«Yalğuz yalpuzğa» aq yol tiläymiz

0
612 ret oqıldı

Kšp qirliq iҗatkar Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Ähmätҗan Һaşirov Qazaqstan dramaturgiyasigä, җümlidin uyğur dramaturgiyasigä qoşqan äҗri bebaha. Yazğuçi-dramaturgniŋ «Muqamçi», «Dehan», «Ölmäs bolup tuğulğanlar», «İdiqut» namliq nadir äsärliri milliy teatrimizda qoyulup, teatr repertuarini beyitti. Şu arqiliq mäniviy bayliqqa täşna tamaşibin ähliniŋmu sämimiy tiläklirigä erişti. Yeqinda aqsaqal dramaturgniŋ qälimigä mänsüp «Yalğuz yalpuz» namliq yänä bir spektakl'niŋ häliq bilän didarlaşqini hämmimizgä mälum. Ötkän äsirniŋ uruştin keyinki jilliri yärlärni šzläştürüş mähsitidä Yättisuda Bartoqay kanilini seliş җäriyanida avam häliqniŋ beşidin štkän vaqiälik äkis etilgän spektakl'da muällip şu dävirniŋ rohini, asasän, ikki qerindaş häliqniŋ dostanä riştini mahirliq bilän täsvirläydu. Ähmätҗan Һaşirov «Yalğuz yalpuz» — qoyğuçi rejisser Yalqunҗan Şämiev bilän rässam Gšzäl Mämedinova hämkarliqta vuҗutqa kältürgän drama. Bu yärdä äsär qährimanliriniŋ obrizini yaratqan Pärhat Davutov (Qasqarau), Mahmut Däraev (Seyit), Halmurat Munarov (Baratahun), Sahiräm Şäripova (Bostangül), Rissam Mamutovniŋ (Җämşit) käspiy ämgiginimu eytip štkän orunluq. Umumän, utuqluq çiqqan drama kšpçilikniŋ, bolupmu qazaq hälqiniŋmu diqqät-näzäridin sirt qalğini yoq.

Ötkändä bir başqoşuşta hšrmätlik ziyali akimizniŋ «Mukapat – ämgäk-äҗri siŋgän talant egisini šzi tepivalidu» däp eytqini bäk orunluq. «Yalğuz yalpuz» dramisiniŋ Dšlät mukapitiğa tävsiyä qilinğanliğini häm uniŋ käspiy sän°ätkarlar, häm addiy tamaşibinlar täripidin juquri bahalanğanliğini aŋlap, bäk hoşal bolduq. Undaq bolsa, salahiyätlik mutähässislärniŋ vä isimliri hälqimizgä tonulğan ämgäk märdaniliriniŋ pikirlirigä diqqät ağdurayli.

Marfuğa AYTQOJİNA, şairä, Qazaqstan Җumhuriyiti Dšlät mukapitiniŋ laureti:

– Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Ähmätҗan Aqsopi oğli Һaşirov – mustäqil Qazaqstan teatr sän°itiniŋ täräqqiyatiğa çoŋ tšhpä qoşup kelivatqan ataqliq yazğuçi-dramaturg. Män uniŋ povest'-romanliri bilän yahşi tonuş. Muällip dostluq mavzusini «Nur ana», «Yalğuz yalpuz» käbi povest' vä romanlirida çoŋqur täsvirläydu. Millätlär dostluği, ularniŋ inaq yaşişi – muqäddäs bayliğimiz. Qazaq bilän uyğur – tomurimiz bir qedimiy türkiy hälqi ävladimiz. Şuŋlaşqa män qerindaş uyğur hälqiniŋ bäş miŋ jilliq tarihi bilän yahşi tonuş. Mundaq tarihiy mänbälärgä Ähmätҗan Һaşirov «İdiqut» spektaklidimu muraҗiät qilğan. Mäzkür spektakl'niŋ Ottura Aziya mämlikätliriniŋ III häliqara festivalida laureat atalğanda, biz bäkmu hursän bolğan eduq. Ä.Һaşirov şundaqla «Ölmäs bolup tuğulğanlar», «Dehan», «Muqamçi», «İdiqut» spektakl'liri arqiliq Uyğur milliy teatriniŋ şanu-şšhritini kštärgän daŋliq dramaturg. Uyğur milliy teatr sähnisidä qoyulğan «Yalğuz yalpuz» spektaklidiki Qasqarau bilän Seyitniŋ qazaq vä uyğur arisidiki dostluq vä bir-birigä sadaqiti kšrsitilgän obrazlar kšrsitilgän kimniŋla bolmisun häväsini qozğaydu. Mäzkür dramini sähniläştürgän Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, rejisser Yalqunҗan Şämievniŋ äҗayip maharät-talantiğa apirin eytişqa häqliqmiz. Ändi elimizgä tonulğan bästikar Qähriman İminovniŋ spektakl' üçün yazğan muzıkisi bšläkçä bir milliy alahidilikkä egä. Uşbu p'esa meniŋ kšŋlümdin çiqqanliqtin, teatr mämuriyiti vä äsär muällipi arqiliq uni yenip-yenip kšrüşkä sazavär boldum. Umumän, «Yalğuz yalpuz» Qazaqstan Mustäqilliginiŋ 25 jilliği harpisidiki muhim äsärdur. Şuŋlaşqimu mäzkür dramini Qazaqstan Dšlät mukapitiğa munasip däp hesaplaymän.

Sumbat ĞENİYaROVA, aktrisa, sän°ätşunas:

– Uyğur dramaturgiyasidiki ikki syujetniŋ qatar rivaҗliniş än°änisi davamlişip kälmäktä. Syujetniŋ biridä klassikiliq muhäbbät dastanliriniŋ vaqiälikliri bilän häliq eğiz iҗadiyiti nämuniliridin, atap eytqanda, qoşaq vä nahşa-ussullardin paydilansa, ikkinçisidä realistik amalğa yandaşqan vaqiäliklär orun almaqta. Atalğan syujetlar šzara bağlinişip, bir-birini toluqturidu vä yeŋiçä bädiiy-ideyalik mäzmunni barliqqa kältüridu. Ähmätҗan Һaşirovniŋ «Yalğuz yalpuz» dramisida näq şundaq yšniliş bar. Birinçisidä ayal obrizi – Bostangülniŋ täğdir täqäzasi tüpäyli iҗtimaiy täŋsizlikkä uçriğanliği: uyğur ayalliriğa has müҗäz-hulqiğa egä, qiyinçiliqqa tšzidiğan, eniğiraği, naka eri Baratahunniŋ uniŋğa kšrsätkän künläş-qizğinişliriğa, yeqimsiz qiliqliriğa bärdaşliq berip, eriğa adil, vapadar yar bolğanliğini kšrimiz. İkkinçisidä bolsa, dävirniŋ šzgirişi tüpäyli, muräkkäp iҗtimaiy mäsililärgä munasivätlik addiy häliqni hatirҗäm yaşavatqan makanidin kšçirilişi bayan qilinğan. Avam häliq tüzümgä qarşi bolup, tuğulğan bolğan mehir-muhäbbitini šzliriniŋ ämäliy iş-härikätliri arqiliq kšrsitidu. Bu җähättin bolupmu Qasqarau ata bilän Seyit bovayniŋ obrazliri utuqluq çiqqan.

Ahirida avam häliq dävir tüzümigä amalsiz kšnüşkä mäҗbur bolidu. Älvättä, bu ähval ularniŋ qälbini azaplaydu. Ändi Bostangülniŋ naka yoldişi paҗiälik šlümgä mähküm bolğandin keyin, ilgiri sšygini – ular yaşavatqan yärni šzläştürüşkä kälgän hškümät väkili injener jigitkä qaytidin qoşuluşi bilän ayaqlişidu. Umumän, häliq urpi-adätlirini šz içigä alğan, tärbiyäviy ähmiyiti zor bu äsärniŋ yaşlirimizğa beräri kšp.

Sän°ät taziliqni täläp qilidu. Bu täräptin, «Yalğuz yalpuzni» täl-tšküz çiqqan däp eytişqa bolidu. Şuŋlaşqimu Ähmätҗan Һaşiriniŋ  bu äsäriniŋ Dšlät mukapitiğa munasipliğiğa şäk-şübhä yoq.

Mayminäm İMÄROVA, peşqädäm ustaz, maarip älaçisi, Panfilov nahiyäsi:

– Yazniŋ çaŋqiğan künliri iştin herip qaytqan ämgäkçan hälqimizniŋ käypiyatini kštirip, kšŋüllük däm elişiğa ğämhorluq kšrsätkän Uyğur teatri täripidin qoyulğan Ähmätҗan Һaşirovniŋ «Yalğuz yalpuz» spektakli nahiyä hälqi üçün kütülmigän vaqiä boldi. Mäzmun-mahiyiti çoŋqur bu spektakl'niŋ tärbiyäviy ähmiyiti zor däp hesaplaymän. Mäsilän, qazaq bilän uyğurniŋ dostanä munasivätliri, hoşnidarçiliq riştiliri, kelin obrizi arqiliq ata-aniğa hšrmät, ailä äzaliriniŋ mehrivanliği, adämgärçilik hislätliri bügünki yaşlarğa ülgä bolalaydu. Naka yoldişi ailisigä, bolupmu ayaliğa aram bärmisimu, aҗizniŋ uniŋğa nisbätän ğämhorluqlirini kšrgändä, kšzlirimizni äriksiz yaş ägidi. Ändi tuğulğan yerigä bolğan mehir-muhäbbät vätänpärvärlik turğusidin alğanda, äsär häqiqätänmu bebaha.

Rahiläm SEYİTOVA, Sotsialistik Ämgäk Qährimani, Uyğur nahiyäsi:

– Nahiyämizgä gastrol'luq säpär bilän kelip, Uyğur teatri artistliri täripidin qoyulğan yazğuçi-dramurg Ähmätҗan Һaşirovniŋ «Yalğuz yalpuz» dramisini kšrginimdä minnätdarliğim çäksiz boldi. Sävävi, Uyğur teatriniŋ artistliri bizniŋ tävägä kündä kelivärmäydudä! Pütkül hayatimni mäşäqätlik ämgäkkä beğişliğanliqtin, spektakl'diki ämgäkçan häliqniŋ tškkän äҗri-täri bilän çoŋqur tomur tartqan makandin ayrilivatqanliğini kšrgändä, hayaҗanliqqa berilip, içim tit-tit bolup kätti. Män bu yärdä «Bartoğay» su qoymisini yasaş üçün amalsiz ätrapta yaşavatqan addiy häliqni kšçirilişi häqqidä syujetni näzärdä tutuvatimän. Moşu җäriyanda ilgiri tonuş bolğan yaşlarniŋ qiyin ähvalda qalğanliğimu qoyulumniŋ mäzmunini beyitişta çoŋ rol' oyniğan. Һä, spektakl'niŋ ahirida muräkkäp problemilar rätlängändä kšŋlimiz orniğa çüşkändäk boldi. Qisqisi, utuqluq çiqqan draminiŋ muällipi Ähmätҗan Һaşirov bilän Uyğur teatriniŋ artistliriğa sämimiy minnätdarliğimni bildürimän.

İminҗan NASİROV, Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamentiniŋ sabiq deputati, Ämgäkçiqazaq nahiyäsi:

– Ähmätҗan Һaşirovni ilgiridin yahşi bilimän. Qälimi štkür, dit-talğimi üstün yazğuçiniŋ ismi teçliq vä ämgäk, dostluq vä razimänlik, tarihiy mavzularğa yazğan äsärliri bilän käŋ oqurmängä yahşi mälum. Yeqinda uniŋ qälimigä mänsüp «Yalğuz yalpuz» spektaklini kšrüp, hšzürländuq. Tamaşibin ähli spektakl' muällipigä sämimiy raziliğini bildürüp, šylirigä juquri käypiyatta qaytti. Äsär yeza adämlirigä beğişlanğanliqtin, tamaşibin sära hayatidin elinğan syujetlarni yenik qobul qildi häm birdin çüşinivaldi. Tili ravan, avam turğunlarniŋ beşidin štküzgän qayğu-zari, şatliq-hoşalliği heçkimni bepärva qaldurmidi. Moşu yärdä Uyğur teatri artistliriniŋ äsär qährimanliriniŋ obrazlirini juquri maharät bilän babiğa yätküzüp orunlap çiqqanliğinimu atap štkän orunluq. Umumän, bu äsärniŋ nahiyä turğunliriğa çoŋqur häm untulmas täsirat qaldurğanliği talaşsiz.

Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ