«İҗtimaiy torni «mäşiq mäydani» desäkmu bolidu»

0
779 ret oqıldı

Bügün adämlärniŋ kšpçiligi iҗtimaiy torğa yüzländi. Çünki tor bätliridä saŋa qandaq ähbarat lazim bolsa, hämmisi bar. Җämiyitimizdä yüz berivatqan yeŋiliq-šzgirişlärgä, tarih bilän mädäniyätkä, ädäbiyat bilän sän°ätkä ait materiallarnimu kšpläp uçritişqa bolidu. Җümlidin, biz, uyğurlarğa, täälluq nurğunliğan ähbaratlarni, bolupmu İnstagram, VK iҗtimaiy tor bätliridin elişqa bolidu. Biraq kamçiliqlirimu nurğun. Bularniŋ bizgä qançilik paydisi vä ziyini bar? Moşu mäsilä häqqidä kšpçilik yaşlar arisida ammibapliqqa aylanğan VKdiki «Bir gäp – miŋ hiyal» topiniŋ administrator-blogerliri Gülnaräm ABLİZ vä İslam ÄHMÄTOV bilän sšhbätläşkän eduq.

– Mäzkür top iҗtimaiy torda qaçan vä qandaq mähsättä quruldi?

G.A.: – İlgiri İslam Ähmätovniŋ  «Nur» namliq topqa yazğan mäzmunluq maqalilirini oqup, uniŋğa sämimiy minnätdarliğimni bildürüp jürdüm. Bir küni u maŋa moşu topni quruşni täklip qildi. Täklivigä ikkilänmäy  keliştim. Şundaq qilip, biz 2014-jili «Bir gäp – miŋ hiyal» namliq torbetini vuҗutqa kältürduq. Mähsitimiz, ana tilimizda paydiliq şeir-hekmätlärni yoruqqa çiqiriş arqiliq uyğur yaşliriniŋ beşini qoşup, milliy ädäbiyatimizni täräqqiy ätküzüş boldi.

İ.Ä.: – Oyliğandäk, muhlislirimiz kündin-küngä kšpiyip, topqa material toplaş mäsilisi šz-šzidin җiddiy җavapkärlikni täläp qildi. Şuniŋdin keyin biz qizğin işqa kirişip kättuq.

– Materiallarni šzäŋlar tepip yazamsilär?

G.A.: – İkkimizniŋ väzipisiliri härhil Näqillärni asasän män yazimän. «Novätçilik» İslamğa kälgändä, u rus vä qazaq tilliridin hekmätlik sšzlärni uyğurçiğa tärҗimä qilidu. Şundaqla  ŞUARliq torbätlärdin yaşlarğa layiq şeirlarni täyyarlap beridu. Muhlislirimizdinmu materiallar kelidu.

– Mäsilän, kimlärdin?

İ.Ä.: – Hatalaşmisam, işqa kirişkändin keyin birinçi bolup, bizgä Dilmurat Älaev material ävätkän. Andin İliyar Mäşräpov, Rozahun Junusov, Gülnaräm İbragimova, Nurşat Nurşaev, Täğdir Oktyabrev, Uyğur oğli, Adik Lirik qatarliq muälliplirimiz päyda boldi. Һazir ularniŋ hämmisi bizniŋ äŋ yeqin dostlirimizdin hesaplinidu.

– Һazir aka-hädilirimiz «Yaşlirimiz asasän iҗtimaiy torlarğa bäk amraq bolup, täyyar material elişqa üginivaldi. Şuniŋ nätiҗisidä bilim eliş istigi suslişip, bilimgä degän qiziqiş-iştiyaqidin qaldi. Bu – milliyligimizniŋ süpitigä, däriҗisigä äksi täsirini yätküzmäktä» degän pikirlärni  alğa sürüvatidu. Bu toğriliq nemä däysilär?

G.A.: – Älvättä, sšzüŋizniŋ җeni bar. İlgiri, mäyli  oquğuçilar  yaki studentlar bolsun, hämmisi šzliri material toplatti. Һazir bolsa, çoŋlirimiz  eytqandäk, tordiki materialni kšçirivelip, kšpinçä yaşlar täyyartapqa aylandi.

İ.Ä.:  – Bizniŋ buniŋğa munasivitimiz yoq dälälmäymiz. Ägär jigit-qizlirimizğa lazim boluvatqan material topimizda uçraşsa, uni kšçürmäy, äksiçä, oqup, täҗribä alsekän degän mäslihätni berär eduq.

– Mänmu  mäzkür topniŋ muhlisi süpitidä şeir-hekmätlärni oqup turimän. Bäzidä moşu sähipidä nurğun kamçiliqlarni uçritimän. Gayida muälliplärniŋ materiallirida, mäsilän, şeirni alayli, uniŋ täläp-uslublirini eytmiğanda, addiy  imla hataliqliri orun alidu. Eçinarliği, şair-yazğuçilarniŋ şeirlirini kšçirip šz namidin ävätidu.

G.A.:  – Rast, bizgä kšpinçä häväskarlar şeir ävätidu. Ägär mälum bir muälliptin şundaq şeirlar kälsä,  uni biz elan qilimiz. Һä, şeirğa baha bärgüçilär bizniŋ muhlislirimizniŋ izahliri bolidu. Biz päqät şeir yezivatqan häväskarniŋ qäliminiŋ bisini qayturmay, topimiz arqiliq šziniŋ hataliqlirini bilip, kälgüsidä qäliminiŋ «pişişiğa» zämin yaritimiz.

İ.Ä.: – Soaliŋizğa җavavän, şuni qoşumçä qilğum keliduki, «Uyğur avazi» gezitiniŋ štkänki sanliriniŋ biridä Molutҗan Tohtahunov «Torda täläplärgä toluq җavap bärmäydiğan äsärlärniŋ yoruq kšrüşi milliy ädäbiyatimizni äksi «täräqqiyat» yoliğa yetäklimäktä», däp yeziptu. Mäsilän, bizniŋ topqa hätta mäktäp yeşidiki balilar şeir ävätip, šz küçini sinap kšrmäktä. Şeirlarni yorutuvatqan iҗtimaiy tordiki sähipini «mäşiq mäydani» desäkmu bolidu. Ägär u gezitqa yaki kitapqa kirgüzülgän bolsa, çüşinättuq. Şuŋlaşqa biz muällipniŋ bu pikrigä qoşulalmaymiz.

– İҗtimaiy torda yezivatqan «qälimi štkür» blogerlarni «jurnalist» däp ataşqa bolamdu? Yaki blogerlar bilän käspiy jurnalistlar arisida riqabätçilik barmu?

İ.Ä.: – Blogerlar qandaqtu-bir materialni ihçamlap, älvättä, mäzmunini šz äyniçä berişkä tirişidu. Çünki İnternetta uzundin-uzun maqalilarni oquş naqolay. Bloger – bu käsip ämäs, uni ämäk desäkmu bolidu. Җämiyättiki yeŋiliq-šzgirişni därhal internetqa kirgüzüşkä qabil. Ötkändä biri «silär jurnalistlarğa kaşila boluvatisilär» däp qaldi. Һärgiz undaq ämäs. Jurnalistlar – käspiy mutähässislär. Ular barliq sahani yorutidiğan җämiyät äynigi. Başta eytqandäk, iҗtimaiy tor – blogerlar üçünmu «mäşiq mäydani». Blogerlardin yahşi jurnalist çiqişimu ehtimaldin jiraq ämäs.

– Undaq bolsa, qedimiy tarihimiz bilän mädäniyitimizniŋ bebaha ğäznisi «Türkiy tillar divani» vä  «Qutadğu bilik» käbi durdanä äsärlärni yaşlirimiz nemişkä  oqumaydu? Millitimiz äynigi «Uyğur avazidäk» gezitimizğa yaşlirimiz nemişkä muştiri bolmaydu? İҗtimaiy tordin alidiğinidin yalğini, vapasidin hatasi kšp materiallar bilän biz savatimizni açimiz däp, äksiçä, kamçiliğimizni çeçivatimizğu ahir…

G.A.:  – Yaşlirimiz kitap oqumaydu ämäs, oquydu, amma siz degändäk, az. Biz topimizda berivatqan ämgäklirimiz bilän yaşlarni šzimizgä qaritivalduq, degändin jiraqmän. Amma, bu yärdä bir häqiqät bar. Ägär näşir qilinivatqan kitaplirimiz yaşlirimizni šzlirigä җälip qilalmayvatsa, ändi ularniŋ bizniŋ toptiki şeir-hekmätlirimizni nemä üçün oquvatqini šzlügidin  eniq ämäsmu! Ändi yaşlirimizni kitap oqusun desäk, ularniŋ qälbidiki milliy ğururini oyğitidiğandäk, otluq maqalilarni yeziş lazim. Sšyümlük «Uyğur avazi» gezitimizdimu ijtimaiy torlardin elinğan kšpligän  qiziqarliq, adämni šzigä birdin җälip qilidiğan materiallar berilivatidu. Demäk, iҗtimaiy tordiki materiallarniŋmu paydisi zor degän sšz.

– Sšhbitiŋlarğa rähmät!

Sšhbätläşkän Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ