Һaraqkäşniŋ mäslihiti

0
558 ret oqıldı

Talantliq qäläm sahibi, Qazaqstan Jurnalistlar häm Yazğuçilar ittipaqliriniŋ äzasi Ermahan Şayhıulı Җänubiy Qazaqstan vilayitiniŋ Türkstan şähiridä tuğulğan. 1988-1993-jilliri äl-Farabi namidiki Qazaq dšlät universitetiniŋ (hazirqi QazMU) jurnalistika fakul'tetini tamamliğan. «Qazaq universiteti» näşriyatida muhärrir, häliqara «Türkstan» gezitida bšlüm başliği, Türkstan şähärlik hakimiyiti içki säyasät bšlümidä baş mutähässis, «Türkstan tınısı» telekanalida mudir,  җumhuriyätlik «Dala men qala» gezitida baş muhärrirniŋ orunbasari,  äl-Farabi namidiki Qazaq milliy universiteti jurnalistika fakul'tetida çoŋ oqutquçi hizmätliridä işligän. Bügünki kündä җumhuriyätlik iҗtimaiy säyasiy «Ayqın» gezitidä baş muhärrirniŋ orunbasari — җavapkär katip lavazimini atquruvatidu. Onğa yeqin kitapniŋ muällipi. Bir qatar җämiyätlik häm ädäbiy mukapatlarniŋ sahibi.

Biz tšvändä yazğuçiniŋ bir türküm häҗviylirini diqqitiŋlarğa havalä    qilivatimiz

 

Dayimla nämlikni halaydiğan  taŋliyimizni qurutmasliq — šzimizniŋ qolida.

Şuŋlaşqa: Sähärdä çapaq qayniğan kšzüŋni ugilap, uyqaŋni açmastin turup, içidä eşäkniŋ meyisidäkmu meyä yoq qapaq beşiŋni qusuqniŋ hidi tehi ketip ülgärmigän tähiyidin kštärmäy turup, «pohmel'ni»  nädin tepiş keräkligi häqqidä oyla. Andin šlgän qoyniŋkidäk alayğan kšzüŋni zaktäk ägir-donay qolliriŋ bilän rasa yahşi ugilap, yerilip, dosaqtäk işip kätkän kalpuguŋni tiliŋ bilän yalap, yumşatqandin keyin «maŋğan ayaqqa yüz gramm ilişidu» degän esil qaidigä riayä qilğan halda, bazar-vokzallarni bir qur çarlap çiq.

Özäŋgä çiray-şäkli, tumşuq-türliri, rusçä eytqanda «morda-rojiliri» tonuş bolup kätkän adämlär bilän salamlaşmay turupla, ulardin  mayda tiyin yaki yüz grammğa yätkidäk ianä  (seliq desäŋmu bolidu) topla. Һaraq içip oltarğan «käsipdaşliriŋğa» duç kelip qalğidäk bolsaŋ, «Qerindaşlar, biz  miŋ šlüp, miŋ tirilgän qazaqtä! » däp šzäŋniŋ millätpärvärligiŋni işlitip, mäydäŋgä ur. Qäyärdila bolma, šzäŋniŋ näşihorniŋ  oğli , haraqkäşniŋ quli, haraq-şarapniŋ ümmiti ekänligiŋni  härgiz yadiŋdin çiqarma. Çaqirğan yärdinmu, çaqirmiğan yärdinmu  ( bolupmu keyinkisi işäşligiräk) qalma. Mümkin- qädär toy-tšküngä täyyarlinivatqan aililärniŋ tizimini aldä, tohuniŋ meyisidäk meyäŋgä (ägär şu seniŋdä bolsa) yahşilap orunlaşturup, kod qoyup qoy. Uniŋ bilänla çäklänmäy, vaqti-vaqtida reydqa çiqip, ähbaratni nazaritiŋdin çiqarma.

Һaraq yoq yärgä härgiz yeqin yolima. Mabada saŋa haraq mäsilisidä amät kelip qalsa, «beşi ağrip» jürgän botulkidaşliriŋniŋ hiҗa­litidin çiqip qoy. Ular mundaq yahşiliğiŋni heçqaçan untumaydu, künlärniŋ künidä bolsimu çoqum qayturidu. Qizil  furajkiliqlarni  (tärtip saqçilirini) kšrgändä, hätta  mäs bolsaŋmu — qaçma. Undaq qilsaŋ haraqkäşniŋ şänigä dağ çüşürüp qoyisän. Çünki saŋa ohşaş «käynigä täpsä bäş tiyin çüşmäydiğanlar» ularğa keräk ämäs. Äksiçä, ular seniŋdin qaçsun.

Һaraqqa rasa toyuvalğanda, «šçüp qeliş» aldida җämiyät täräqqiyatiğa munasivätlik islahatliriŋni jürgüz. Һškümätniŋ işi җaŋlanğidäk «tiŋ täşäbbusliriŋni», «bahaliq pikirliriŋni» eytip,  pütkül alämgä җar sal. Ätraptikilär uni aŋlap, seni «vay-vay, nemä degän  danişmän insan bu!» däp qalsun.

Һazirçä silärgä berär mäslihitim moşu,  äziz käsipdaşlar. Qalğinini beşiŋlar saqayğan küni šzäŋlar izdäp tepip, oquvalarsilär.

«Qeynanilarğa qarşi küräş»

«Uruş» desä nemä turuş» däp turidiğan, җedäl-җaŋҗalğa bäk humar, soquş- talaşqa kälgändä  ikki kšzini vallidä yandurup, җipildap qalğan kalpuklirini, näyzidäk timaqlirini  işqa selişni bilidiğan esil qabiliyätkä egä kelinlärni «Qeynanilarğa qarşi küräş» kursiğa täklip qilimiz. Bizdä bilim  eliş hahişi barlarniŋ diniğa, tiliğa, ailäviy şaraitiğa, yeşiğa çäk qoyulmaydu.

Täläpkarlar kursqa häqsiz qobul qilinidu. Ular stipendiya, yataqhana, şundaqla qeynanilarni uruşqa qolayliq  qural-yaraqlar,  kaska-bronejilet ohşaş mudapiä quralliri bilän täminlinidu. Buniŋdin taşqiri qeynanisi bilän billä turidiğanlarğa «ziyan tartqini üçün» mähsus  kompensatsiya tšlinidu.

Qisqa muddätlik kurs җäriyanida kelinlär «Çimdaş», «Üz tirnaş», «Qeyinjut tarihi», «Qeynaniğa tetiş», «Qeynana -do», «Qeynata-do», «Ğevät toquş asasliri», «Yoldişi bilän  kürişiş» qatarliq pänlär vä sport türliri boyiçä mükämmäl bilim alidu. Qiziği bilän qiyinçiliği mol   uşbu  mutähässislikni çoŋqur egiläp, šziniŋla ämäs, başqilarniŋmu qeynanilirini juŋuzlap-titivetidiğan däriҗigä yätkän kelinlär çätäldiki, yäni AQŞ, Ğärbiy Evropa, Rossiya qatarliq ällärniŋ äŋ esil bilim därgahliriğa täҗribä almaşturuş üçün ävätilidu.

Kurs yetäkçisi — Çataq pänliriniŋ doktori, professor, «Qeynanilarni zar qahşitiş» Pänlär akademiyasiniŋ Pähriy akademigi, häliqara «Näyzä timaq» mukapitiniŋ sahibi Dolikül Betbaqova. Һä bügünki kün täläplirigä layiq eçilğan mäzkür  kursniŋ hamiyliri — «Abısındar alqası», «Jas kelinder» aktsionerliq җämiyiti, «Ene-kene» şirkiti, «Mıstan» җavapkärligi çäklängän yoldaşliği, «Bizbike bikeşter» җämiyätlik birläşmisi.

Ailäviy mustäqillikkä qol  yätküzüp, adäm balisiğa birla qetim berilidiğan hayatniŋ läzzitini sürgiŋiz kälsä —  kursimizğa märhämät! Biz silärni dayim  käŋ quçaq yeyip qarşi alimiz.

Alahidä izzät-ehtiram bilän «Jalmauız kempir» namidiki Şaŋho akademiyasi.

Kommersantniŋ üç räqivi

(bazar tilidin qalğan sšz)

Kommersantniŋ üç räqivi bolidu: birinçisi — riqabätçiliri, ikkinçisi — düŋ setivalğuçiliri, üçinçisi — heridarliri.

Bazar tilida  ularğa mundaq izah berilidu: riqabätçilär — künçi, düŋ setivalğuçilar — sinçi, heridarlar — çataqçi. Riqabätçilär zor bolsaŋ — kšrälmäydu, aҗiz bolsaŋ — sšrälmäydu. Qisqisi, beşiŋğa kün çüşsä härgiz yardäm berälmäydu. İşiŋ meŋip kätsä šç bolidu, maŋmisa huş bolidu. Umumän ular  sizgä zadila yahşiliq tilimäydu.

Düŋ setivalğuçiliriŋ saŋa meliŋniŋ süpitigä qarap munasivät bağlaydu. Ärzän bärsäŋ yahşi gepiŋni, qimmät bärsäŋ ğevitiŋni qilidu. Äytävir seniŋ  meliŋdin payda kšrüşni bilidu.

Heridarlarğa malni  degän bahasiğa bärsäŋ duasini alisän. Äksiçä, ähvalda ularniŋ qarğişiğa qalisän. Mümkinqädär ularni razi qilğiniŋ ävzäl.

Ayalimni satimän

Buzulğan  (ayalim aŋlap qalmisun yänä), kardin çiqqan, inҗiqlap aranla maŋidiğan ayalimni satimän. Müҗäz-hulqi җiddiy muräkkäp җšndäşni täläp qilidu. Artuq çaqliri, bala-çaqiliri yoq. Äsäbigä tägsäŋ motori çapsan qiziydu. Undaq päyttä tohtitiş bäk qiyin. Provodliri tutişip kätsä hoşidin ketip, «radiotoridin» eğizidin kšyük yenip ketidu.

1972-jili duniyağa kälgän ayalimni « v masle» alğanmän. Korpusi käŋ. Bazarğa jük elip baridiğanğa bäk qolayliq. Räŋgi — şokolad räŋ. Bogaji käŋ taşa. Kuzovini kona demisiŋiz, motori urup turidu. Uzunliği — 1,70. Käŋligi — 1,40. Kiyim-keçigini hesaplimiğanda, taza salmiği — 1,80 kilogramm. Spirt, kon'yak, mäy-şarap, pivo, süt qoşulğan çay, bäzidä dağsu bilänmu maŋiveridu.

Bahasiğa kelişälmisäk, başqa  variantlirinimu qaraşturuşqa män razi (äytävir uniŋdin qutulsam boldi).

Äskärtiş: Setilğan malni härgiz qayturup almaymän. Eytmaqçi, untup qalğili  tasla qaptimänğu, ayalimni setivalğan ärniŋ jürigi qazandäk boluşi keräk.

Qazaqçidin tärҗimä qilğan Erşat Äsmätov.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ