Til vä qolhünär mahirliri

0
731 ret oqıldı

Säydullam Äminovniŋ ismi bilim sahasida käŋ tonuş. U barliq aŋliq hayatida ilgärki Çeläk nahiyäsidiki mäktäplärdä muällim, ilmiy mudir bolup işlidi. Kšpligän җumhuriyätlik seminarlarda dokladlar oqudi, bir näççä därisliklärniŋ, metodikiliq qollanmiliriniŋ muällipi.

Säydullam aka äsli çeläklik. Addiy dehan ailisidä tuğulğan. «Uruş baliliriniŋ» biri. Uluq Vätän uruşi başlanğanda, u 11 yaşta edi. Atisi Һäbibulla däsläpkilärdin bolup frontqa atlanğan. Özi savatsiz bolğan ekän. Säydullam akiniŋ eytişiçä, Äminovlar ailisi fronttin uyğur, qazaq, rus vä başqimu tillarda hät alatti. U hätlärdä dadisi «bir künlük tamakamni», gayida «bir künlük nenimni berip, hät yazdurdum» däp, räpiqisi Risalätkä pärzäntlirini oqutuşni җekip turğan. Atisiniŋ sšzlirini Säydullam kšŋligä puhta püküvalidu. «hävärsiz yoqap kätti» degän «qara hät» kälgändä, uniŋ bilimgä degän huştarliği tehimu aşidu. Dadisiniŋ ümütini aqlap, rohini huş qilğusi kelidu. Bilim elip, muällim boluşni, ävlat tärbiyiläşni arman qilidu. Şuŋlaşqimu, heç bir qiyinçiliqqa boy sunmay, 1949-jili Kirov namidiki mäktäpni äla bahalar bilän tamamlaydu. Bir jil Malivay yezisiniŋ mäktividä täntärbiyä pänidin däris beridu. Andin Çeläkniŋ birqatar yaşliri bilän arzu-armanliriğa ägişip, Taşkäntkä atlinidu. Ottura Aziya dšlät universitetiniŋ şäriqşunasliq fakul'tetiğa oquşqa çüşidu.

Säydullam aka Taşkänttä altä jil bilim alidu. Şu gšzäl şähärdä šmürlük җüpti, ämgäksšygüç, äҗayip mehrivan vä dilkäş Märiyäm hädini uçritidu. Umu pütkül hayatini bala tärbiyisigä beğişlidi.

Märiyäm hädä Taşkänttä addiy hizmätkar ailisidä tuğulup, šskän. Tamamän yaş turup anisidin ayrilip qalidu. Şu zamanlardiki tarihiy ähvallarğa häm ailä şaraitigä bağliq balağätkä yätmäyla, işqa arilişişqa mäҗbur bolidu. Mälumki, u vaqitlarda yaşlarniŋ bilimgä degän iştiyaqi bäk juquri bolidiğan. Märiyäm hädimu oquşqa alahidä qiziqidu. Şuŋlaşqimu, u kündüzi işläp, käçtä bilim alidu.

Säydullam aka bilän Märiyäm hädä 1956-jili šy-oçaqliq bolup, Qazaqstanğa qaytip käldi. Şähsän šzäm Säydullam aka vä Märiyäm hädilärdin bilim alğan oquğuçilarniŋ birimän. Säydullam aka Bayseyit yezisidiki Qädäm yättä jilliq mäktivigä ilmiy mudir bolup tayinlinip, uyğur tili vä ädäbiyati pänliridin däris bärdi. Märiyäm hädä bolsa, şu mäktäpniŋ kitaphaniçisi, keyiniräk Bayseyit yezisidiki balilar bağçisiniŋ rähbiri bolup işlidi. 1967-jili här ikkilisi Çeläk yezisi Abdulla Rozibaqiev namidiki uyğur ottura mäktivigä yštkilip, ta hšrmätlik däm elişqa çiqqiçä paaliyitini şu bilim därgahida davamlaşturdi. Säydullam aka mäktäpniŋ ilmiy mudiri bolup tayinlandi. U uyğur tili vä ädäbiyatidin, Märiyäm hädä ämgäk pänidin däris bärdi. Ular uzun häm mäşäqätlik ämgäk yolida näççä yüzligän balilarğa til vä qolhünärgä bağliq qimmät hekmätlirini, şundaqla atiliq häm aniliq nesihätlirini berip käldi. Һärbir oquğuçiniŋ ilim-pänni toluq qobul qilişiğa bar küçini särip qildi.

Ular nahayiti täläpçan ustazlardin edi. Ana tilimizniŋ häqiqiy җankšyärliri retidä uniŋ taza boluşi üçün därisliridä balilarğa rus tilida sšzläşni qät°iy män°iy qilidiğan.

1988-jili S.Kirov namidiki Qazaq dšlät universitetiniŋ jurnalistika fakul'tetida uyğur topi eçildi. Uyğur sinipini tamamliğanlar üçün yaritilğan bu yahşiliqni Säydullam Äminov çoŋ hoşalliq bilän qarşi aldi. Çeläk nahiyälik «Ämgäk tuği» geziti muhärririniŋ orunbasari Alimҗan Muqäddämov, muhbiri Һakim Helilov bilän uçrişişlar uyuşturup, oquğuçilarni jurnalistika sahasi bilän tonuşturdi. Bu uçrişişlardin keyin bir qançimiz nahiyälik gezitqa maqalä yezip turidiğan bolduq.

Säydullam aka qiriq jilğa yeqin ustazliq qildi. Dosti, kursdişi, filologiya pänliriniŋ namziti Oktyabr' Җamaldinov bilän 7-sinipniŋ «Uyğur tili» därisligini vä 7, 8, 9, 10, 11-siniplarğa beğişlanğan metodikiliq qollanmilarni yazdi. «Metodist-ustaz», «Qazaqstan maarip älaçisi» ataldi.  Uruş jilliri arqa säptä Ğalibiyätni yeqinlatqanliği üçün bir näççä tävälludluq medal'liri bilän täğdirländi. Säydullam vä Märiyäm Äminovlarniŋ här ikkilisi onliğan Pähriy yarliqlarni elişqa müyässär bolğan bilim beğiniŋ  häqiqiy bağvänliri.

Һšrmätlik däm elişqa çiqqandin keyin Säydullam aka 10 jildin oşuq vaqit jigitbeşi, andin yeziliq Aqsaqallar keŋişiniŋ räisi ohşaş җämiyätlik işlarni atqurdi. Märiyäm hädä bolsa, nävriliriniŋ tärbiyisi bilän boldi. Ular bügünmu äqilanä pikir-mäslihätliri bilän yaşlarni millätpärvärlik rohta tärbiyiläp kälmäktä.

Dayim bizni izgülükkä dävät qilip tärbiyiligän qälbi däriya, mehrivan ustazlirim Säydullam vä Märiyäm Äminovlar bügünki kündä mubaräk 85 vä 80 yaşqa kelip, altä pärzändi vä ulardin tariğan 13 nävrä bilän 13 çävrisiniŋ qolidin su içip, bähitlik yaşimaqta. Eytmaqçi, ularniŋ pärzäntliriniŋ hämmisi bilimlik. Çoŋ qizi Asalät – vraç, Salamät – tehnolog, Mehribanum – geolog, Adilҗan – elektrik-tehnik, Ränagül – muällim, Säydalim – yurist. Һayatniŋ issiq-soğini täŋ kšrüp, qol tutuşup kelivatqiniğimu 60 jil boptu. Demäk, Äminovlar ailisidä qoş-qoş yahşiliqlar hšküm sürüvetiptu. Şundaq ekän, barliq täräptin kšpkä ülgä bolarliq ustazlirimni şanlaq tävälludliri bilän sämimiy täbrikläp, ularğa zor salamätlik vä ailäviy hatirҗämlik tiläymän.

Raşidäm RÄҺMANOVA.

Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ