Öz җüptini Uyğur teatrida tapqan «Piyadä agronom»

0
568 ret oqıldı

«Pursiti kälgäçkä, häq gäpni eytmisam bolmas. Täbiitimdin toğrakesär. Yalğan eytqanlarni yaqturmaymän. Täklip qilinğan yärgä keçikip barğanlarni toğra kšrmäymän. Lavazimliq hizmätlärdä işlisämmu, birävniŋ ala jipini atliğan ämäsmän. Һeçkimdin para almidim häm bärmidim. Soqum vä ahça bärgüçilär boldi, biraq uniŋ birinimu alğinim yoq. Gšş keräk bolsa, šzämniŋ ahçisiğa setivalattim. Qäyärdä işlimäy, šz väzipämgä juquri җavapkärlik bilän qaridim. Quvluq-şumluqqa, kazzapliqqa qarşi küräştim. Adalätlik bilän häqqaniyliqni mezan qilip yaşidim. Meni moşu rohta tärbiyiläp, qatarğa qoşqan qädirdan, җapakäş ata-anamğa minnätdarmän. Öz küçüm bilän aliy oquş ornida oqup, šzämniŋ äqil-idrigi, tirişçanliği tüpäyli, җavapkärlik hizmätlärdä işlidim. Ayalim ikkimiz šz mäzgilidä jiliğa bir qetim Keŋäş İttipaqiniŋ äŋ yahşi kurort-sanatoriylirida däm elip qaytattuq. Buniŋdin taşqiri mähsus yollanmilar bilän çät ällärgimu beriş imkaniyitigä eriştuq. Һädäŋ ikkimiz balilirimizni zamanğa layiq tärbiyiläp, qatarğa qoştuq. Һazir nävrä-çävrilärniŋ şat-külkilirigä ğäriq bolup, Almuta şähiriniŋ Altay mikrorayonida hatirҗäm yaşavatimiz. Ötkän šmrümizgä heç eçinmaymiz.

«Uyğur avazi» geziti bizniŋ yeqin mäslihätçimiz. Uni här päyşänbä küni taqätsizlik bilän kütimiz. Gezitni aldi bilän hädäŋ oqup çiqidu. Eytmaqçi, moşu jilniŋ mart eyida җay-җaylardin gezitqa muştiri bolğanlarniŋ tizimini kšzdin käçürivetip, Uyğur nahiyäsiniŋ Tügmän yezisi muştiriliri saniniŋ kemip kätkänligini oqup qaldim. Uyğurlar ügüttäk yaşavatqan bu yeza ahalisiniŋ ana tilimizda yoruq kšrüvatqan gezitimizğa nisbätän bepärvaliği meni bäk eçindurdi. Därhal Tügmän yeza okruginiŋ hakimiğa telefon qilip, šz pikrimni eyttim. U meni toğra çüşändi».

Uyğur nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini, bu künlärdä 70 yaşliq tävälludini qarşi elivatqan Zlavdun Bahavdinov bilän bolğan sšhbitimiz mana moşundaq rohtiki illiq häm sämimiy pikirlär bilän başlandi. Mäzmunluq häm şu tüpäyli ibrätlik štkän šmür sähipiliri birmu-bir varaqlinip, yarqin җähätliri bilän namayän boldi.

Zlavdun Bahavdinov kiçigidin ata-anisiğa qol-qanat bolup šsti. Äpkäç kštirip saydin su açiqti. Eşäk yetiläp tağdin otun häm çšp toşidi. Qisqisi, hayatniŋ issiq-soğini, aptivi bilän kšläŋgüsini biraz baştin käçürdi. Şundimu, mäktäptä äla oqup, Almuta Yeza egiligi institutida, andin Aliy partiya mäktividä tähsil kšrgän sära jigitigä täğdir şu çağlardila külüp baqqan bolsa keräk, däp oylaymiz. Nahiyä, vilayät rähbärligimu aŋliq kadrğa baştinla yahşi kšzqaraşta boldi. 1968-jili aliy oquş ornini tügitip kälgän yaş mutähässis däsläp kindik qeni tamğan juti — Çoŋ Aqsu yezisidiki «Ämgäk» kolhozida agronom, bir jildin keyin baş agronom, keyiniräk Uyğur nahiyälik komsomol komitetiniŋ kativi, andin «Ämgäk» kolhozi partiya komitetiniŋ kativi, nahiyälik häliq nazariti vä nahiyälik ekologiya komitetiniŋ räisi ohşaş lavazimlarda hizmät qildi. Moşu җavapkärlik hizmätlärdä işläş uniŋ aŋ-säviyäsini, täşkiliy qabiliyitini tehimu aşurdi. Umumän, u šzigä jüklängän väzipilär hšddisidin işäşlik çiqalidi. Zlavdun aka ideologiya sahasida işligän jilliri egilikniŋ iҗtimaiy- ihtisadiy vä mädäniy täräqqiyatida juquri basquçlarğa kštirilgän dävir boldi. Zlavdun akiniŋ ämgäk paaliyitini şu yüksiliştin, älvättä, bšlüp qaraşqa bolmaydu. Toğrisini eytsaq, ihtisattiki täräqqiyat äŋ aldi bilän adämlär arisidiki säyasiy-tärbiyäviy işlaoniŋ däriҗisi bilän bevasitä bağliq. Çünki tärtip-intizam, yeŋiliqqa intiliş yoq yärdä heçqaçan utuq qazinişqa bolmaydu. Ändi bu җähättin çoŋaqsuliqlar äŋ aldinqi säptä boldi.

Därväqä, Zlavdun Bahavdinovniŋ isim-şäripi nahiyä dairisidila ämäs, uniŋ sirtidimu yahşi mälumdur. Uniŋ ismi heçqaçan mal-mülük toplap, beyişniŋ koyida yaşiğan adämlär qatarida ämäs, bälki aŋliq, täläpçan insanlar sepidä tilğa elindi. Moşu yärdä monu bir misalni kältürüp štüş artuqçiliq qilmisa keräk. Zlavdun akiniŋ «Ämgäk» kolhozida baş agronom bolup işligän jilliri šyidin sähärdä çiqip ketip, kšmüqonaq şaŋlirini piyadä arilap, su tutulmiğan yärlärgä su başlap jürgänligini pat-pat kšrgäçkä, u dehanlar arisida «piyadä agronom», däp atilip ketiptu. Ändi nahiyälik häliq nazariti komitetiniŋ räisi süpitidä häliq mülkini talan-tarajğa salmaqçi bolğanlarniŋ tizginini tartip, talay qoli ägirlärni tüz yolğa salğan bolsa, nahiyäniŋ baş ekologi bolup işligän jilliri täbiät kšrki häm bayliği hesaplanğan däl-däräq, kšçätlärni käskänlärgä häm koçilarğa, eriq-šstäŋlärgä, җämiyätlik idarilär orunlaşqan җaylarğa kül-ählät tškküçilärgä qattiq çarä qollinip, ätrap muhitniŋ taziliğiğa alahidä diqqät bšlgän. Һärqançä sovap iş bolsa, moşunçilik bolar! Qisqisi, Zlavdun Bahavdinov häqqidä uniŋ tonuş-bilişliridin äynä şundaq minnätdarliqqa tolup-taşqan gäplärni kšp aŋlaşqa bolidu. Toğra, Zlavdun aka ohşaş niyiti tüzük, ğururi juquri adämlärni härbir mälidä uçritişqa bolidu. Ular egiz minbärlärdin җar selip, tšr talişişqa äsla mayil ämäs. Amma ular vuҗudida millitiniŋ qayğu-şatliğini ängüştä qilip jüridu. İlahim, şundaq äzimätlärniŋ eqidisi yärdä qalmisekän, däp tiligiŋ kelidu.

Zlavdun akiniŋ šmürlük җüpti Bibinur Bahavdinovamu bu künlärdä yätmişniŋ davaniğa çiqti. U yaq äsli yarkäntlik. Qizlar pedagogika institutida tähsil kšrüp, ustazliq paaliyätni çin qälbidin tallavelip, pütün bilim-ihtidarini ävlat tärbiyisigä särip qilip štti. Çoŋ Aqsu ottura mäktividä rus tili vä ädäbiyati pänliridin däris bärdi. Ariliqta yezidiki balilar bağçisiğa rähbärlik qildi. Ustaz-aniniŋ däris štüş usuli, programmiliq materiallardin taşqiri, qoşumçä mänbälärdin paydiliniş, härbir oquğuçi bilän alahidä iş elip beriş vä başqimu alahidilikliri juquri bahalandi. Yaş muällimlär iҗadiy izdinişniŋ nemä ekänligini täҗribilik käsipdişiniŋ misalidin kšrüp, uni tehimu çoŋquriraq çüşängän edi. Özi tärbiyiläp hayatqa uçum qilğan şagirtliri bolsa, tirişçan häm täläpçan ustazini pat-patla yoqlap turidu. Demäk, ustaz eqidisi şagirtlirida namayän degän sšz…

Zlavdun aka bilän Bibinur hädä buniŋdin 50 jil muqäddäm Uyğur teatrida tepişqan ekän. Är-ayal ikkisi bu künni pat-pat äskä alidu. «Student vaqitlirimizda Uyğur teatrida bolidiğan kontsert, spektakl'lardin qalmattuq. Äynä şundaq qoyulumlarniŋ birini kšrüp, tänäpusqa çiqqanda akiŋiz bilän tonuşup, bir-birimizni yaqturup qalduq. Һazir oylisam, 20 yeşimizda ailiniŋ nemä ekänligini bilmäyla šyliniptekänmiz. Şundimu, muhäbbitimiz küçlüktekän, mana ällik jil boldi, bir-birimizniŋ eğir-yenigini kštirip, bäş bala tärbiyiläp šstürduq. Akiŋiz moşu yaşqa kälgiçä, maŋa qattiq paraŋ qilğan ämäs. Rast, yaş vaqitlarda, yäni uçrişip-sšzlişip jürgän päytlirimizdä «on minut keçiksäŋ, kütmäymän», däp qät°iy eytatti. Şuŋlaşqa täklip qilğan yärgä buruniraq berişqa tirişattim. Sävävi, u heçqaçan yalğan paraŋ qilmatti häm aldiğanlarni šç kšrätti… Umumän, ikkimiz yahşi hayat käçürduq. Ömrimiz yolida yahşiliqlar nurğun boldi», däydu Bibinur hädä yaşliq dävirlirini äskä elip.

Altun toy egiliriniŋ 5 pärzändi bilän 14 nävrisi häm 2 çävrisi ata bilän aniniŋ tärbiyisini vujudiğa siŋdürüp, äqil-nesihitigä ämäl qilip šskäçkä, zamanğa layiq insanlardin bolup yetildi. Bu iҗil-inaq ailigä bärikät vä tayançi bolğan Zlavdun aka bilän Bibinur hädiniŋ yeşiğa yaş qoşulup, štkän ämgäk äҗriniŋ halavitini kšrüverişini tiläşniŋ šzi bir ğenimät ämäsmu. Yüz yaşaŋlar, qädirdanlar!

Şämşidin  AYuPOV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ