«Män «tuğulğan šyümgä» qaytip käldim»

0
809 ret oqıldı

Kelär häptidä, yäni 3-noyabr' küni, Uyğur teatriniŋ 83-mävsümi eçilidu. Teatrğa yeŋi mudirniŋ tayinlanğanliğiğimu top-toğra bir jil toluptu. Bir jilda teatrda qandaq šzgirişlär yüz bärdi? Teatrniŋ yeŋi mävsüminiŋ eçilişi aldida biz

 mudir Ruslan TOHTAHUNOVqa moşu vä başqimu soallar bilän muraҗiät qilduq.

— Ruslan Abduşükür oğli, Sizni estrada yultuzi süpitidä yahşi bilimiz, amma sizniŋ Uyğur teatriğa kelişiŋiz biz üçün kütülmigän vaqiä boldi…

— Män teatrğa yat adäm ämäs. Moşu yärdä tuğuldum desäm, aşurup eytqanliq bolmaydu. Apam — Mahigül Tohtahunova, uzun jillar davamida teatrda işlidi, hazir hšrmätlik däm elişta. Mänmu muzıkiliq uçiliöedin keyin sän°ättiki däsläpki paaliyitimni Uyğur teatridin başliğan edim.

U vaqitta sšhbi­timiznimu tärҗimihaliŋizdin  başlisaq…

Märhämät! Almutida tuğuldum. Yättä yeşimdin Ahmet Jubanov namidiki muzıkiliq mäktäp-internatniŋ fortepiano bšlümidä oqudum. Andin oquşumni Çaykovskiy namidiki muzıkiliq kolledjida davamlaşturdum. Qiziq yeri, vokal bšlümidä orun bolmiğanliqtin, maŋa çaŋ bšlümidä oquşqa toğra käldi. Män uyğur bšlümidä Nuralim Varisov, Sahibäm Noruzovalar bilän  oqudum.Һär ikkilisi talantliq sän°ätkarlar. Nuralim aka talantliq nahşiçila ämäs. Uniŋdin yahşi rähbärmu çiqidu. Eytmaqçi, hazir u «Nava» ansambliniŋ muzıka rähbiri. Student dävrimizdä u bizniŋ starosta edi. Biz, studentlar, dayim Varisovtin qeçip jürättuq. Keŋäş İttipaqi päytidä komsomol, äzaliq bädäl jiğiş degän närsilär bar ediğu. Ätimalim, uniŋğa moşu närsilär säväp bolsa keräk.

Uçiliöedin keyin Uyğur teatriğa işqa käldim. Bäş ay sähnini bezäş tsehida işläp, andin «Yaşliq» ansambliğa avuştum. U yärdä talantliq kompozitor Adilҗan Җanbaqiev vä nahşiçilar Ablähät İslamov, Rahiläm Älievalar bilän tonuştum. Şu vaqitta «Yaşliqniŋ» ikkinçi tärkividä Qazaqstanniŋ helä şähärliridä gastrol'da bolduq. Män qoşumçä restoranda nahşa eytattim. Bir küni restoranğa meni märhum Bolat Sızdıqov izdäp käptu. İkkimiz yeqindin tonuşup, «Myuzikola» topini qurduq. Bolat ikkimiz yeŋiliq kirgüzüş niyitidä topqa klavişida oynaydiğan bir qizni izdäp taptuq. U – Karina Abdullina edi. Keyin umu nahşa eytidiğan boldi. Şuniŋdin keyin «Yaşliqta» tonuş­qan Җanbaqiev ikkimiz šz aldimizğa bir top qurmaqçi bolduq. Nätiҗidä  «AR-klub» barliqqa käldi. Bu tohsininçi jillar bolidiğan. Adilҗan ikkimizniŋ mähsiti – Şäriqniŋ stilida nahşa eytip, Qazaqstan estradisiğa yeŋiliq kirgüzüş edi. Mahtinip qoyay, tohsininçi jilliri yahşi kštirilduq. Jillar štüp, ikki bulbulniŋ bir şahta oltirip sayrimaydiğanliğiğa kšzüm yätti. Һär qaysimiz šz yolimizda kättuq. Män yäkkä nahşiçi boldum. Vaqit kelip, sän°ät mäydanida yeŋi stil', yeŋi nahşiçilar päyda boluşqa başlidi. Һärqaysimiz muhlislirimizni taptuq. Şundaq bir päyttä sähnidin kättim. Buniŋğa heç škünmäymän. Sän°ättin keyin çoŋ tiҗarättä küçümni sinap kšrmäkçi boldum. Eniğiraği, Qazaqstandiki neft' bilän şuğullinidiğan çoŋ kompaniyalärniŋ biri —  «KazMunayGazğa» işqa orunlaştim. Mäzkür şirkätniŋ Hitaydiki, Dubaydiki şšbilirigä rähbärlik qildim. İş babida hänzu vä ingliz tillirini ügändim. Kšpligän ällärdä boldum. Oylap kšrsäm, šylinip, ailä quridiğan päytmu kelip qaptu. Ahiri maŋa tuğulup šskän şähirimgä qaytip kelişkä toğra käldi.

Sšziŋizni bšlüve­täy, ailiŋiz barmu?

— Älvättä, Kamila isimliq räpiqäm bar.

Tayliq, Sizniŋ muhlisliriŋizniŋ biri bolsa keräk…

— Yaq, u meniŋ tonulğan nahşiçi bolğanliğimni maŋa turmuşqa çiqqandin keyin İnternet arqiliq biraqla biliptu.

Sir bolmisa, räpi­qiŋiz nemä iş bilän şuğullinidu?

— Һeç yärdä işlimäy, šydä oltirip, häyrihahliq paaliyät bilän şuğul­linidu. Qerilar vä balilar šylirigä, koçida qalğan hayvanlarğa yardäm qilğanni yaqturidu.

Mäbläğni nädin alidu?

— Ailäviy byudjetimizdin ihtisat qilidu. Öziniŋ tikinçilik, toqum­çiliq hünärliri bar…

Ändi paaliyitiŋizgä qaytip keläyli…

— Almutiğa kelip prodyuserliq mär­käz vä reklama bilän şuğullinidiğan şirkät eçip, biraz vaqit işlidim. Ahiri «tuğulğan šyüm» — Uyğur teatriğa qaytip keliş mähsitidä hšҗҗätlirimni Mädäniyät ministrligigä tapşurdum. Başta teatr mudiriniŋ orunbasari bolup işlidim. Kšp štmäy, ministrlik meni mudir qilip tayinlidi.

Teatr mudiri süpitidä işni nemidin başlidiŋiz?

— Täbiitimdin «män qildim» degän ibarini ançä yaqturup kätmäymän. Uniŋdin kšrä, «biz» däp eytqinim toğrimekin. Teatrimizda yüz orunluq kiçik zal bärpa qilduq. U az kündä eçiliş alidida turidu. Bu yärdä päqät uyğur yaşliri bilän šsmürlärgä molҗalanğan. Kiçik säh­nidiki qoyulumlarmu, programmilarmu şularğa layiq bolidu. Çoŋ kontsertlarda yaki spektakl'larda zalni tolturuş üçün mäktäp oquğuçilirini ji­ğivalimizdä, aqivättä, ikkila yaqni razi qilalmay qalimiz. Bu problema asta-asta yeşilivatidu. Kiçik zalda bäzi qoyulumlar üç tilda maŋidu— uyğur, qazaq vä rus tillirida. Çünki rustilliq uyğur baliliriniŋmu kšŋlini elip qoysaq ziyan bolmaydu. Bu qutluq därgahta ularniŋ ana tiliğa bolğan häväsimu tuğulidu degän sšz.

Mudir bolup saylanğandin keyin birtop yaşlar «Barliq teatrlarda sport zali bar ekän» degän pikirni eytti. Män ularni därhal çüşändim. Moşu yärdä «män qildim» desäm bolidu. Qiziq yeri, yançuğumdin pul häşläp, mäşiqliniş zalini yasap bärdim. Äpsus, bir jil boldi, u yärdä şuğullinivatqan birmu yaş sän°ätkarni kšrginim yoq.

Yaşlar demäkçi, umumän sän°ätkarlarniŋ iҗtimaiy ähvali, eniğiraq eytsaq, başpana mäsilisi qandaq ekän?

— Asasän yaşlar, ularniŋ arisida ottura ävlat väkillirimu bar, pätir yallap turidu. Bu mäsilinimu qolğa alduq. Ularni işlävatqan päytidä šy bilän täminläşkä tirişimän. Pätir yallap turuvatqanlar tapavitiniŋ kšp qismini iҗarigä tšlävatidu. Şuŋlaşqa bäzilärgä işini taşlap, toy vä başqimu märasimlarda «җan beqişqa» tirişidu.

Eytmaqçi, artist­larniŋ toylardin tapavät tepişiğa rähbärlik täräptin räsmiy ruhsät barmu?

— Räsmiy ruhsät yoq. Buni män ularğa äskärttim. Biräsini kšrüp qalsam, sšküş elan qilimän. Bäzidä yänä şu uyğurçiliq, biriniŋ tuqqini, yänä biriniŋ qerindişi de­gändäk. Ayrimliriğa ruh­sät berişkä toğra kelidu. Käspiy däriҗisi juqurilarğa dayim «Baha­riŋlarni çüşär­mäŋ­lar» däymän. Çünki Uyğur teatrida tallanğan, ataqliq sän°ätkarlar işläydu ämäsmu! Şuni ästin çiqarmasliq keräk.

Pensiya yeşidiki sän°ätkarlarniŋ «täğ­diri» qandaq boluvatidu?

— Bu päqät sän°ättiki ämäs, barliq sahalardiki muhim mäsilililärniŋ biri. Män moşu mäsilä ätrapida Almutidiki kšpligän teatrlarni arilap çiqtim. Ähval bizdikidäkla. Rast, bizgä yaşlar iş sorap kelidu. İşqa alay desäk, orun yoq. Pensiya yeşidikilärni çiqirivetäy desäk, yaşlarni ügitidiğan, mäs­lihitini beridiğan adäm haҗät. Tehi bizdä pensionerlar «işlävatqan» vä «işlimäyvatqan» däp ikkigä bšlünidu. Bir täräptin qarisam, kšpçiligi apamniŋ dostliri. Yänä şu uyğurçiliq.

Sizdä ilgiri teatrdin kätkänlärni işqa täklip qiliş oyi bolmidimu?

— Dilşat Amanbaev bilän Zohra Kärimovani şähsän šzäm qaytidin işqa täklip qilivatimän. Ular bilän kündä degidäk sšzlişip turimän. Zohra qaytip kelişkä qät°iy unumidi. Dilşat hazirçä oylinivatidu. Meniŋ undaqlarğa däydiğinim şuki, şähsiy ziddiyätni bir çätkä qayrip qoyup, päqät işläş keräk. Sän°ätkar qirğaq bolsa, mudir – däriyaniŋ dolquni. Kelidu, ketidu. Teatr, sähnä, talant – mäŋgülük.

Eytmaqçi, Adilҗan Җanbaqiev bilän muna­sivitiŋiz qandaq?

— Adilҗan täbiät äta qilğan talantqa egä. İkkimiz telefon arqiliq sšzlişip turimiz. Uni bir näççä qetim teatrğa bir çinä çayğa täklip qildim. Zadila vaqti yar bärmäyvatidu.

Öz vaqtida Җanbaqiev çättin rejisser täklip qilğan edi. Sizdä şundaq oy yoqmu?

Çättin kälgän rejisser bizniŋ pulni elip ketidu, halas. Meniŋdä undaq oy yoq. Amma rejisser almaşturuşqa män qarşi ämäs. Yeqinda Qazaqstan häliq artisti Asanäli Äşimov Qazaqstan teatrliriniŋ assotsiatsiyasini qurdi. Uniŋğa bizniŋ teatrmu äza boldi. Keläçäktä täҗribä almaşturuş ohşaş mäsililär ätrapida mäslihätlişip işläydiğan bolduq. Rejisser mäsilisi päqät bizdila ämäs, bäzibir teatrlarniŋmu «baş ağriği». Ayrim teatrlarda mundaq «täҗribä» moҗut. Rejisserlar baş rol'larğa härqaysi «šziniŋkini» tartidu. Rast, ularniŋ arisida talantliqmu, talantsizmu bar. Äŋ eçinarliği, talantliqlar ikki yaki üç topqa bšlünüp ketidu. Ägär rejisserlar talantliqlarni «bš­lüşmäy» ularni bir spektakl'ğa җälip qilsa, äҗayip yahşi äsärniŋ duniyağa kelidiğini sšz­siz. Keläçäktä bu mäsiliniŋmu iҗabiy häl boluşiğa küç salimiz.

Bu mäsilä äslidä bädiiy rähbär änçisidä boluşi keräkqu, däp oylaymän. Eytmaqçi, hazir teatrniŋ bädiiy rähbiri kim?

Män moşu soalni qoymisekän däp oylavatattim. Bu hazirçä sir bolup qalsun. Az kündä teatrğa yeŋi bädiiy rähbär kelidu. Yeqin arida bu huşhävärni räsmiy elan qilimiz.

Yeŋi mävsümdä tamaşibinlarni qandaq yeŋiliqlar kütüvatidu?

Yeŋi mävsümdä yeŋiliq kšp. Mäsilän, bu qetimqi mävsümdä tamaşibinlirimiz Yalqun­җan Şämievniŋ «Apät» eksperimental'liq mu­zı­kiliq-plastikiliq dramisini, tatar dramaturgi İl'giz Zaynievniŋ «Ämänniŋ aççiq hidi» melodrammisini vä Turğan Tohtämovniŋ romani boyiçä Gülbahar Nasirova instsenirovka qilğan «Nazugum» muzıkiliq dramisini kšrüş imkaniyitigä egä bolidu. Uniŋdin başqa yeŋi kontsertliq programmilarmu bar.

Şundaq qilip, novättiki mävsüm «İdi­qut» spektakli bil­än eçilmaqçi…

— Bu qetimqi mäv­sümni tarihiy äsär bilän açmaqçimiz. Bäzidä tamaşibinlarniŋmu täläpli­­­rini inavätkä eliş keräk. Dayim kšpçilikniŋ arisida jüridiğan rejisser Yalqunҗan Şämiev şundaq hulasigä käptu. Män qarşi bolmidim. Pursättin paydilinip, barliq sän°ätsšyär al­mutiliqlarni vä şähär mehmanlirini biyilqi mävsümdä qoyulidiğan spektakl'-kontsertlarni tamaşä qilişqa çaqirimän. Һä, uniŋ repertuari «Uyğur avaziniŋ» štkän sanida berildi.

Bähtişat SOPİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ