Ärkin akiniŋ äsläydiğini tola

0
714 ret oqıldı

Uyğurlar arisida jigitbeşi alahidä orunda turidu. Bu hizmätniŋ abroy-hšrmitigä qariğan­da, җa­pa-mäşäqiti tola. Şuŋ­laşqimu җämiyätlik asastiki moşu «lavazimğa» äqil-parasätlik, bilimlik, mil­lät ğemini qilidiğan, uniŋ mädäniyät-maaripi, sän°iti vä mätbuati üçün kšyinidiğan  adämlär saylinidu. Äynä şundaq insanlarniŋ biri  — Ärkin aka Helilov. U on jil davamida Ämgäkçiqazaq nahiyäsidiki qedimiy uyğur yeziliriniŋ biri — Malivayniŋ jigitbeşi väzipisini atqurdi.

Peşqädäm jurnalist, meniŋ ustazim Һakim Helilovniŋ Ärkin akini buniŋdin jigirmä jilğa yeqin vaqit ilgiri kšrgän edim. Qärällik näşirlärgä  muştiri toplaş mävsümi bolidiğan. Ärkin aka yezidiki gezit җankšyärliriniŋ beşini qoşup, ular bilän ärkin sšhbätlişişimiz üçün imkaniyät yaritip bärdi. Nahayiti eğir-besiq, gäp-sšzi orunluq akimiz şu vaqitta nahiyä näpäsiniŋ ähmiyitigä käŋ tohtilip, uniŋ turğunlirini gezitimizğa bir kişidäk muştiri boluşqa dävät qilip, bizgä çoŋ yardäm kšrsätkän edi.

Yeqinda pursiti çüşüp, Ärkin akini yoqlap bardim. U bir dästä gezit-jurnalni üstälgä tizivelip, oquvetiptu. Meni birdin tonumidi. Salam-saattin keyin biz štmüşni, märhum Һakim akini äsläp, kšzümizgä yaş alduq. Öyniŋ kelini Elmira nahayiti mehmandost ekän. Bir dämdila dästihan raslidi. Ärkin aka ikkimiz aldirimay sšhbätläştuq.

U biyil 76 yaşqa käptu. Moşu Malivayda tuğulup-šsüptu. Atisi Helil Abdurasulov «Ämgäk» kolhoziniŋ räisi bolğan ekän.

– Ailimizdä bäş qiz vä ikki oğul — yättä qerindaş çoŋ bolduq. Dadam ätidin käç kirgiçä etiz-eriqta. Apam Gülvanhan bizniŋ tärbiyimiz bilän şuğullandi. Keyiniräk, yäni uruş jilliri umu etiz işliriğa arilişip, su tutti. Keçiliri җäŋ mäydanidiki soldatlarğa päläy, paypaq toqidi, – däydu Ärkin aka baliliğini äsläp.

Uruş tamamlinip, 1947-jili Ärkin aka mäktäpkä baridu. 10 jilliqni muvappäqiyätlik tamamlap, bir jil yeza egiligi uçiliöesiniŋ mehanizatsiya bšlümidä oquydu. Oqup jürüp, «Ämgäk» kolhozida mehanizator bolup işläydu. Qoliğa guvanamä alğandin keyin kombaynğa egä bolup, yeŋi tehnikiniŋ tilini üginidu.

Kolhoz sovhoz bolup šzgärgändä, uniŋ şu çağdiki mudiri Tursun İsmayilov ämgäksšygüç jigitni Talğir şähi­ridiki yeza egiligi tehnikumiğa ävätidu. Agronom mutähässisligini egiläp çiqqan Ärkin aka däsläp tamaka brigadisi brigadiriniŋ orunbasari, brigadir  bolup işläydu. Şiҗaätlik äm­gigi tüpäyli dayim aldinqi säptin kšrünidu. Elimiz mustäqillik elip, egiliklär tarqiğandin keyin, Malivay ottura mäktividä mehanik-instruktor bolup işläp, şu yärdin hšrmätlik däm elişqa çiqidu. Biraq Ärkin aka däm almaydu. Malivayniŋ çoŋ jigitbeşi Bährimҗan Mähpirovniŋ täklivi bilän jigitbeşi bolup saylinip, on jildin oşuq vaqit jutniŋ otidin kirip, süyidin çiqidu. Jigitbeşi hizmitigä yeŋidin kirişkän päytidila yeza zärätkaliğini qorşitip, därvaza ornatquzidu. Uniŋ ätrapiğa teräklär bilän mevilik däräqlär kšçätliri tikilip, pärviş qilinidu. Kšp štmäy qäbirstanliq ätrapi yeşilzarliqqa aylinidu. Keyiniräk Ärkin akiniŋ başlanmisi bilän yezidiki uruş veteranliri hatirisigä ornitilğan yadikarliq bilän meçit җšndäştin štti.

Qälbi jutum däp yanğan Ärkin aka ailisidimu mehrivan ata häm bova bolalidi. Äpsus, uniŋ räpiqisi pütkül aŋliq hayatini bala tärbiyisigä beğişliğan täҗribilik pedagog Tšrihan Rozibaqieva buniŋdin üç jil burun baqiliq boptu. Һayatniŋ eğir-yenigini täŋ tartip kälgän är-ayal ikkisi üç oğul, üç qiz sšyüp, qatarğa qoşuptu.

– «Häp» degüzidiğan päytlär bar, bu yeŋi pikir ämäs. Һär halda, yänä bir qaytilisaq, oşuq bolmas, — däp hoşlişiş aldida kšŋlidiki gäplirini eytti Ärkin aka. — Birinçidin, yaşlarniŋ barliği şähärlärgä kätmäy, birazi yezida qelip, ata-bovimizdin qalğan dehançilik bilän şuğullansa. Älvättä, hälqimizgä bilimlik ävlat keräk, biraq etiz-eriq işlirini qilidiğan adäm bolğinimu yahşiğu?! Yänä bir eytarim – musulman ähli bolğanliğimizdin, näzir-çiraq işlirini šylärdä štküzsäk. Һaşamätlik šylärni salimizu, kafeğa berip, dästihanni toyniŋkidäk raslap, ärvalarğa hätmä-qur°an beğişlaymiz. Ahiri, bu toy märasimi ämäsqu?!

Һäqiqätänmu, orunluq pikirlär. İlahim, moşundaq parasätlik atilirimiz bilän anilirimiz aman bolup, biz, yaşlar, ularniŋ  mäslihitigä ämäl qilip šsäyli.

Raşidäm RÄҺMANOVA.  Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ