Şahmat mäktivi

0
1 069 ret oqıldı

Şahmat — millionlarniŋ äŋ sšyümlük oyunliriniŋ biri bolup hesaplinidu vä buniŋğa häm çoŋmu, häm kiçikmu birdäk qiziqiş bilän qaraydu. Şahmatniŋ qaçan päyda bolğanliği naeniq, biraq aridin qançä äsir štmisun, u šziniŋ mäptunkarliğini yoqatmidi, äksiçä, җälipkarliq küçini tehimu җanlandurmaqta.Alimҗan Һezbaqievniŋ 2011-jili «Mir» näşriyatida yoruq kšrgän «Şahmat duniyasidiki karamätlär» degän kitavida şahmat toğriliq bir qiziq rivayät misal süpitidä kältürülidu. U rivayätniŋ qisqiçä mäzmuni mundaq: «Qaçandu-bir zamanlarda Һindstanniŋ äqillik, küçlük vä märt-märdanä Şeram isimliq şahi boptu.U şundaq beyip ketiptuki, heçkimni kšzgimu ilmaydekän. Bir küni şahniŋ aldiğa äqildari kirip, şahmatni oylap tapqanliğini eytiptu. Şah äqildaridin bäk minnätdar bolup, nemä sorisa şuni beridiğanliğini elan qiptu. Şunda äqildar mundaq däptu: 64 çaqmaqtin ibarät şahmat tahtisiniŋ härbir çaqmiğiğa buğday selip berişni, yäni birinçi çaqmaqqa bir tal, ikkinçi çaqmaqqa ikki tal, üçinçi çaqmaqqa tšrt tal, tšrtinçi çaqmaqqa säkkiz tal, bäşinçi çaqmaqqa 64 tal, keyinki çaqmaqlarğimu, aldinqisiğa qariğanda ikki hässä oşuq buğday selip berişni iltimas qiptu. Şah külüp ketip äqildar soriğan buğdayni berişni qaziğa җekiläptu. Lekin qazi äqildar soriğan buğdayni berälmäptu. Çünki şahniŋ qoymisidiki buğday yätmäydiğan bolup çiqiptu. Һesap boyiçä äqildarniŋ soriğini 18 kvinton 446 kvadril'on 744 trillion 73 billion 79 million 551 miŋ 615 tal buğday ekän. Munçivala buğdayni eliş üçün pütkül duniyağa (barliq muhitlar bilän deŋizlarni vä muzdavanlarni qurutup, ünümlük yärgä aylandurup) üç jil uda buğday tärsä, aran yetidekän».

Bu rivayättä adämni häyran qalduridiğini, şu zamanlardila şahniŋ qazisi bilän hesapçiliri juqurida kšrsitilgän sanni toğra hesaplap çiqqanliğidur. Biz bolsaq, bügün HHI äsirdä — İnternet dävridä yaşavatimiz. Şuŋlaşqa bu dšrän biz şahmat tarihini yezişni, şahmatni oynaş usulini ügitişni, uniŋ elipbäsini elan qilişni ämäs, bälki mähsus «Şahmat mäktivi» rubrikisini eçip, şahmat işqivazliri üçün härhil misallarni vä etyudlarni berişni toğra kšrduq. Ändi bügün bolsa, misal süpitidä, yänila Alimҗan Һezbaqievniŋ äşu kitavidin elinğan vä 1851-jili Londonda Anderson — Kizeritskiy arisida oynilip, tarihqa «šlmäs partiya» nami bilän kirgän oyunni berişni toğra kšrduq.

Märhämät, boş vaqtiŋizda šziŋizniŋ şahmat boyiçä ihtidariŋizniŋ qandaq ekänligini sanap kšrüŋ. Sizgä utuq yar bolsun!

1.e4 e5 2. f4 tf3. Cc4 Fh4 4.Kpf1 b5 5.C:b5 Kf6 6. Fh6 7. D3 Kh5? 8. Kh4 9.Kf5 9. Kf5 c6 10.g4 Kf6 11. Lg1! Cb 12. H4 Fg6 13. H5 14. Ff3 Kg8 15. C:f4 Ff6 16. Kc3 Cc5? (16…äsli Cb7 maŋğan toğra edi) 17. Kb5 F:b2 (17.d4 maŋsa yahşi bolatti) 18. Cd6! C:g1

19. e5! F:1+ 20. Kpe2 Ka6 21. K:g7+Kpd8 22. Ff6+K:f6 23. Ce7x. 1-0.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ