qizi bar. Qizliriniŋ çoŋi on bäş, kiçigi yättä yaşta. Һär üçilasi «alahidä» bilim beridiğan şähsiy mäktäptä oquydu. Qizlarni mäktäpkä apirip-äkilidiğan mähsus yallanma şoferi bar.

Säypidin bilän Saniyäm şähärniŋ uyğurlar ziç җaylaşqan jutliriniŋ biridä yaşatti. Baliliriniŋ hämmisi şu mähällidä tuğulup šskän vä şu juttin uçum bolğan. Moşuniŋdin toğra bir jil ilgiri oğli bilän kelini bovay-momayğa «…Dada, apa, atam zamanda selinğan bu äski šylärdä qaçanğiçä yaşaysilär?.. Biz bilän turuŋlar desäk, unimaysilär? Mähälligä yeqin benalardin kvartira elip beräyli desäk, «holum-hoşnilardin jiraq  kätkümiz yoq» däp, uniŋğimu kelişmäysilär?.. Biz kona šyniŋ orniğa üç qävätlik çoŋ bir restoran salsaq, däp oylavatimiz. Öyniŋ orni nahayiti qolayliq җayda. Territoriyasimu çoŋ —  on bäş sotok. Tepilğusiz orun!..» degän täklipni qoyğan edi.

Bovay-momay birnäççä kün oylandi-tolğandi. Oğli bilän kelininiŋ niyiti yahşi. Çoŋ-çoŋ kafe, restoran, aşhanilarni selip, pul tepivatqanlardin ularniŋ  näri kam? Kam ämäs, artuq bolsa artuq! Mäyli,  salsun! İmarät salğan yahşi. Ösüvatqan qizliri bar. Moşu baştin şularniŋmu ğemini qilğini ävzäl!.. «Biz bilän turuşqa unimaysilär?» dävatidu. U «kelin paşa» bilän billä turuş mümkin ämäs. Adäm çüşinip-bilip bolmas müҗäzi bar. Lap qilip yanidu, lap qilip šçidu. Lap qilip yanğinida, «hop, sizniŋ toğra» däp, baş egip turmisiŋiz, hämmä yaqni bir pästä külgä aylanduruvetidu… Bu yaşqa kälgändä bovay-momayğa nemä keräk? Hatirҗämlik, kšŋül aramliq, salamätlik keräk!.. Hudağa şükri, hškümät berivatqan pensiya šzlirigä yetip aşidu. Һeçnärsidin ğäm-qayğusi yoq. Һškümätniŋ kvartirisimu bir hesapta hoyma yahşi ekän! Һämmä närsä šyniŋ içidila…

Şu qararğa kälgän bovay-momay oğli bilän kelininiŋ täklivini qobul qildi. Ular hoşalliğidin bäş qävätlik benaniŋ ikkinçi qävitidin ikki haniliq kvartirini setivaldidä, atisi bilän anisini şu zamanla kšçirip qoyup, kona šy orniğa restoran selivaldi…

…Hudabärdi anisiniŋ qirqi näzirini šziniŋ haşamätlik restoranida štküzdi. Altä yüz orunluq zal är-ayal bilän liq toldi. Dästihan üstidä «tohu sütidin» başqisiniŋ hämmisi bar… Bu näzirniŋ başqa  näzirlärdin pärqi, ayrimçiliği şu boldekin, üstigä aq päşmät kiyip, beşiğa yoğan sällä yšgigän molla-imamlardin biri ämäs, yättisiniŋ tšridiki üstäldä ğazdäk qatar tizilip oltirivelip, bäs-bäs bilän qur'an tilavät qilğanliği boldi. Şunda çaqçaqçi-şaŋhoçilarniŋ bir-birsiniŋ quliğiğa «…Momayni monu sälliliklär top-toğra җännätkila  kirgüzüvättidä!.. Hudabärdi bay bu sälliliklärni nädin jiğivalğandu? Nädin jiğivalatti, tšvänki-juqarqi, kün çiqiş-kün petiş mähällidiki meçitlarniŋ imam-molliliriğu!.. Ular razi bolğidäk, härbirsiniŋ yançuğiğa  selip qoyar? Salsun!.. Qişniŋ küni hoşnisiğa qar bärmäydiğan Hudabärdi anisiniŋ bu näziridä šziniŋ «märtligini» bir kšrsitip qoyay däptudä?!..» däp piçirliğinini yenidikilär aŋlap, miyiğida külüşti…

Şundaq qilip Saniyäm momayniŋ qirqi näzirimu pütti. Säypidin bovay üçün yalğuzluq künlär ah uruş, häsrat çekiş bilän ilgärkidäk bir qelipta štüşkä başlidi. Bir qelipta štüşkä başliğini bilän bovay kündin-küngä šziniŋ naçarlişivatqanliğini ubdan sezätti…

Bovay här küni momayniŋ yoliğa tälmürüp, kütkini kütkän…

Bälüşüş

Javap qalduruŋ