«Därvişlär»:«Özimizgä juquri täläplärni qoyumiz»

0
1 136 ret oqıldı

«Därvişlär» — Qazaqstandiki äŋ ammibap toplarniŋ biri häm uyğur estradisida tutqan orni alahidä. Yeqinda, pursiti çüşüp, top äzaliri bilän sšhbätläştuq. — «Därvişlär» topiniŋ iҗadiyitidiki yeŋiliqlarniŋ biri «Oriental expres» etno-djaz al'bominiŋ yoruq kšrüşi bolsa keräk. Umumän, djaz bizniŋ mentalitetimizğa yat desäkmu bolidu. Şu җähättin qariğanda, bu al'bomni täyyarliğanda ändişä bolmidimu?

Dilmurat Baharov: — Һäqiqätän, djaz elitiliq muzıka däp etirap qilinidu. U asasän Ğärip älliridä ammibap. Һazir bizdimu bu muzıkiniŋ işqivazliri kšp. Täkitläş keräkki, štkän äsirdä ataqliq djazmenlar Tahir vä Farhat İbragimovlar uyğur muqamlirini djaz janrida orunliğan. Demäk, biraz täҗribimu bar degän sšz. 2012-jili bizgä Qazaqstanda tonulğan muzıkantlar Viktor Homenkov vä Valeriy Nasibulin nahşilirimizni djaz janrida orunlaş täklivini bärdi. Viktor šzi ilgiridinla uyğur muzıkisiniŋ işqivazi ekän. Bu ideyani qollap-quvätliduqtä, šzimizniŋ säkkiz nahşimizni bärduq vä «Uyğur milliy äsvapliri yaŋraş keräk» degän şärtni qoyduq. Ruslan Nadirov ravapta, «Diyar» topidin Rustäm Niyazov satarda oynaydiğan boldi. Bir yerim jilda Viktor Homenkov bilän hämkarliqta işliduq. Bu kommertsiyalik ämäs mähsättiki layihä. Päqät iҗadimizniŋ yeŋi yšnilişi.

Rayim Һämraev: — Bu al'bom täyyarlaş bizniŋ iҗadi-yitimizdiki yeŋi yšniliş häm eksperiment boldi. Rast, biz däsläp tamaşibin qobul qilamdu-qilmamdu, degän ändişidä bolduq. Amma al'bom yoruq kšrgändin keyin bu täşvişlirimiz yoqaldi. Yeŋi al'bomni Almutida tonuşturğinimizda moşuniŋğa kšz yätküzduq. Keyin Astanada ikki qetim kontsert qoyduq. Ötkän yazda Düşänbidä štkän djaz-festival'ğa qatnişip, laureat atalduq. Umumän, bu al'bomğa munasivätlik inkaslar yahşi.

— Moşundaq eksperimentlarni davamlaşturuş oyuŋlar barmu?

Dilmurat: — Bu yärdä täkitläş lazimki, etno-djaz al'bomini yeziş ideyasini bärgän Viktor Homenkov nahayiti tonulğan sän°ätkar. Uniŋ mahariti juquri, täҗribisi kšp. Şuŋlaşqa biz uniŋ bilän işliduq. Yänä şundaq şähslärdin täkliplär bolsa, muhakimä qilişqa biz täyyar.

Rayim: — Һazir yaşlar arisida «klubluq muzıka» degän çüşänçä bar. Bu muzıka käçki klublarda qoyulidu. Ötkändä käçki klublarda işläydiğan Daniyar Junusov, Rinat Yüsüpov (DJDa-Rin), DJ Sudar vä Stephor Knyazev degän di-djeylar kelip, nahşilirimizni şu «klubluq muzıka» janrida täyyarlaşni täklip qildi. Yättä nahşini yezip täyyarlap qoyduq. Bu nahşilar zamaniviy til bilän eytqanda, «remikslar». Kona nahşilirimiz yeŋiçä yaŋraydu.

— Meniŋ bilişimçä, silärniŋ ahirqi al'bomiŋlar 2010-jili çiqqan edi. Ändi yeŋisi qaçan çiqidu?

Dilmurat: — ­Һazir jiliğa bir al'bom çiqirivatqanlarmu bar. Ularniŋ süpiti toğriliq eytmisaqmu çüşinişlik. «Govori o lyubvi» namliq al'bomni çiqarğinimizğa bäş jil toluptu. Biz šzimizgä täläpni nahayiti juquri qoyumiz. Nahşini yezipla qoyuş ämäs, şundaqla uniŋ mätinini, oranjirovkisini, diskniŋ bädiiy bezilişini, qisqisi, hämmä җähättin aliy boluşini halaymiz. Şuŋlaşqa az bolsimu süpätlik mähsulatni täyyarlaşqa tirişimiz. Ändi novättiki al'bomimiz yeŋi jilğiçä çiqidu, däp oylaymän. Uniŋda päqät yeŋi nahşilar bolidu.

Rayim: — Bu «Därvişlär» topi bäş jilda heçnemä qilmaptu», degänlik ämäs. Yeŋi biz juqurida eytqan etno-djaz al'bomi çiqti. Yättä-säkkiz videoklip çüşärduq. Di-djeylar bilän ilgärki nahşilarniŋ remikslirini täyyarlavatimiz. Buniŋ hämmisi, älvättä, vaqitni täläp qilidu. Ahirqi üç jil uda «Muzzone» telekanilida uyuşturuluvatqan «Eurasian Muzic Awards» layihisidä finalğa çiqtuq. 2014-jili Ravşan Tohtahunov bilän «Äŋ yahşi duet» nominatsiyasidä ğalip atalduq. Biyil «Muz LiFE» telekanili uyuşturğan «Top Hits» märasimiğa qatnaştuq. Bu layihiniŋ alahidiligi, tiŋşiğuçilar šzliri talliğan topqa SMS-uçur arqiliq avaz beridu. Bu layihidä «Qazaqstan muzıkisiğa qoşqan ülüşi üçün» nominatsiyasi boyiçä ğalip çiqtuq. Pursättin paydilinip, bizgä avaz bärgän barliq muhlislirimizğa rähmät eytqum kelidu.

— Һazir nahşa mätinini yazidiğan şairlirimiz az degän pikir moҗut. Bu mäsilä boyiçä pikriŋlar qandaq?

Dilmurat: — «Därvişlär» topi qurulğandin beri, biz märhum Abdumeҗit Dšlätov bilän yeqin hämkarliqta işliduq. Abdumeҗit akiniŋ sšzigä yezilğan nahşilar hitqa aylandi. Һazir şair İminҗan Tohtiyarov bilän yeqin hämkarliqta işlävatimiz. Ötkändä «Välläy» nahşisini yazduq. Bu nahşiniŋ yeziliş tarihi qiziq. Bir jil ilgiri bir nahşa muzıkisini yazdim, u uyğurlarniŋ milliy oyuni toğriliq boluşi keräk. Ahiri İminҗan akiğa telefon qilip, ähvalni çüşändürüp, uyğurlarniŋ milliy oyunlirini atap berişni iltimas qildim. U «җaŋza, oşuq, välläy» däp eytişqa başlidi. «Välläy» oyunini kiçigimdä oyniğan bolsammu, namini untup qaptimän. İminҗan akini täklip qilduqtä, muzıkini tiŋşattuq. Bir häptidin keyin nahşiniŋ mätinimu yezildi. Kšp vaqitlarda nahşilirimiz şundaq iҗat qilinidu. Biz, şundaqla şairlar Patigül Mähsätova, Molutҗan Tohtahunov, Sulfi Mäşräpov vä başqilar bilän işläymiz. Ändi qazaq şairliridin Şšmişbay Sariev vä Abdrahman Asılbek bilän munasivitimiz yahşi.

Rayim: — Rastini eytqanda, hazir nahşilarda «sšydüm, kšydüm, šldüm» degän sšzlär kšp uçrişidiğu. Nahşilar asasän moşu üç sšzniŋ ätrapida eytilivatidu. Demäk, yaşlirimiz iҗadiy izdänmäydu. Biz nahşa mätinigä alahidä diqqät bšlümiz. Һärbir sšzni šz ornida, durus paydilinişqa tirişimiz.

Yeqinda «Novaya volna» konkursida qazaqstanliq nahşiçi Ademi (Dinara Qairova — Y.M.) ikkinçi orunni egilidi. U eytip çiqqan nahşini oranjirovka qilğan Dilmurat ekänligi rastmu?

Rayim: — Bu häqiqätänmu rast. Biz buni mäğrurliniş bilän tilğa alalaymiz. Täkitläş lazimki, «Novaya volna» konkursida qazaqstanliq nahşiçi däsläpki qetim mukapatliq orunğa egä boldi. Konkurs harpisida bizniŋ ağinimiz, kompozitor Rinat Gaysin Dilmuratqa muraҗiät qilğan edi. «Q ueen» topiniŋ repertuaridin bir nahşini Dilmurat Şäriq ahaŋliri asasida oranjirovka qildi. Oranjirovka utuqluq çiqqinini konkurs davamida bayqiğan bolsaŋlar keräk. Älvättä, Dilmuratniŋ bu yärdä ämgigi zor.

— Һazir televiziyadä «X-faktor», «Qazaqstan dauısı» ohşaş muzıkiliq konkurslar moҗut. Nemişkidu, ularğa qatnişivatqan uyğur yaşliri kamdin-kam. Silär bu häqtä oylinip kšrmidiŋlarmu?

Dilmurat: — Bu konkurslarğa härhil jillirida bir-ikki uyğur qatnaşti. Birinçidin, monu kontsertqa qatnişattim, yardäm beriŋlar. däp muraҗiät qilğan heçkim bolmidi. İkkinçidin, bayqisaŋlar, kontsertqa qatnişivatqanlarniŋ kšpisi aliy bilimlik. Yäni ular klassikiliq muzıkini, zamaniviy, ammibap nahşiçilarni häm nahşilarni yahşi bilidu, Demäk, bilim dairisi käŋ. Äpsuslinarliq yeri, bizniŋ yaşlirimiz käspiy bilim elişqa aldirimaydu. Talantliq, avazi bar yaşlirimiz kšp. Amma ular milliy sazlirimiz bilänla çäklinip qalğan. Ändi utuqqa yetiş üçün bilim keräk, izdiniş keräk. Mümkin, keläçäktä moşundaq yaşlar çiqidiğandu. Undaqlar bolsa, yardäm berişkä täyyar.

Rayim: — Moşu yärdä qoşumçä qilişqa toğra keliduki, štkändä talantliq qizimiz Muştäri İslamova ŞUARda štkän «İpäk yoli sadasi» konkursiğa qatnaşti. Biz vä «Pärvaz» uyğur iҗraçiliri birläşmisiniŋ äzaliri Muştärigä maddiy vä mäniviy җähättin yardäm qilduq. Muştäri konkursniŋ yerim finaliğiçä yätti. Moşu yärdä yänä qoşumçä qiliş keräkki, topimiz «Pärvazğa» kšp yardäm qilidu. Yaş iҗraçilarniŋ kontsertlirini uyuşturuşqa yardämlişimiz, iҗadiyät җähättin mäslihätlärni berimiz. Studiyadä yeŋi nahşilarni yezişta yenikçiliklärni yaritimiz. Şundaqla «Pärvaz» saytiniŋ paaliyitini mäbläğ җähättin biz täminläymiz. Yäni, hosting, domenğa vä moderatorğa maaş tšläymiz. Uniŋdin taşqiri häyrihahliq aktsiyalärgä mümkinçiligimizniŋ bariçä qatnişivatimiz. Yardämgä muhtaҗlarğa päqät maddiy җähättinla ämäs, şunlaqla mäniviy җähättin qollaşqa tirişivatimiz.

— «Därvişlär» topi nemişkä gastrol'larğa çiqmaydu?

Dilmurat: — Gastrol'larğa çiqiş — bizniŋ arminimiz. Amma hämmä җayda şarait yoq. Kontsert qoyuş üçün biz käspiy apparaturini apirişimiz keräk. Ularniŋ täläpkä layiq işlişi üçün ayrim şarait haҗät. Ändi yezilardiki Mädäniyät šyliridä undaq mümkinçilik yoq. Demäk, toluq mänadiki kontsertni koyalmaymiz. Tamaşibin biletni setivelip kirgändin keyin kontsertta däm elip, bähirlinip ketişi keräk. Ändi fonogrammida nahşa eytip, tamaşibin kšŋlini alimän degän ahmaqliq, häliqni aldiğanliq bolidu. Biz barliq kontsertlirimizni җanliq avazda orunlaşqa adätlängän.

Rayim: — Gastrol'larğa çiqiş kšp mäbläğni täläp qilidu. Şuŋlaşqa hazirçä gastrol'larni uyuşturuş mümkin bolmayvatidu. Bizgä ŞUARğa gastrol' uyuşturuş boyiçä birnäççä şähsiy täklipmu çüşkän. Amma täkliplär täklip petiçä qaldi. Arminimiz — tarihiy Vätinimizgä gastrol'ni räsmiy däriҗisidä štküzüş. Çünki bizniŋ ulardin, ularniŋ bizdin üginidiğan täräplirimiz kšp. Biz u täräptiki estradiniŋ täräqqiyatini dayim nazarät qilip turimiz. Daŋliq artistlar bilän şähsiy munasivätlirimiz yahşi.

— Biyil «Därvişlär» topiniŋ yäkkä kontserti štidu, degän ähbarat tarqalğan edi. Kontsert qaçan bolidu?

Dilmurat: — «Därvişlärniŋ» yäkkä kontserti 2010-jili boldi. İnkaslarğa qarisaq, kontsertimiz yahşi štti. Birnäççä qetim televiziyadä kšrsitildi. Biyil jilniŋ ahirida yäkkä kontsert štküzüş planimiz bar edi. Yeŋi nahşilar yezildi, kontsert stsenariyisimu täyyar. Biraq, hazir qeliplaşqan ihtisadiy ähvalğa munasivätlik, kontsert štküzüşni tohtitip qoyduq. Uniŋdin taşqiri, jil ahirida härhil mäyrämlik çarä-tädbirlär kšp uyuşturulidu. Ändi kontsertni 2016-jili fevral' aylirida štküzüşni planlap qoyduq.

— Silärniŋ sähnä kiyimliriŋlarmu alahidä. Kiyim-keçäklärni kim tallaydu?

Rayim: — Yeŋi Dilmurat, juqurida eytqinidäk, biz šzimizgä šzimiz juquri täläpni qoyumiz. Nahşa süpiti, apparatura, sähnä kiyimlirimizgä, umumän, barliq uşşaq-çüşäklärgä alahidä kšŋül bšlümiz. Top qurulğanda, «Därvişlärniŋ» «rohiğa» ahaŋdaş kiyimlärni buyruttuq. Bizgä däsläp, «Andreas» saloni, keyiniräk Muslim Jumagaliev kiyimlärni tikti. Yeqinda Moskvada yaşavatqan stilist-rässam Nina Dobrina bilän alaqä ornattuq. U bizgä yeŋi sähnä kiyimliriniŋ dizaynini täyyarlap bärdi. Bu kiyimlärmu«Därvişlärgä» layiq bolidu.

— Ändi «Därvişlärniŋ» hazirqi tärkivi kimlärdin ibarät?

Dilmurat: — Meniŋdin vä Rayimdin başqa topta Rustäm Һaşimov, Ruslan Nadirov, Ermek Diyarov vä Aleksandr Kuznetsov bar. Meniŋçä bolsa, ularnimu tiŋşap kšrsäk toğrimekin.

Rustäm Һaşimov: — Män topqa 2005-jili, yäni Äziz aka Mä-simovniŋ vapatidin keyin käldim. Qandaq җavap-kärlikniŋ jüklän-gänligi eytmisammu çüşinişlik. Däsläptä bilmigän җaylarni üginişkä toğra käldi. Qisqa vaqit içidä til tepişip işläp kättuq. Һazir , huddi bir ailiniŋ baliliridäk, hoşalliğimiznimu, qayğumiznimu täŋ bšlüşimiz. Topqa kälginimgä heçqaçan škünmäymän.

Ermek Diyarov: — Män uyğur sän°ätkarliri bilän Korey teatrida, yäni «Ariran» ansamblida işligän päytimdin yahşi tonuş. U vaqitlarda Uyğur vä Korey teatrliri bir benada edi. Uyğur muzıkisini sšyüp tiŋşaymän. Ändi «Därvişlär» bilän härhil kontsertlarda uçrişip turduq. 2012-jili meni bu topqa täklip qildi. Özäm kšpligän iҗadiy kollektivlarda işlidim. Amma «Därvişlärdikidäk» «komandiliq rohni» heç yärdä uçratmidim. Rustäm eytqandäk, biz hämmila җayda bir ailiniŋ baliliridäk jürimiz. İҗadiy šsüşkä hämmä şarait bar. Buniŋğa etno-djaz al'bomimiz misal bolalaydu. Bu al'bomda uyğurlarniŋ ravavi bilän satari başqiçä ahaŋda yaŋridi. Һazir yeŋi iҗadiy planlirimiz bar. Keläçäktä muhlislirimizniŋ kšŋlidin çiqimiz däp oylaymän.

Aleksandr Kuznetsov: — İlgiri män uyğur muzıkisidin tamamän jiraq bolğan. Başqa muzıka tiŋşattim vä orunlattim. «Därviş-lärgä» kälgändin beri uyğur sän°itigä bolğan qiziqişim aşti. Һazir ätkänçaymu içimän. Äŋ muhimi, kollektivimizdiki sämimiylik maŋa yaqidu. Şähsän šzäm «Därvişlär» bilän duniyaniŋ nurğunliğan dšlätliridä säyahättä boluş bähtigä eriştim. Hitay, Tailand, Türkiya, Madagaskar vä başqimu ällärdä boldum. Balilar bilän işläş oŋay häm kšŋüllük. Moşundaq kollektivta işläşniŋ šzi bähit.

Ruslan Nadirov: — Şähsän šzäm «Därvişlärdä» iҗadiy šstüm däp eytalaymän. Etno-djaz al'bomini täyyarliğanda ravapni alahidä yaŋritiş lazim boldi. Djazda, adättä, muzıkantniŋ maharitigä vä fantaziyasi kšp närsä bağliq. Bu җähättin maŋa Dilmuratniŋ yardimi kšp boldi. Һazir ravaptin taşqiri, greklarniŋ milliy äsvavi — buzukini šzläştürdim. U äsvap ahaŋlarğa alahidä räŋ beridu. Keläçäktä muhlislirimiz šz bahasini berär.

— Ändi gezithanlirimizni kšp qiziqturidiğan soallarğa keläyli. Ular monular: «Adilҗan Җanbaqiev nemişkä toptin kätti?», «Därvişlärniŋ» toylardiki hizmiti qançä turidu?», «Silärniŋ studiyadä bir nahşini yeziş qançigä tohtaydu?».

Dilmurat: — Esiŋlarda bolsa, 2007-jili Adilҗan Uyğur teatriğa mudir bolup tayinlandi. Dšlät hizmitigä yštkälgäçkä, toptin ketişkä mäҗbur boldi, şundaqla topniŋ işiğa arilişişqa vaqtimu bolmidi. Ändi mudirliqtin kätkändin keyin başqa layihilär bilän şuğullinişqa bolidu. Һazir kšpinçä, kino sahasida işlävatidu. Meniŋçä, bu iҗadiy kollektivlardiki adättiki hadisä. Uniŋdin «paҗiä» päyda qilişqa bolmaydu. Ändi nahşa yezişqa kelidiğan bolsaq, studiya äŋ zamaniviy apparatura bilän җabduqlanğan. Käspiy muzıkantlirimiz bar. Studiyadä bir nahşini yeziş bahasi 300 dollardin juquri.

Rayim: — «Därvişlär» topi qurulğanda biz toylarğa 100 — 150 dollarğa çiqattuq. Çünki bizni heçkim tonumatti. Һazir baharimiz 4 miŋ dollardin juquri. Birliri qimmät deyişi mümkin. Amma moşundaq däriҗigä yetiş üçün on altä jil davamida ämgäk qilduq. Bügünki taŋda bizniŋ topni häliq tonuydu. Şuŋlaşqa ämgigimizniŋ bahasi şundaq däp oylaymän.

Yoldaş MOLOTOV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ