Kšp qirliq insan

0
627 ret oqıldı

Tohtimay štüvatqan jillar qädinas ağinäm Alimҗan Һezim oğlini hayatiniŋ şanliq 75 yaşliq davaniğa elip käptu. Alimҗanniŋ hayati behšddä štmidi. İlim-pän sahasida, iҗatkarliq paaliyitidä qolğa kältürgän utuqliri tilğa alarliq boldi. Moşularniŋ hämmisi Alimҗanniŋ šziniŋ parasätligi vä aliy hisliti arqiliq ämälgä aşti.

Män Alimҗan bilän 65 jil mabaynida yeqindin arilişimän. Biz Panfilov nahiyäsidiki Altšy yezisida tonuştuq. Mana şuniŋdin başlanğan dostluq munasivitimiz ta bügüngiçä davamlişip, mustähkämlinip, pikirdaş, mäsläkdaş, bir-birimizni ikki-üç kün kšrmisäk, izdäydiğan qädinaslarğa aylanduq.

Alimҗan 1941-jili 31-dekabr'da Yarkänt şähiridä tuğuldi.

1955-jili Yarkänt şähiridä eçilğan tunҗa bilim därgahi — H.Һämraev (ilgärki S.M. Kirov) namidiki uyğur ottura mäktivini 1958-jili alahidä ülgidiki şahadätnamiğa pütiridu. Şu jili Qazaq dšlät universitetiniŋ fizika-matematika fakul'tetiğa oquşqa çüşüp, uni 1962-jili tamamlaydu.

1964-jildin başlap Qazaq SSR dšlät planlaş komitetiniŋ ilmiy-tätqiqat institutida injener, çoŋ injener, bšlüm başliğiniŋ orunbasari, bšlüm başliği bolup 1995-jilğiçä işlidi. Şundaqla 1987 — 1994-jilliri qoşumçä Politehnika inistitutida studentlarğa «Matematika vä kibernetika» kursliridin savaq bärdi vä «Reaktiv dvigatel'larni metallurgiyadä qolliniş» mavzusida ilmiy işqa qatnişip, šziniŋ 3 ilmiy ämgigini şu institutniŋ ilmiy jurnalida elan qildi.

Alimҗan Һezbaqiev 1986-jili sirttin aspiranturini pütirip, «Primenenie ekonomiko-matematiçeskih modeley i metodov i sovremennoy vıçislitel'noy tehniki v planirovanii otrasley narodnogo hozyaystva» mavzusida dissertatsiya yaqlap, ihtisat pänliriniŋ namziti ataldi.

Alimҗanniŋ 61 ilmiy ämgigi bar. İnstitutta uniŋ ämgäkliri juquri bahalinip, 1969-jili Һšrmät tahtisiğa räsmi ilindi vä ismi Һšrmät kitaviğa kirgüzüldi.

1989 – 1990-jilliri Alimҗan Һezbaqiev institutniŋ «Yeza egiligidiki ihtisat vä hesaplaş işliriğa matematika vä komp'yuterlarni qolliniş» işiğa qatnaşti. U bu işni, täҗribä retidä kšrsitiş üçün Panfilov nahiyäsiniŋ Kirov namidiki vä Kalinin namidiki kolhozlirida jürgüzdi. Bolupmu uniŋ «Avtomatizirovannaya sistema buhgalterskogo uçeta» namliq kompleksliq programmisi juquri bahalandi.

Alimҗan 1996-jili «Aktsept» kompaniyasigä ihtisat sahasi boyiçä iҗraiy mudir bolup orunlaşti. U yärdä 2009-jilğiçä işläp, hšrmätlik däm elişqa çiqti.

Alimҗan ilimğila berilgän insan ämäs. Uniŋ sän'ättimu, ädäbiyattimu vä sporttimu qilğan ämgäkliri kšp. Mäsilän, şeir, nahşa vä muzıka yazidu. U hämmä milliy äsvaplarni ärkin çalidu, sportta bolsa, şahmattin sport mahiri atalğan. Voleyboldin birinçi razryadqa egä. 2011-jili «Şahmat duniyasidiki karamätlär» namliq kitavini ana tilimizda yezip, uyğur şahmat işqivazliriğa täğdim qildi. U kitavida 80din artuq debyutni kältürüp, ularni üç topqa bšlüp, härbir toptiki debyutlarniŋ däsläpki jürüşlirini tählil qildi. Һämmisi bolup kitapta 796 partiya misal süpitidä berilgän. Şundaqla turnirlarda kšp qollinidiğan debyutlarğa izahät berip, zamaniviy oynaş shemilirini vä ondin oşuq däsläpki jürüşlirini kšrsätkän.

2012-jili Almutidiki A.Rozibaqiev namidiki 153-mäktäp-gimnaziyadä şahmat klubi eçilip, Alimҗan ikki jilçä başlanğuç sinip oquğuçiliriğa şahmattin däris bärdi.

Alimҗan 2003-jili «Teçliq küyi çelinsun», «Däm ğenimät, didar ğenimät», «Uyğur häliq maqal vä tämsilliri» (Savutҗan Nadiriy vä Şayim Şavaevlar bilän birliktä), «Şeir qälb nahşisi» (Savutҗan Nadiriy bilän) kitaplirini näşirdin çiqardi. Ottuzdin oşuq yazğan nahşisi häliq arisida eytilip jüridu. 2010-jili Uyğur teatriniŋ «Nava» ansambliniŋ artistliriniŋ orunlişida «Käl, qoşulğun nahşamğa» namliq videotoplimi yoruq kšrdi.

Ötmüşkä näzär taşlisaq, 2001 – 2003-jilliri boluşi keräk, Alimҗanniŋ iҗadiy paaliyiti yeŋidin başlinip, şeirliri yoruq kšrüşkä başliğanda, män yazğan şeirlirini oqup kšrüp, uniŋğa: «Һoy, sän şeir yazmattiŋğu, ändi Päyğämbär yeşiğa kälgändä, ilhamiŋ qäyärdin kelip qaldi, bu häҗäpqu?», däp sorisam, u maŋa miyiğida külümsiräp qarap: «Adaş, durus däysän. Meniŋ yaşliq hayatim, ilim-pänni qoğlap štüp ketiptu, ändi däm elişqa çiqqanda oylisam, ämälgä aşurğan işlirim elim üçün bolğandu, lekin šz millitimgä nemä qildim desäm, män šzämgä heç җavap berälmidim. Bu mäsilä toğriliq ağinilirim Savutҗan Nadiriy, Azat Burhanov bilän mäslihätläştim. Ular maŋa «Alimҗan, seniŋ şeir yeziştin, muzıkidin helä häviriŋ barğu, qoluŋğa qäläm vä dutarni elip, iҗadiy işqa kirişsäŋçu» dedi. Mana şu iҗatkar qädinaslirimniŋ mäslihiti bilän işimni başliğan», däp җavap bärgän edi.

Eytqinidäk, Alimҗan štkän 15 jil içidä şeiriyätkä vä sän°ätkä җan dili bilän kirişidu. Uniŋğa dälil retidä eytsam, yeqindila «Mir» näşriyatida «Nahşa – şeirlar» kitavi näşir qilindi. Mäzkür toplamğa Alimҗanniŋ keyinki vaqitlarda yazğan äsärliri kirgüzülüptu. Bolupmu, Vätängä, jutiğa, aniğa, dostluqqa, hayatqa, dävir eqimiğa bolğan kšzqarişi intayin çoŋqur tävriniş ilkidä şeir misralirida täsvirlinidu.

Ağinäm Alimҗanni qançä mädhiyilisäk ärziydu. Uniŋ mustäqil dšlitimizgä, hälqigä qilğan äҗri şuniŋğa turarliq. Män moşundaq ağinämniŋ barliğiğa häqliq mäğrurlinimän. Bizniŋ Almuta şähiridä istiqamät qilivatqan ağinilirimiz bilän qurğan «Didar» mäşräp ähli vä jutdaşliri Alimҗanni alim, şair, bästikar süpitidila ämäs, bälki päzilätlik insan, härqandaq yärdä šz millitiniŋ mänpiyitidä pikir qilidiğan, häqiqiy millätpärvär süpitidä tilğa alidu. Bügünki 75 jilliq tävälludi bilän qädinasimizni sämimiy täbrikläp, uniŋğa mustähkäm salamätlik, hatirҗämliq, uzaq šmür tiläymiz.

Ablekim İSKÄNDÄROV, ämgäk veterani. 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ