Qurvan heytiniŋ qädri vä hasiyiti

0
931 ret oqıldı

Qurvanliq qiliş qäyärdin çiqqan

«Qurvan» — äräp sšzi bolup, «Yeqinlişiş» degänni bildüridu. Demäk, bu izgü işni qiliş arqiliq Yaratquçiğa yeqinlişiş degän sšz. Ändi qurvanliq qilişniŋ şäriättiki eniqlimisi — «Hudağa qulçiliq niyiti bilän şärt-qaidilärni saqlap, mal soyuş».Äräp tilida heytta soyulidiğan qurvanliq meli «udhiya» däp, ändi heytniŋ šzi «°idul-adha» däp atilidu. Ändi türk häliqliridä bolsa, «qurvanliq qiliş», «qurvan heyti» sšzliri qollinilidu.

Qur°an Kärimdä Adam atiniŋ oğulliri Abıl bilän Qabılniŋ davasi Alla taalağa qurvanliq qiliş arqiliq häl bolğanliği eytilidu. Şuniŋ bilän billä İbrahim Päyğämbär ilahi ayan bilän oğli İsmayilni huda yolida qurvanliq qilişqa täyyar bolğanliği hekayä qilinidu. Şu päyttä Yaratquçiniŋ ämri bilän štkür piçaq štmäy qalidu. Qurvanliq qiliş üçün asmandin qoşqar çüşirilidu. Siniğidin sürünmäy štkän sšyümlük qulini Alla moşundaq hšrmät qilğan. Bu häqtä Saffat sürisidä: «Şu vaqitta Biz uniŋğa: «O İbrahim! Kšrgän çüşüŋni rastlidiŋ», deduq. Һäqiqätänmu, bu çoŋ sinaq edi. Biz uniŋğa uluq qurvanliq bärduq. İzgülärgä moşundaq mukapat berimiz», deyilgän.

Qurvanliq qilişniŋ hškümi

Ändi insaniyätniŋ esili, ilahi älçilärniŋ ahirqisi bolğan Muhämmäd Päyğämbirniŋ (Äläyhissalam) şäriitidä qurvanliq qiliş haҗiliqtiki bir räsim. Şundaqla haҗiliqqa barmiğan musulmanlar üçün vaҗip qulçiliq bolup bäkitildi. Ölimalar qurvanliq qiliş hiҗriyäniŋ ikkinçi jili bäkitilgänligi eytidu. Uluq Alla Kävsar sürisidä: «Räbbiŋ üçün namaz oqi vä qurvanliq qil» däp buyriğan.

Şundaqla Päyğämbär (ä.h.s.) cahabaliri bu ibadätniŋ mänasini soriğanda: «Qurvanliq qiliş — İbrahim (ä.h.s.) ataŋlarniŋ başlap bärgän yoli. Qurvanliqqa soyğan malliriŋlarniŋ härbir tal qili üçün sovap alisilär», däp җavap bärgän. Moşundaq dälillärni alğa sürgän uluq imam Äbu Hanifa Qurvan heytta mal soyuş çamisi kälgänlärgä vaҗip degän pätva çiqarğan.

Mälumki, päriz bilän sün°ätniŋ otturisidiki mäҗburiyät vaҗip hškümigä egä. Şaraiti bar bolup, pişşiqliqtin yaki bepärvaliqtin qurvanliq qilmiğan musulman gunakar hesaplinidu. Çünki Päyğämbär (ä.h.s.): «Şaraiti bolup, qurvanliq qilmiğan insan namaz oquydiğan ornimizğa yeqin kälmisun!» däp äskärtkän.

Muhimki, Alla taala soyulğan malniŋ qeniğimu, gšşigimu muhtaҗ ämäs. Äksiçä, bändilär Uniŋ rähimigä muhtaҗ. Şuniŋ üçün çin diliŋ bilän mal soyup, Rahmanniŋ raziliğiğa intiliş lazim. Bu häqtä Һäҗ sürisidä mundaq deyilgän: «Qurvanliqqa soyulğan malniŋ gšşimu, qenimu Alla taalağa yätmäydu. Biraq Uniŋğa silärniŋ täqvadarliğiŋlarla yetidu».

Qurvanliq qiliş Alla taalaniŋ bärgän sansiz niğmätlirigä jildin-jilğa aman-esän yätkängä şükürçilik süpitidä häm jil boyi ävätkän guna-hataliqlirini juyuş üçün orunlinidiğan ibadät. Şundaqla musulman soyğan malniŋ gšşidin bala-çaqisiğa, qerindaşliriğa, hoşniliriğa, kämbäğällärgä taritidu. Şu arqiliq җämiyättä bärikät-birlik, šmlük, häyrihahliq, ittipaqliq, razimänlik kšpiyidu.

Qurvanliq qiliş kimlärgä vaҗip?

Balağät yeşiğa tolmiğan, äqil-hoşi ornida, zakat beridiğan mal-mülük mšlçärigä egä, yoluvçi bolmiğan härbir musulmanğa qurvanliq qiliş — vaҗip. Zakat beridiğan mšlçär 85 gramm altunğa yaki şuniŋ huniğa täŋ kelidiğan mäbläğ. Qurvanliq qiliş vaҗip boluşi üçün moşu miqdardiki mäbläğniŋ bir jil boyi qolda boluşi şärt ämäs. Qurvan heyti harpisida bolsa kupayä. Ändi moşu miqdardiki mäbliği bolmisimu, başqilar bilän birlişip, iriqara mal soysimu yaki šzi qoy soysimu qurvanliği qobul bolidu.

Qandaq mal soyulidu?

Qurvanliqqa bir yaşar qoy-šşkä, ikki yaşar siyir, bäş yaşar tšgä soyulidu. Soyulidiğan mal oruq, asqaq, qarğu, quliği kesilgän, müŋgüzi sunğan bolmasliği keräk. Һärtürlük kamçiliqlarsiz mal boluşi şärt. Huda yolida äŋ yahşi malni soymay, raziliqqa egä bolumän däp oylaş ahmaqliq. Äli İmran sürisidä Yaratquçi egä mundaq däp äskärtidu: «Özäŋlar yahşi kšrgänni Alla yoliğa häşlimigiçä, izgülükkä yätmäysilär».

Änäs sahaba Alla älçisiniŋ (c.a.s.) qurvanliqqa müŋgüzlük, aq ala, ikki qoşqarni tägbir etip, šz qoli bilän soyğanliği toğriliq eytidu. Qoy-šşkä bir adämniŋ namidin soyulidu. İriqara malni yättä kişi birikip soyuşqa bolidu. Çamisi yätkän adäm šz namidin birnäççä mal soysimu bolidu. Qurvanliq malniŋ beşini qibligä qaritip, «Bismilla, Allahu äkbär!» däp boğuzlaydu. Qurvanliqni heytniŋ üç küni soyuşqa bolidu.

Musulmanlar mäyrämliri toğriliq

Һädistä «Һärbir җämiyätniŋ šz mäyrimi bar» deyilgän. Һäqiqätänmu härbir älniŋ šzigä has mäyrämliri bar. Ularni nişanlaşniŋ säväplirimu härhil. Şäriättä mäyrämni °id däp ataydu. Bizçä heyt däp atilip kätkän. Bu sšzniŋ qolliniştiki mänasi «mäyräm», ändi sšz tomuridiki mänaliri «qaytiş, yenip keliş». Yäni här jili täkrar kälgänliktin, qulçiliq qiliş märikisi bolğanliqtin äşundaq atalğan deyilgän.

Mäyrämlär härtürlük ähvallarğa, tarihiy, mädäniy säväplärgä bola nişanlinidu. Bu җähättin musulman mäyrämliriniŋ šz alahidilikliri toğriliq eytip štkän durus. Yaratquçiğa iman kältürgän härbir ümmätniŋ härbir ibaditi, qulçiliği, tirikçiligi Alla taalağa boysunuşqa asaslanğan. Alla taala Qur°an Kärimniŋ Än°am sürisidä mundaq däp buyriğan: «Һäqiqätänmu meniŋ namizimmu, qulçiliğimmu, tirikçiligimmu, šlümimmu duniyaniŋ Räbbisi Alla üçün däp eyt». Şuŋlaşqa mšmünniŋ hoşalliği, mäyrimimu Yaratquçi bilän billä, Räbbisiniŋ ämrini orunlaş arqiliq bolidu.

Aldinqi ävlat musulmanliriğa täqvadar insanlar: «Kimdu-kim Allani äskä almay hoşal bolsa, şatlansa uniŋ bu qiliği Räbbisini untuğanliği, oyunhumarliqqa berilgänligi. Oyunhumarliqta qalğan bändä häväskarliqqa, näpsigä ägişip ketidu. Ändi äqillik insan Räbbisigä qilğan qulçiliği üçün hoşal bolup toylaydu», degän ekän. Şuŋlaşqa musulmanlarniŋ mäyrämliriniŋ mänasi Hudağa bolğan qulçiliq bilän çämbärças bağliq.

Roza heytini toyliğanda ottuz kün rozini oydikidäk atqurup, Yaratquçiniŋ mehrivanliğiğa ümüt qilip, ibadät mävsüminiŋ ayaqlaşqanliği üçün şatlinip, hoşal bolidu. Alla taala šzi moşundaq buyriğan. Baqara sürisidä mundaq deyilgän: «(Yaratquçi)… Silärniŋ mävsümni (Ramzan eyini) tolturup, toğra yolğa salğanliği üçün Allağa tägbir eytişiŋlarni (mäyrämlişiŋlarni) (halaydu)». Täpsirçilär bu yärdiki tägbir eytişniŋ mänasi Roza heyt namizini oquş, heytlaş däp çüşändürgän.

Älvättä, musulman mäyrämliriniŋ šziniŋ alahidilikliri bar. Mäsilän, ayrim җämiyätlär šz mäyrämlirini qädäh uruşturup, haraq-şarap içiş ohşaş guna işlar bilän başlisa, musulmanlar šz mäyrämlirini kün çiqqandin keyin heyt namizini oquştin başlaydu. Buniŋ šzi hoşalliq künniŋ Alla taalani äskä almay štmäydiğanliğini bildüridu. Şundaqla musulmanlar heyt namizidin keyin bir-birini täbrikläydu. Qurvan heytta soyulğan malniŋ gšşini yeqinliriğa, muhtaҗlarğa taritidu. Bir-biriniŋ šyigä berip heytlaydu. Uzaqtin beri kšrmigän qerindaşliri bilän uçrişidu. Bemarlarniŋ, muhtaҗlarniŋ hal-ähvallirini soraydu. Duniyadin štkän kişilärgä qu°anlar oquydu. Moşularniŋ hämmisi musulmançä mäyräm nişanlaş mädäniyitiniŋ alahidiligini kšrsitidu.

Hudağa şükri, dinimizniŋ җankšyäri Dšlät rähbiriniŋ bevasitä Pärmani bilän Qurvan heyti Qazaqstanda räsmiy nişanlinidiğan mäyrämlär qatariğa kirgüzülüp, heytniŋ däsläpki küni däm eliş küni bolup elan qilindi.

Musulmanlarniŋ äŋ uluq mäyrimi Qurvan heyt mubaräk bolsun! Hasiyätlik mäyräm elimizgä bärikät, yahşiliq elip kälsun! Yaratquçi egimiz elimizgä teçliq, hämmimizgä amanliq, dinimizğa küç bärsun!

Amin!

Erjan haҗim

MALĞAJA oğli,

Qazaqstan Musulmanliri diniy başqarmisiniŋ räisi,

Baş mufti.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ