ҖUEMniŋ räisi Şahimärdan NURUMOV: «Meniŋ eniq mävqäm mundaq: häliq mänpiyiti hämmidin äla»

0
885 ret oqıldı

— Şahimärdan Üsäyin oğli, Siz җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi bolup saylanğandin bu yan aridin bir aydäk vaqit štti. Şundaq bolsimu Sizniŋ bu lavazimğa qandaqlarçä saylinip qalğanliğiŋizğa qiziqivatqanlar kšp. Uniŋ eniq җavavini šziŋizniŋ eğizidin aŋlisaq…

— Yadiŋda bolsa, Prezident Nursultan Nazarbaevniŋ biyil Qazaqstan hälqigä yolliğan «İҗtimaiy-ihtisadiy yeŋiliniş — Qazaqstan täräqqiyatiniŋ asasiy yšnilişi» namliq Mäktübidä kadrlar rezervini täyyarlaş keräkligi toğriliq eytqan edi. Dšlät rähbiriniŋ mana moşu kšrsätmisigä benaän, män җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ başqarma äzasi süpitidä vä başqarma äzaliridin Asimҗan Zlavdinov, Murat Hizmätov üçimiz җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi lavazimiğa namzat süpitidä tirkälgän eduq. Bizniŋ namzitimizni şu çağda barliq başqarma äzaliri bir eğizdin qollap-quvätligän edi. Şundaq ekän, män «Nurumov ҖUEMniŋ räisi bolup täsadipi saylinip qaldi» degängä qoşulmaymän.

— Biraq Sizni sayliğan ҖUEM konferentsiyasi adättiki hesavat konferentsiyasi bolup, saylam toğriliq heç närsä eytilmiğan ediğu?

— Toğra. Äşu hesavat konferentsiyasidä ҖUEMniŋ räisi Ähmätҗan Şardinov ayrim säväplär, җümlidin salamätligigä bola, šziniŋ vakalätligini saqit qildi, rusçä eytsam, «slojil polnomoçie». Şuŋlaşqa bizdin, rezervtiki kadrlardin, birimizni Ähmätҗan Bäkrim oğliniŋ orniğa saylaş mäsilisi šzlügidin kün tärtivigä çiqti. Mundaq şaraitta, ҖUEMniŋ nizamnamisi boyiçä, räis başqarma äzaliriniŋ besim kšpçiliginiŋ avazi bilän saylinidu. Konferentsiyadimu şundaq boldi: ikki namzat — Asimҗan Zlavdinov bilän Murat Hizmätov — šzliriniŋ namzitini elip taşlidi, män yalğuz qaldim.

— «Amal yoq, saylinip qaldim» demäkçimusiz?

— Yaq. Män pensiyadiki adäm. Qolumdin kälsä, hälqimgä azdu-tola hizmät kšrsitäy degän niyitim boldi. Jüki eğir harvuğa šz ihtiyarim bilän šzämni qoşqanliğimni çoŋqur his qilimän.  

— Biraq arimizda äşu harvuni här yan tartivatqanlarniŋ az ämäs ekänligini kšrüp jürimiz…

— Mümkin, lekin ular šzliriniŋ mänpiyitidin kšrä häliq mänpiyitini äla sanaydiğan şähslär ekänligigä işänçim kamil.

— Sizniŋ pikriŋizçä, ҖUEMniŋ aldida turğan äŋ muhim problema nemidin ibarät?

— Öz ara birlişiş. Şundaq qilğan täğdirdila biz kšzligän pällini egiläşkä qabil bolimiz. Biz mana moşundaq ämäliyatni qolğa kältürüşimiz keräk. Bu mäsilidä meniŋ eniq mävqäm mundaq: šz ara munasivät umumhäliq işiğa dähil bolmasliği şärt. Häliq mänpiyiti üçün birlişip, bir mähsät üçün bir yäŋdin qol, bir yaqidin baş çiqiriş lazim. Çünki häliq mänpiyiti hämmidin äla.

Män şuniŋğa qät°iy işinimänki, bizniŋ, ҖUEMniŋ başqarma äzaliriniŋ, kün tärtividiki mäsiliniŋ qandaq boluşidin qät°iy näzär, pikri vä kšzqarişi ohşaş bolidu däp ümüt qilimiz. Ägär başqarma äzaliri arisidin yaki çättin kimdu-biri undaq däp hesaplimisa, umummänpiyät üçün uniŋdin tegişlik yäkün çiqirilidu.

— U qandaq yäkün boluşi mümkin?

— Nahayiti nurğun. Mäsilän, şularniŋ biri, eytayluq, «Uyğur avazi» yaki «Aziya bügün» gezitliri, İnternettiki här hil saytlar. Ularda ҖUEMniŋ kündilik paaliyitini turaqliq yorutup turuş arqiliq häliqqä hämmä närsini toluq vä eniq yätküzimiz.

 Ötkän bir ay içidä män helila nurğun uçrişişlarni, hätta, eytayli, ikkitäräplimilik muzakirilärnimu štküzdüm. Һämmisi birlişiş, šmlük-ittipaqliq täräpdari. Ularniŋ qançilik sämimiyligini vaqit kšrsitidu.

— Şahimärdan Üsäyin oğli, Siz ҖUEMniŋ räisi süpitidä başqarminiŋ däsläpki mäҗlisini štküzdiŋiz. Täsiratiŋiz qandaq?

— 37 jil rähbiriy lavazimlarda jürüp jiqqan abroy-şänimni 37 sekundta jütirip qoymisam bolattiğu, degän ändişidä bolğanliğim rast. Hudağa şükri, ändişäm bekar bolup çiqti.

Bügün bizniŋ arimizda qeliplaşqan väziyät maŋa yahşi mälum bolsimu, yänimu çoŋquriraq oylaşturdum, äqil-tarazidin štküzdüm. Mäҗlis davamida, natiqlarniŋ eytqanlirini tiŋşap oltirip, meniŋda qoşumçä küç päyda boldi vä aldin-ala kšŋlümgä pükkän närsilärniŋ toğra ekänligigä toluq kšz yätküzdüm. Çünki, birinçidin, ҖUEM Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ bir sub°ekti. İkkinçidin, Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ, uniŋ Räisi Nursultan Äbiş oğli Nazarbaevniŋ alğa sürüvatqan uluğvar başlanma-täşäbbusliriniŋ asasi häliqlär dostluği, razimänlik bilän turaqliq, milliy mädäniyätlärni rivaҗlanduruş bolup hesaplinidu. Mana moşundaq aliy himmätkä hizmät qilişni šzämniŋ grajdanliq borçum däp bilimän.

— Ändi Siz rähbärlik qilidiğan җämiyätlik täşkilatniŋ «Җumhuriyätlik» degän statusi bar ekänligini inavätkä elip, uniŋ җay-җaylardiki şšbiliri toğriliq nemä eytqan bolar ediŋiz?

— ҖUEMniŋ moşu jilğa bälgülängän istiqballiq plani bar. Äynä şuniŋda kšzdä tutulğan barliq çarä-tädbirlärni yärlik hakimiyät bilän hämkarliqta štküzimiz. Şundaq ekän, ҖUEMniŋ barliq şšbiliri ilgärkidäkla, ularniŋ nahiyälik, şähärlik yaki vilayätlik statusqa egä ekänligidin qät°iy näzär, bizniŋ qollap-quvätlişimiz vä Qazaqstan hälqi şähärlik yaki vilayätlik Assambleyaliri bilän birliktä paaliyät elip baridiğan bolidu.

— Almuta şähärlik Uyğur etnomädäniyät märkiziçu?

— Umu, huddi ҖUEM ohşaşla, җämiyätlik täşkilat, Qazaqstan hälqi Almuta şähärlik Assambleyasi tärkividiki bir sub°ekt. Demäk, bizniŋ mähsät-muddiarimiz ohşaş. Şundaq ekän, juqurida eytip štkinimdäk, häliq mänpiyiti üçün bir şiar astida birlişişkä heç qandaq qarşiliq yoq däp oylaymän vä şundaq bolidiğanliğiğa işänçim kamil.

— ҖUEMniŋ rähbärligidimu helila šzgirişlär bar ekän

— Şundaq. Meniŋ birinçi orunbasarim bolup Sädirdin Ähätov saylandi. U hälqimiz içidin yetilip çiqqan kšrnäklik metsenat, milliy mädäniyitimiz bilän sän°itimizniŋ häqiqiy җankšyäri. Şundaqla orunbasarlirim bolup Almuta vilayätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Rehimҗan Toqaev vä ҖUEM yenidiki jigitbaşliri vä hanim-qizlar keŋäşliriniŋ räisliri Abdureşit Mähsütov bilän Ähtirim Ähmätova saylandi. Ändi başqarma äzaliri ilgärki tärkiptä qaldi. Ular Ähmätҗan Şardinovniŋ rähbärligidä tilğa alarliq işlarni ämälgä aşurğanliğini untumasliğimiz keräk. Şundaqla Ähmätҗan Bäkrim oğliğa eytar täşäkkürimizmu çäksiz. Җämiyätlik işlarda bay täҗribigä egä bu şähslär bilän işläş häm qiziq, häm yenik bolidu däp oylaymän.

Bu yärdä şuni qoşumçä qilğum keliduki, ҖUEM bilän birlişip paaliyät elip berişni haliğuçilarğa här dayim işik oçuq. Biz ularniŋ hälqimizniŋ mänpiyitini kšzläydiğan, җämiyitimiz üçün paydisi bar här qandaq başlanmisini qanun dairisidä qollap-quvätläymiz.

— Siz ҖUEM räisi bolup saylanğandin keyin päyda bolğan miş-mişlarğa qandaq riayä qilivatisiz?

— Һeç qandaq. Män här qandaq miş-mişqa kinayä bilän qaraymän, u — koça pariŋi. Bir toyda yaşanğan bir ayal «Nurumov degän äqillik, bilimlik, mädäniyätlik adäm, biraq ahçisi yoq, qandaq işläydekintaŋ?» däp eytiptu. Bu hildiki paraŋlarğa qandaq riayä qilişim mümkin?

— Därhäqiqät, ҖUEMniŋ toluq vä nätiҗidarliq paaliyät elip berişi üçün az mäbläğ täläp qilinmaydu?

— Toğra. Ahça bar, tapimiz. Hälqimiz arisida märt-märdanä jigit-qizlar az ämäs. Ular hälqimiz mänpiyiti üçün dayim sehi qolluq bolğan. Eytmaqçi, Ähmätҗan Bäkrim oğli ҖUEM fondi üçün ikki million täŋgä ianä qildi, uniŋ bu täşäbbusini qollap-quvätligüçilärmu helila bar. Demäk, ҖUEM quruq qol ämäs.

Moşu yeqindila ҖUEMğa ağriqçan balilarni yalğuz beqivatqan ikki ana muraҗiät qildi. Kelär ayda Uyğur teatri bilän «İradä» nahşa-ussul ansambli häyrihahliq kontsert štküzüp, ulardin çüşkän ahça toluği bilän äşu ikki aniğa berilidiğan boldi. Mana, bumu bizgä çoŋ yardäm. Mundaq işlar kälgüsidimu šz ipadisini tapidu.

— Siz adämlärdiki qandaq hislätni yaqturmaysiz?

— Satqunluqni.

— Meniŋ bilişimçä, Siz kitap oquşni yahşi kšrisiz, sizgä qaysi ädäbiyat bäk yaqidu?

— Özäm şäriqşunas bolğaçqa, Şäriq klassiklirini oquşqa tirişimän.

— Qaysi muällipni yahturisiz.

— Qolumğa yeŋi kitap çüşsä, uni muällipigä qarimay oqup çiqimän. Ägär kitap maŋa yaqsa, u muällipniŋ başqa äsärlirinimu oquşqa tirişimän, ägär yaqmisa, başqa kitaplirini qolumğa alğummu kälmäydu. Çünki bir äsär bilän här qandaq muällipniŋ iҗadiy ihtidarini bilişkä bolidu.

— Sportqa bolğan qiziqişiŋiz qandaq?

— Çoŋ sportniŋ birär türiniŋ häqiqiy muhlisi ämäsmän, amma šzäm sport bilän şuğullinişni kündilik ämigimgä aylandurdum.

— Saz äsvaplirida oynamsiz?

— Mäktäptä oqup jürgän çağlirimda skripka bilän mandolina çelişqa qiziqattim. Һazir dutar, ravap, tämbir, ğeҗäk ohşaş äsvaplarni çelişni ämäk qilimän. 

— Yänä nemigä qiziqisiz?

— Oçiliqqa.

— Gezithanlirimiz ҖUEM räisiniŋ ailisi häqqidimu bilgüsi kelidiğan bolsa keräk?

— Räpiqäm, Gülzaräm Batur qizi, käspi boyiçä muällim, hazir Almuta şähärlik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari. Üç pärzändimiz bar, hämmisi aliy bilimlik, egiligän käsipliri boyiçä hizmättä.

— Oçuq vä sämimiy sšhbitiŋiz üçün rähmät. Yeŋi hizmitiŋizgä utuq tiläymiz.

Sšhbätläşkän

İvrayim BARATOV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ