Komp'yuter vä internet hizmitidin toğra paydilinişni bilimizmu?

0
598 ret oqıldı

İnternet uqumi HH äsirniŋ ahirlirida päyda bolsimu,  tez sür°ättä iştikläp, pütkül alämgä käŋ qanat yaydi. Bügünki taŋda internetni turaqliq paydilanğuçilar sani duniya boyiçä 1,5 milliard adämdin eşiptu. Bu – Yär şari hälqiniŋ tšrttin biri degän sšz.İnternet bizniŋ šmrimizgä haҗät boluvatqan birdin-bir qolayliq vasitä bolmaqta. Şuŋlaşqa bügünki alämşumullaşturuş dävridä internet asasiy ähbarat quraliğa aylanğanliği mälum.

Һazir adämlär İnternettin päqät komp'yuter arqiliqla ämäs, hätta qolidiki yanfonliri bilän paydiliniş mümkinçiligigä egä. Aldi bilän şuni eytiş keräkki, internet kšpligän paydiliq närsilärgä egä boluşimizğa zämin yaritidu. Bolupmu, u yaşlarniŋ kündilik turmuşidiki asasiy quralğa aylandi. Uniŋsiz jürmäydu, yatmaydu… İnternet arqiliq  alämdä yüz berivatqan yeŋiliq-šzgirişlärdin šz vaqtida vaqip bolup, başqa mämlikätlärniŋ täräqqiyatiğa zämin boluvatqan täҗribilärni «Mail.Ru Agent», «Facebook», «Skype» vä başqimu iҗtimaiy torliri arqiliq šz vaqtida alaqilişiş, keräklik materiallarni eliş vä ävätiş, bätmu-bät sšzlişiş, vä biz bilip-bilmäydiğan, başqimu nurğun ävzällikliridin paydilinişqa bolidu.

Medal'niŋmu ikki täripi bolğinidäk, internetniŋ paydisidin taşqiri ziyininiŋmu bar ekänligini ançä bayqimay kelivatimiz. Birinçidin, internet salamätlikkä hovupluq. Komp'yuter aldida uzaq oltarğan adämniŋ kšzigä, äqligä täsir yätküzüp, uniŋ äsäb talçiqliriğimu zärbä beridekän. İnternetqa bağlanğan adäm kişilär  bilän päqät internet arqiliqla hät yezişip, hät elişipla jürgänliktin ätrapidikilär  bilän bätmu-bät sšhbätlişiş mädäniyitidin ayrilidu. İnternetniŋ yänä bir aççiq ziyini – täyyar materiallarni kšçiriveliş. Şundaq ekän, oquğuçi — studentlar berilgän šy tapşurmilirini orunlaşta yenik yol izdäp keräklik  materiallarni elivalğanliqtin bu ularniŋ bilim elişiğa ziyan yätküzmäktä. Älvättä, biz bu yärdä komp'yuterdin tamamän çätnäp ketiş keräk, degändin jiraqmiz. Päqät komp'yuter bilän işläşniŋ zšrürligini, amal-qaidilirigä riayä qiliş keräkligi zšrür.

İnternetniŋ ziyini toğriliq gäp qilğanda şu aççiq häqiqätni etirap qilişimiz keräkki, hazir şähärlärdiki ämäs, nahiyä-yezilardimu internet-klubliri yaş jigit-qizlarğa tolğan. Ularniŋ kšpçiligi heç qandaq paydisi yoq mänisiz oyunlarğa häväs bağliğanlar. Şuŋlaşqa šzimizniŋ milliy oyunlirimizniŋ qädir-qimmiti tšvänläp, yoqimaqta. Ändi šyidä komp'yuteri barlar yeqimsiz vä jirkiniçlik fil'm-roliklarni kšrüp, oynaş bilän bänt. Uniŋdin alğan-bilgänlirini ämäliyatta paydilinişqa humar bolup, yaşlirimiz arisida bir sälbiy ähvallarmu uçraşmaqta. Mäsilän, urup-soquş, zorluq-zombiliq kšrsitiş vä hakazilar.

İkkinçidin, kšpinçä yaşlirimiz asasän komp'yuter bilän šydä işläydu. Şu җäriyanda ular äŋ addiy tärtip-qaidilirigä riayä qilmaydu. Şuŋlaşqa dayim baş, kšz ağriqliri päyda boluşqa başlaydu. Mutähässislärniŋ eytişiçä, komp'yuter yeniğa här dayim kaktus gülini qoyup işligän paydiliq ohşaydu vä komp'yuter monitoriğa mähsus pärdä tartilğini toğra. Buniŋdin taşqiri här 30 minuttin keyin 5-10 minutliq däm eliş lazim.

Komp'yuter bilän internetniŋ ziyanliq täräpliriniŋ yänä bir misalini yeqinda televizordin kšrdüm. Uniŋda täkitlinişiçä, bir yaş jigit internet arqiliq namälum bir kişi bilän tonuşup, alaqä bağlaş aqivitidä uniŋğa aldinip, ğäyri dinğa kirip kätkinidin taşqiri bir az ziyanğa uçriğan. Bähitkä yarişa, ata-anisi uniŋ bu ähvalidin šz vaqtida hävär tepip, çarä qollinip, pärzändini yaman yoldin saqlap qalğan.

Umumän, komp'yuter vä internet – çüşängänniŋ asasiy rohiy hämrayi. Uni toğra paydilinişni bilgänla adäm utuq-muvapiqiyätkä yetişi talaşsiz häqiqät. Äksi halda bolsa, uniŋ qurvini boluşi ehtimaldin jiraq ämäs.

Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ