«Teatrimizniŋ keläçigi päqät bizgila bağliq ämäs»

0
946 ret oqıldı

Şavkät NÄZÄROV: «Şavkät-şou» satira teatriniŋ qurulğiniğa biyil on jil toldi. Mäzkür teatrniŋ novättiki, yäni jigirminçi kontserti 16-dekabr' küni Studentlar sariyida štmäkçi. Moşu kontsert harpisida «Şavkät-şou» satira teatriniŋ mudiri, satirik-yazğuçi Şavkät NÄZÄROV bilän sšhbätläştuq.Şavkät aka, teatrniŋ qurulğiniğimu on jil boptu. Mubaräk bolsun!

Rähmät! On jil. Bu tarih üçün kšp vaqit ämäs. Lekin şu on jil insan hayatiniŋ  mälum bir qismini egiläpla qalmay, uniŋ täğdiridä häl qilğuçi rol'ni atqurup qelişi häqiqätkä uyğun kelidekän.

Sän nemişkä ädäbiyatniŋ äŋ qiyin janri — satiriğa bäl bağlidiŋ?

Meniŋ ädäbiyatta satira janrini tallavelişimğa bevasitä dadam rämiti säväpkär boldi däp eytalaymän. Märhum atam Äynidin nahayiti hazirjavap, häzilkäş, qiziqçi adäm bolidiğan. Män tuğulup šskän Pänҗim yezisida çoŋ beğimiz bolidiğan. Mana şu beğimizda altä ay-yaz sorun, bäzmilär tohtimaydiğan. Dadamniŋ šzara çay, mäşräpliridin taşqiri kolhozğa qandaqla mehman kälmisun yaki Uyğur teatri qädäm täşrip qilsun, bizniŋ bağda oltirip «bir haduq» çiqarmay kätmäydiğan. Saz-näğmä, çaqçaq. Bu hadisilär, älvättä, biz, gšdäklärniŋ, qälbigä šz täsirini yätküzmäy qoymidi. Şu päytlärdinla nahiyälik gezitqa ançä-munçä tegip-qeçip şeir, hekayä, häҗviyilärni yezip jürdüm. Keyiniräk, härbiy hizmätni ada qilip, Almutiğa kšçüp kälgändin keyin satira janriğa җiddiy kiriştim. Qazaq televiziyasi «Alitağ» uyğurçä kšrsitişlär programmisida işläp jürgän päytlirimdä televiziya bilän Uyğur teatri hämkarliğida «Täbässüm» häzil-külkä programmisi barliqqa käldi. Bu programma satira janrini täräqqiy ätküzüşkä türtkä boldi. «Alitağ» programmisi on bäş yaşqa kirmäy «rämätlik» bolup kätkändin keyin, bu janrni qandaq qilip rivaҗlanduruşniŋ çarilirini oylaşturdum.

Şundaq qilip, «Şavkät-şou» şähsiy teatrini täşkil qildiŋmu?

«Alitağ» programmisi moҗut päyttä, Almutidin Yarkäntkiçä bolğan ariliqtiki härbir mälidä atmiştin oşuq sän°ät šmigi täşkil qilinğan edi. Ularniŋ mähsiti televiziya arqiliq šz talantlirini namayiş qilip, kšpçilikkä tonuluştin ibarät boldi. Därhäqiqät, biz ularniŋ mümkin qädär hämmisini «kšk ekranlarğa» elip çiqişqa tiriştuq. «Alitağ» programmisi yepilğandin keyin ular qançilik çapsan qurulğan bolsa, şunçilik çapsan yoq bolup kätti. — «Һäqiqiy talantlar häliq içidä» ibarisigä ämäl qilsaq, ularniŋ ğemini kim yäydu, ularniŋ šsüp-yetilişigä kim ğämhorluq qilidu, degän soalniŋ tuğuluşi täbiiy. Һäqiqätän, häliq talantliri šz maharitini namayiş qilidiğan birdin-bir sähnä – televiziya šz paaliyitini tohtatqan edi. Mana moşu ikki mähsätni nişan qilip, teatr quruşqa bäl bağlidim. Älvättä, bu çoŋ täyyarliq bilän җavapkärlikni täläp qilatti. Uniŋ üstigä bu işniŋ hšddisidin çiqişqa şärt-şaraitimizmu bolmiğan desäk bolidu. Artistlar üçün rekvizit, mäşiqlinidiğan җay, käspiy rejisser, qisqisi, heçnärsä yoq. Häyriyat, sän°ätkä iştiyaq bağlap, sähnigä intizar bolup jürgän bäş-altä jigit-qizni jiğip, oyumni eytivedim, ular hoşal bolup kätti. Därrula, däsläpki kontsertimizniŋ täräddutini başlavättuq. Tunҗa kontsertimiz yaman bolmidi. Äŋ asasi, häliqniŋ qollap-quvätlişigä eriştuq. Bu, šz novitidä, paaliyitimizni davamlaşturuşqa zämin yaratti.

On jil davamida jigirmä «Huş käypiyat» programmisini täyyarlapsilär. Ularğa tamaşibinlarniŋ bärgän bahasi qandaq boldi?

Älvättä, barliq kontsertlirimizni aliy däriҗidä štti däp eytalmaymiz. Һärqandaq iҗadiy top yaki sän°ät šmiginiŋ paaliyitidä šrläş, yüksiliş, bäzidä çekinişlärniŋ boluşi täbiiy hädisä. Özimiz eytqandin kšrä, on jilliq iҗadiy paaliyitimizgä salahiyätlik mutähässislär bilän äŋ adil qazi — tamaşibinlarniŋ baha bärgini äqilgä muvapiq bolar däp oylaymän.

Meniŋçä, u baha yaman bolmisa keräk?

Bu nuqtäiy näzärdin elip qariğanda, eğiz tolturup mahtanğidäk işlarni ämälgä aşuraliduq. Җümlidin on jil  davamida bizniŋ teatrimiz  sähnisi arqiliq onliğan, yüzligän talantliq qiz-jigitlirimiz çoŋ sähnilärdä šz maharitini namayiş qilip, kšpçilikkä tonuldi. Älvättä, bu asasiy mähsätlirimizniŋ biri bolğaçqa, bu mäsilä biz üçün alahidä diqqätkä sazavär boldi. Bu җäriyanda biz kütmigän yänä bir mäsiligä duç kälduq. Äҗayip yarqin talantqa egä, lekin nahşa yeziş, sähnä kiyimini setiveliş vä hakaza çiqimlarni kštirişkä ihtisadi yar bärmäydiğan qarakšzlirimiz çättin çiqişqa başlidi. Һätta mümkinçiligi çäklängän, җismaniy meyip balilarmu teatrimizğa kelişkä başlidi. Ularni neri tur deyiş, šzimizniŋ aliy mähsätlirimizniŋ biri — addiy häliq arisidiki yaş talantlarniŋ šsüp-yetilişigä zämin yaritiş printsipiğa hilapliq qilğan bilän baravär edi. Bir nahşiniŋ käspiy studiyadä yezilip çiqişi 700 — 800 Amerika dollirini täşkil qilivatsa, älvättä, buniŋğa härkimniŋ şaraiti yar bärmäydu. Bu mäsilidä biz mäҗburiy räviştä hamiylarğa aylanduq. Hudağa miŋ qatliq şükri, on jilliq ämgigimiz bekarğa kätmidi. Һazir onliğan yaş talantlar hälqimizniŋ sšyümlük sän°ätkarliriğa aylandi. Yäkkä al'bomliri yoruq kšrdi. Äŋ bolmiğanliri häliqqä tonulup, toy-tškünlärdä bolsimu, nahşa eytip, saz çelip, aililirini asravatidu.

Ändi milliy sähnimizdä satira janrini täräqqiy ätküzüşkä qoşqan hässäŋlarni šz eğiziŋdin aŋlisaq, degän niyät bar.

Märhämät. Bu yšniliştimu eytarliq utuqlarni qolğa kältürduq däp işäşlik eytalaymiz. On jil davamida päqät šzimizniŋ teatridila 120din oşuq miniatyura sähniläştürülüptu. Uniŋdin taşqiri satira janrida yezilğan onliğan äsärlirimiz Uyğur teatrida vä qerindaş qazaq hälqiniŋ sähniliridä qoyuldi. Bu yšniliştiki äŋ çoŋ hoşalliğimiz, yeqinda Rossiyadiki satira yšnilişidiki äŋ ammibap «Krivoe zerkalo» teatriniŋ bädiiy keŋişi bizniŋ birqançä miniatyurimizni qobul qildi. Bizçä bolğanda, bu hadisä päqät teatrimizniŋ yaki milliy ädäbiyatimizniŋla utuği ämäs, bälki pütünsürük uyğur ädäbiyatiniŋ satira janriniŋ utuği, däp çüşinimän.

Ayrim kontsertlardin keyin tamaşibin teatriŋlar täripidin qoyulğan miniatyurilarda «tänqitlär artuq boldi!» degän pikirlärdä bolğanliği rast. Buniŋğa qandaq qaraysän?

Satira asasi — tänqit. Mälum bir şähsni yaki җämiyättiki moҗut bir kamçiliqni mahtap tänqitläş mümkin ämäs. Amma bizniŋ hälqimiz tänqitkä kälgändä şu qädär kayäkki, nadanliğimizğa hässinäy däysän. Jiraqqa barmayla, šzimiz bilän iç qoyun, taş qoyun yaşavatqan qazaq qerindaşlirimiznila alayliçu. Aytıs programmilirida ular ministrlar kabinetidin başlap, prem'er-ministrni tänqitläp, aççiq külgä qamçisiğa alidu. Ular birinçi rättä oltirip, çavak çelip, külüp sämimiy qarşi alidu. Һä, bizniŋkilärçu? Sähnidä birär sälbiy obraz yarattiŋmu boldi, toqumni qarniğa elip domsiyip qalidu. «Sän palançini yaki pokunçini zaŋliq qipsän, durus ämäs» däp җugisini tätir kiyidu. Ular hätta zaŋliq yaki şaŋho bilän tänqitniŋ arisidiki päriqni bilmäydu. Ägär bir kämbäğälniŋ iştini jitiqkän yaki ayiği nakani toku däp üstidin külsäk, u häqiqätän zaŋliq qilğan bolidu. Bu çüşänmäsliklär neminiŋ alamiti? Bu päqät qariqosaqliq, savatsizliqniŋ bälgüsi, halas. Sezigi bar säkräydu demäkçi, ägär kimdu-biri sähnidä yaritilğan obrazdin šzini tonuvalsa, demäk, yazğuçiniŋ atqan oqi däl nişanğa tägdi degän sšz. Satirik yazğuçiniŋ aldiğa qoyulidiğan täläp häm şu.

Silärgä tamaşibinlarni җälip qiliş problemisi barmu?

On jil davamida tamaşibin toplaş, šzinimizniŋ turaqliq muhlislirini tepiş, älvättä, oŋay bolmidi. Meniŋ bir häyran qalğinim, bizdin başqa heçbir millät šymu-šy kirip bilet satmaydekän. Gezit-jurnallirimizğa muştiri toplaş häqqidimu huddi şu pikirni eytsaq bolidu. Ägär tamaşibinlirimiz başqilar ohşaş kontsert biletlirini teatr kassisidin setivalğan bolsa, biz mälimu-mälä, jutmu-jut jürüp bilet satqan vaqtimizni iҗadiy işläşkä särip qilğan bolsaq, nur üstigä nur bolatti. Һär halda, hudağa şükri, šzimizgä çuşluq muhlislirimizni tapaliduq. Teatrimizniŋ on jil davamida šmür sürüşi, sšzümizniŋ roşän ispati bolsa keräk. Kšpçilikkä yahşi mälum, bizdin keyin bäş-altä şähsiy teatr bilän birnäççä prodyuserliq märkäz täşkil qilinğan edi. Äpsus, bir-ikki kontserttin keyinla barliği yepilip kätti. Allağa yänä bir qetim şükri, biz bu җähättin dağdam yolumizni tapaliduq, šzimizgä çuşluq tamaşibinlirimizğa eriştuq. Pursättin paydilinip, šziniŋ aliyҗanap vä sovapliq işliri bilän kšpçilikkä tonulğan tiҗarätçi Dilmurat Kuzievniŋ  ismini alahidä täkitläp štküm kelidu. Ägärdä «beşimizğa kün çüşkändä» şu sahavätlik insan bolmiğan bolsa, bizniŋ teatrimizniŋmu bügünki küngä qädär moҗut boluşi ikki tayin edi.

Pursättin paydilinip, on jildin buyan meniŋ bilän bir säptä barliq qiyinçiliqlarğa bärdaşliq berip, maŋa yar-yšläk bolğan kollektivimğa vä, älvättä, dayim bizni qollap kelivatqan turaqliq tamaşibinlirimizğa miŋlarçä täşäkkür izhar qilimän.

«Şavkät-şou» teatri yepilidekän» degän gäplärmu bar. Şu rastmu?

Teatrimizni bügünki däriҗigä kštärgiçä tartqan җapa-mäşäqätlärni päqät šzäm bilimän. Bügünki maliyäviy bohran dävridä bir teatrni, uniŋ üstigä şähsiy teatrni saqlap qeliş bizgä oŋayğa çüşmäydu, däp oylaymän. Һär halda teatrimizniŋ keläçigi päqät bizgila bağliq ämäs ekänligini alahidä qäyt qilğum kelidu.

Ändi silärniŋ on jilliq yubileyliq kontsertiŋlarni muhlisliriŋlar taqätsizlik bilän kütüvatidu, täyyarliğiŋlar qandaq?

Täyyarliğimiz yahşi. Kontsertimiz Studentlar sariyida 16-dekabr' küni štidu. Bu qetim kontsertimiz saat 16.00da vä 19.00da qoyilidu. Uniŋ sävävi, bizniŋ nahiyälärdin kelidiğan muhlislirimizniŋ qaytip ketişigä qolayliq bolsun däp bir kontsertimizni saat 16.00ğa bälgüliduq. Şundaqla yol hiraҗitini äskä elip, kündüzi bolidiğan kontsertniŋ bahasi, käçki seansqa nisbätän, ärzäniräk. Lekin programmida heçqandaq šzgiriş bolmaydu. Kontsertniŋ 1-bšlümidä teatrimiz külkä mahirliriniŋ orunlişidiki satira, miniatyura, yumor vä «Nur» topi, «İradä», «TyurkAZ» ussul ansambl'liri bilän yäkkä nahşiçilar Artur İlahunov, Marat Savutov, Elmurat Häyrullaev vä başqilarniŋ orunlişida häliq vä zamaniviy nahşa-ussullarni kšräläydu.

İkkinçi bšlüm toluği bilän Şinҗan-Uyğur Avtonom Rayonidin kälgän «İpäk yoli sadasi» ansambliniŋ, «Nava» konkurslirida mukapatliq orunlarni egiligän sän°ätkarlarniŋ kontsertiğa vä  «Krivoe zerkalo» (Moskva, Rossiya) satira teatriniŋ artisti Abidjon Asomovniŋ iҗadiyitigä beğişlinidu. Biletlarni җämiyätlik taratquçilardin setivelişqa bolidu.

Sšhbätläşkän Yoldaş MOLOTOV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ