Ömür yoli tügimäydu, davami bar…

0
750 ret oqıldı

Yeqinda “MİR” näşriyatidin peşqädäm şair Arupҗan Җumahunovniŋ “Ömrümniŋ davami” namliq tunҗa kitavi näşirdin çiqti. Şeiriyitimizdä šz ornini tapqan şairni bu hoşalliği bilän sämimiy täbrikligäç, tšvändä uniŋ bir türküm şeirlirini gezithanlar diqqitigä havalä qilivatimiz.Şeir vä män

 

Şeiriyät — u gšzäl bağ bilimän,

Äşu bağni säylä qilip jürimän.

Qäläm — kätmän, gülşänigä su başlap,

Yaşnitişni mänmu arzu qilimän.

Lekin šzäm şair bopqu kätmidim,

Şairlar bar pällilärgä yätmidim.

Yorutqaçqa dilni ümüt çiriği,

Bu armanni amma tärk ätmidim.

Vuҗudumğa siŋgän ğayip küç başlap,

Kälsä ilham, ketär qälbim bir yaşnap.

Şeiriyät maŋa qiz bop munayim,

Җilvä qilar jürigimgä ot taşlap.

Äşu çağda qolğa qäläm alimän,

Şairanä hista ot bop yanimän.

Muŋlirimni tšküp  şundaq qälämgä,

Oy-sirimni izhar qilip qalimän.

Aq varaqqa qatar-qatar tizilip,

Bolğinida şeirlirim yezilip.

Mähsät häl bop haduğim   bir çiqqandäk,

Rahätlinip alimän bir kerilip.

Rahätlinip alğan bilän kerilip,

Kätkinim yoq qanaätkä berilip.

Aldirapla çiqivalğan dšŋlärdin,

Yahşi ämäs ketiş birdin siyrilip…

Oylap äqil tarazamğa sep, esip,

Män qaraymän yättä šlçäp bir kesip.

Oqurmänlär adil qazi ilahim,

Bärgäy yahşi bahasini qip nesip.

Һayatliq häqqidä

Tuğuldum, demäkki, maŋa šlüm bar,

Aldimda kšz jumar qara künüm bar.

Şuŋlaşqa yaşiğum kelidu meniŋ,

Һär minut vaqtimni ätmästin heç har.

Künlärni, aylarni, jillarni çetip,

Ömrümniŋ karvini baridu ketip.

Һä, štkän šmrümdin alğandäk hesap,

Bäzidä oylarğa qalimän petip.

Һärkimniŋ šmri sir häm başqa-başqa,

Kälmäydu yenişlap, u štsä boşqa,

Ömürni behšddä sudäk aqquzuş,

Urğanğa ohşaydu gšhärni taşqa.

Mäŋgülük ämäsqu šmür adämgä,

U täŋdur kšz jumup açqançä dämgä.

Zäŋ qoyup maŋğiniŋ yahşi, äy, insan,

Bu yolda taşlanğan härbir qädäm.

Һayatliq duniyasi şerin vä tatliq,

Kälmisun behšddä u äҗäl atliq.

Ömürniŋ qädrini bilgän här җanğa,

Tiläymän, yar bolsun bähit vä şatliq.

Azap

Orun tutup, uzun yetip qeliş azap,

Һalsizlinip uh! — däp tiniş azap.

Astiŋdiki kšrpä qat-qat bolğan bilän,

Biqiniŋğa goya taş bop petiş azap.

Put-qoluŋniŋ därmani yoq asta-asta,

Saŋa yšläk bolmay neri qeçiş azap.

Uzaq asrap, pärvanä bop ätrapiŋda,

Kšyüngänlär qälbi ot bop yeniş azap.

Nazukliğiŋ eşip hätta yariŋniŋmu,

Tutulidu biraz neri ketiş azap.

Uniŋğimu asan ämäs küni-tüni,

Kirpik qaqmay yeniŋdila   yetiş azap.

Monu yoruq duniya bilän hoşlaşqanda,

Җudaliqniŋ şärbitini içiş azap.

Uzatqanda yenip kälmäs säpärlärgä,

İssiq tomuz häm qähritan  soğ qiş azap.

Äy, Hudayim! Bärginä sän asanliqni,

Һämmigä täŋ azapni seliş azap.

Һäҗäp

(Kšŋlüm qalğan dostumğa)

Män seni dostum desäm häҗäva,  qildiŋ häҗäp,

Kirsiz pak qälbimni šrtäp, tiğ bolup tildiŋ häҗäp.

Qan bilän bärgän ğäräzsiz ähdigä   qilmay vapa,

Maŋa kšp җapa qilğan räqipni  dost bildiŋ häҗäp.

Vuҗudumğa pütülgän çin vijdanu-ğururumdin,

Eçinip eqidämgä jiğlisam, küldüŋ häҗäp.

Bähtiŋgä şatlinip, bškni asmanğa  atqan edim,

Bir yoli untup meni, üz šrüp tiŋdiŋ   häҗäp.

Ata kšrgän, ana kšrgän qiyamätlik  dost eduq,

Azdurğan  ezitquniŋ väs-väsigä  kšndiŋ häҗäp.

Yetiläp apirip kšlgä, suğarmas  u bilip qoyğin,

İşinip, isit, yatqa qoluŋni sundiŋ häҗäp.

Bähit quşi beşiŋğa qondi  rast barçä aläm guva,

Çillisam şu quşni şumbuya  bop ündiŋ häҗäp.

Tämänna qoyup šzäŋgä, gävdäŋni  kerip şunçä,

Mänmänlik däriyasiğa baş  etip çšmdiŋ häҗäp.

Ayniŋmu on bäşi yoruq, meniŋmu   yultuzum çaqnar,

Mundaqmu bolup kätmä! Һäҗäva qildiŋ häҗäp.

Kätmän teği

Hasiyätlik, äy, äziz Kätmän teği,

Kšrdüm seni bağriŋ käŋ, hayat beği.

Taştin-taşqa urulup aqqan süyüŋ,

Şekär ekän — bal ekän şerinliği.

Hantäŋriniŋ kiçik bir bšlügi sän,

Täntirigän miskinniŋ yšligisän.

Äҗdatlarni ävlatqa ulaşturğan,

Yaldama bop pütülgän kšrügi sän.

Mal-çarviniŋ makani yaylaqliriŋ,

Yayrar qoza, qulunlar — taylaqliriŋ.

Kšptur, bälki qoynuŋda män bilmigän,

Märvayittäk şoh mšldür bulaqliriŋ.

Buliğiŋdin su içkän uyğur qizi,

Äsir atlap, šçmästin qaptu izi.

İzlirini män izdäp tavap qildim,

Rohi šlmäs äl mehrin tartqaç šzi.

Undin bšläk oğul-qiz pärzäntliriŋ,

Öz qenimğu qutluq җay äzimätliriŋ.

Ötmüşidin sir çekär šŋkürlärdä,

Zamanämgä yetip kep häsrätliriŋ.

İzhar etip äҗdat därt-älimini,

Qolğa alğan şair män qälimini.

Jiraqlardin kälsämmu män yat ämäs,

Bilip qalğin, äy, büyük tağlar meni.

Äl läniti zamanğa qamça bolup,

Täkkän, zulum yepişqaç salҗa bolup.

Nazugumğa pana bop alalmastin,

Tškülärkän yaşliriŋ tamça bolup…

…Vapadar Kätmän teği škünmigin,

Һäsrät çekip, yaş bolup tškülmigin.

Çoqqiliriŋ äҗdatlar rohi ohşaş,

Mäğrur tursun, härgizmu pükülmigin.

Ömrümniŋ davami…

Jil kšksigä gül tizip qoyğan,

Ömrümniŋ davami — nävrilirim.

Bu bähit Alla maŋa nesip qilğan,

Ömrümniŋ davami — nävrilirim.

Män üçüün balilirim baldin tatliq,

Nävriçu? Nävrä degän җandin tatliq.

Ärkilisä qiliqliri aŋdin tatliq,

Ömrümniŋ davami — nävrilirim.

Jiraqlarğa zäŋ salsam, kšzüm ular,

Oyğitar dilda illiq sezim ular.

Һä, şundaq šçmäydiğan izim ular,

Ömrümniŋ davami — nävrilirim.

Süp-süzük şekär-baldäk süyi şerin,

Bulaqqa ohşitimän män härbirin.

Däriyalarğa qoşulsun tepip yolin,

Ömrümniŋ davami — nävrilirim.

Äҗdat riştin ävlatqa ulaydiğan,

Päsli bahar çeçigi tozmaydiğan.

Һšsnigä bevaq ğubar qonmaydiğan,

Ömrümniŋ davami — nävrilirim.

Yätmisämmu kšzligän mähsitimgä,

Şükri-sana oquymän täğdirimgä.

Çünki qanat pütkändäk ümütimgä,

Ömrümniŋ davami — nävrilirim.

Ömür yoli tügimäydu, davami bar,

Ornini besip štär karvini bar.

Şu karvanlar içidä qatari bar,

Ömrümniŋ davami — nävrilirim.

Silär barğu gezitim

(«Uyğur avazi» vä «Aziya bügün» gezitliriğa)

Qoş meğizdäk qoş gezäk silär   barğu gezitim,

Rohimizğa mädätkar yšläk-yarğugezitim.

Qerindaşni seğinip, didarliqni kütkändäk,

Yoluŋlarğa biz dayim intizarğu gezitim.

Qolumizğa alğanda hoşal bolupketimiz,

(Özimizniŋ qädrigä, hä, šzimiz  yetimiz).

Silär üçün tär tšküp, ämgäk  qilğan җanlarğa,

İzgü tiläk oy bilän päqät  rähmät eytimiz.

Silär bilän ayan bop, bizgä  yeqin-jiraqlar,

Silär bilän yanğusi šçüp barğan çiraqlar.

Sähipäŋlär biz üçün bolup ümüt oçiği,

Silär bilän eçilidu izi  šçkän bulaqlar.

Һšrmätläymiz silärni şuniŋ üçün uluqlap,

Biriŋlarni biriŋlar barğan käbi toluqlap,

Sahiphan bop çiqimiz aldiŋlarğa  seğinip,

Һäptä ämäs, här küni kälsäŋlärmu  täŋ yoqlap.

Salam eytay, silärgä oqurmänlär namidin,

Miŋ bir şükri, silärdäk gezitimiz  baridin.

Qädriŋlarni bilmigän nadanlarğu yoq ämäs,

Undaq rohi gadaylarni biz qoğlaymiz  aridin.

Moşu tiläk bizlärdin aŋlaŋlaragezitim,

Billä meŋip başqilardin qalmaŋlara gezitim.

Qerindaşliq riştini üzmäy  aka-inidäk,

Millitimiz şänini qoğdaŋlara, gezitim.

Seğiniş

Bäzidä zoqlinip çalimän,

Qolğa ep dutarni bšläkçä.

Bäzidä miskin bop qalimän,

Hiyal qip bir säbi-gšdäkçä.

Män uni çalimän zoqlinip,

Çünki u därdimgä yetidu.

Yeqimliq sadasi bir bolup,

Oylirim jiraqqa ketidu.

Ketimän oy bilän jiraqqa,

Su içip, şu süzük bulaqtin.

Qaraymän toymastin ätrapqa,

Dostlar җäm terip tšrt qulaqtin.

…Kelimän aylinip hiyaldin,

Qolumda yänä şu dutarim.

«Uh!», däymän miskin bop bu haldin,

Eh! Vätän, eh! Äziz diyarim!..

Rubaiylar

Yazğinimni tšrt qurğila patquzdum,

Tšrt qurğa tšrt tağni qatar yatquzdum.

Sšzüm gävhär, tepilsun däp şu tağdin,

Täpäkkür qip taŋlarnimu atquzdum.

***

Bayqisaŋ payansiz, bäkmu käŋ aläm,

Çüşinip bolmaydu räŋmu-räŋ aläm.

Tuğulup, kšz eçip taki jumğiçä,

Bir dämlik qonalğu bolğan «däŋ» aläm.

***

Qolidin iş kälmisimu  po atidu kšräŋlär,

Birni qoşup ikkigä, gäp satidu kšräŋlär.

Üstin qoyup šzini bilärmän  qip kšrsitip,

Kšmiçigä bayqisaŋ, çoŋ tartidu kšräŋlär.

***

Aqliğiŋğa dağ çüşärmä aq kšŋlüm,

Ätrapiŋğa zehin qoyup baq kšŋlüm.

Vapadarliq dost üçün çoŋ päzilät,

Qapqinidin räqipniŋ bol saq kšŋlüm.

***

Jutidin ayrilmiğan tenäşnimu  bilmäydu,

Musapirdäk seğiniş — kinäşnimu  bilmäydu.

Mehri barlar bilsimu hisdaşliq   qip qälbidin,

Mehri yoqniŋ kari yoq qilçä kšŋül bšlmäydu.

***

«Yaşliq sän çaqmaq çeqip šçisän»,

Yultuz sän vaqti kšp eğip — kšçisän.

Qädrini bilmisäŋ bahar päsliŋniŋ,

Puşayman ilkidä azap çekisän.

***

Biri abroy-ataqni halal iştin tapidu,

Razi bolup jut ähli gülgä boyin yapidu.

Biri mänsäp izdäştä yoçuqlardin  yol tepip,

Hoşamätni däsmiy qip vijdanini  satidu.

***

Näzir-çiraq qilidu, qoli yätkän   başqiçä,

Dästihanda nemä yoq qoyar yetip  aşqiçä.

Yšlisäŋçu miskinni, abroy-ataq talaşmay,

Koza-kozaŋ qilğandäk munçä buzup  çaşqiçä.

***

Alla yoli qurvanliq qiliş sovap  däydekän,

Sahiphanniŋ kimlärni çaqiriş  šz mäylekän.

Yetim-yesir, musapir, peqir-miskin çättä qep,

Täklip qilğan hšrmätlik mehmini  kep yäydekän.

***

Bäş vaq namaz oquymiz, ibadät  qip Allağa,

Siğinimiz Qur°anni, tilavät qip Allağa.

Bir miskingä bar turup, berälmisä  bäş täŋgä,

Bolmaymizmu qoyğandäk hiyanät qip Allağa.

***

Qaraŋğuni bilisän yanğan çiraq šçkändä,

Seğinimän mäläŋni jiraqlarğa  kšçkändä.

Bilinidu dost-düşmän, ğämdä qäddiŋ  pükülüp,

Täntiritip bu täğdir beşiŋğa kün  çüşkändä.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ