Märipätkä beğişlanğan šmür

0
594 ret oqıldı

Peşqädäm ustaz Raziyäm Başizova 1956-jili Yarkänt şähiriniŋ Kirov namidiki (hazirqi H.Һämraev) uyğur ottura mäktividä däsläpki ämgäk paaliyitini başliğinida 24 yaşta edi. U küni yaş muällimni oquğuçilar gülgä orap, muällimlär küni bilän täbriklidi. Şu päyttä Raziyäm tallavalğan käspiniŋ näqädär şäräplik ekänligini, ustaz boluşniŋ šzi bähit ekänligini çoŋqur his qilğan.

Bu künlärdä peşqädäm ustaz hayatiniŋ şanliq 84-pällisigä qädäm basti. Şundimu mäktäptin, jutdarçiliq işliridin qol üzgini yoq. Çoŋ jutniŋ nuraniy anisi. Mäktäptä här jili štküzülüp turidiğan mädäniy çarä-tädbirlärniŋ hšrmätlik mehmini.

Tuŋganlar bilän uyğurlar täğdiri ohşaş häliq — däydu peşqädäm ustaz štmüşkä näzär taşlap. — Äҗdatlirimiz beşidin eğir qismätlärni, paҗiälärni štküzgänligini bilimiz. Şundaq särgüzäştilärniŋ biri — 1882-jili başlanğan İli hälqiniŋ kšç-kšçi boldi. Şu eqim bilän kšpligän tuŋgan aililirimu bu tävägä çiqqan. Şularniŋ arisida bizniŋ  bovimizmu bar edi. U Ösäk vadisidin makan tapqan. Dadimiz Nunuza, apimiz Heliçäm moşu yärdä tuğulğan. Ular Ösäk boyidiki «Dehan Ğäyrät» kolhozini täşkil qilğuçilarniŋ biri bolup, uniŋ ihtisadini yüksäldürüş yolida pidakaranä ämgäk qildi. Ustaz boluşni kšŋligä pükkän Raziyäm 1948-jili Panfilov pedagogika uçiliöesiğa oquşqa çüşüp, uni 1952-jili äla baha bilän tamamlap, Almutidiki JenPİniŋ fizika-matematika fakul'tetiğa oquşqa çüşidu.

Oquş, izdiniş bilän qiziğimu, eğirçiliğimu yetärlik studentliq dävirmu çapsan štüp, Raziyäm 1956-jili institutni muvappäqiyätlik tamamlap, jutiğa qaytidu.

Şu künlärniŋ biridä şähärdiki uyğur ottura mäktiviniŋ ilmiy mudiri Büvi Qämbärovani uçritip qaldim, — däydu Raziyäm ançä jiraq ämäs štmüşni äsläp. — U yaq ähvalimdin hävär tapqandin keyin meni täbrikläp, šzi işlävatqan mäktäpkä täklip qildi. İnstitutni rusçä pütärgän meni şuan bir ändişä oravalğandäk boldi. Çünki uyğurçä bilginim bilän däristä ravan sšzläp, programmiliq materillarni oquğuçilarniŋ dilliriğa yätküzüş oŋay ämästä! Şundimu tavakälçilikkä bäl bağlap, Büvi Qämbärovaniŋ täklivini qobul qildim. Kollektivqa çapsan siŋişip kättim. Utuqlarğa, hšrmät-abroyğa moşu yärdä qol yätküzdüm.

Şu jilliri nahiyädiki bu yeganä uyğur ottura mäktividä şähärdikila ämäs, barliq yezilardiki uyğur jigit vä qizliri oqup, bilim elişqa intildi. Ularniŋ sani ikki miŋdin eşip kättidä, başlanğuç siniplar üçün qoşumçä sinip bšlmiliri selindi. Oqutuş җäriyanida ustaz kšpligän eğirçiliqlarğa duç käldi: matematika, fizika, geometriya pänlirigä ait atalğular uyğurçä tehi toluq qeliplaşmiğan edi. Şundaqla metodikiliq qollanmilar, tehnikiliq vasitilär, kšrnäklik qurallar yetişmätti. Moşularniŋ hämmisini Raziyäm täҗribilik pedagoglarniŋ mäslihitigä, yardimigä tayanğan halda šzi häl qildi.

R.Başizova šz päniniŋ yetük mutähässisi süpitidä nahiyä vä vilayät muällimliri arisida käŋ tonuldi, ismi hšrmät-ehtiram bilän tilğa elinidiğan boldi. İş-täҗribisi birnäççä qetim nahiyä, vilayät dairisidä käsipdaşliriğa tärğip qilinip, taritildi. Täҗribilik ustaz җumhuriyät Maarip ministrliginiŋ vä nahiyälik, vilayätlik maarip bšlüminiŋ pähriy yarliqliri, birnäççä medal'lar bilän täğdirländi. «Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Maarip älaçisi» degän şäräplik namğa sazavär boldi. Bularniŋ hämmisi ustazniŋ bir bilim därgahida üzlüksiz 28 jil işligän vä mäktäp käspiy ittipaqi komitetiniŋ räisi hizmitini 16 jil şäräplik atqurğan ünümlük ämgiginiŋ mevisi, älvättä.

Raziyäm Başizova işligän kona mäktäp benasiniŋ orniğa hazir zamaniviy kšpqävätlik mäktäp qäd kštirivatidu.

Mäktäpniŋ kona benasinimu saqlap qalsa, oşuqluq qilmatti, umu štmüşimizniŋ bir yadikarliği ämäsmu, — däydu u sšhbätara. — Bizniŋ pütkül aŋliq hayatimiz şu benada štkäçkä, u bizgä alahidä illiq kšrünätti. Yeŋi bena, älvättä, keräk. Uni bizmu intizarliq bilän kütkän eduq…

Raziyäm Nunuza qizi ailisidimu bähitlik ana. Ömürlük yoldişi Husayin Hahazovmu aliy bilimlik mutähässis. U yaqmu däsläp moşu mäktäptä işligän. Andin vilayätlik yeza egiligi başqarmisida baş mutähässis bolup uzun jil ästaidil ämgäk qilip, nahiyä ihtisadiniŋ rivaҗlinişiğa munasip ülüşini qoşup, şu yärdin hšrmätlik däm elişqa çiqti. Yultuzliri yaraşqan är-ayal ikkisi ailidimu aŋliq, zamanğa layiq pärzäntlärni tärbiyiläp, qatarğa qoşti. Şakir, Zakir vä Rimma Hahazovlar äl alqişiğa sazavär insanlardin bolup yetildi.

Peşqädäm märipätçi Raziyäm Başizovani käspiy mäyrimi — Muällimlär küni bilän sämimiy täbrikläp, mustähkäm salamätlik, ailäviy hatirҗämlik tiläymiz.

Abdukerim TUDİYaROV, Qazaqstan Jurnalistlar ittipaqi mukapitiniŋ laureati.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ