Өткән жили дунияда йүз бәргән муһим вақиәләр

2016-жил пүткүл дунияни һәйран қалдурған вә тәшвишкә салған вақиәләргә толуп-ташти. Төвәндә биз әйнә шуларниң бәзилирини гезитханларниң диққитигә һавалә қиливатимиз. • Сириядә «Ислам дөлити» топиниң ләшкәрлири билән уруш давамлашти. Февральда Ирақ вә Сирия аһалисиға инсанпәрвәрлик ярдәм қилиш үчүн турақлаштуруш фондиниң қурулғанлиғи мәлум болди. «Ислам дөлитигә» қарши күришиш бойичә хәлиқара коалицияниң «аз топиға» киридиған 23 мәмликитиниң – Австралия, Бахрейн, Бельгия, Бүйүк Британия, Дания, Мисир, Германия, Иордания, Ирақ, Испания, Италия, Канада, Катар, Қувәйт, Нидерландия, Йеңи Зеландия, Норвегия, Бирләшкән Әрәп Әмирликлири, Сәүдийә Әрәпстани, АҚШ, Түркия, Франция, Швеция – барлиқ йөнилишләр бойичә, җүмлидин террористларни мәбләғ билән тәминләш йоллирини йепиш арқилиқ уларға қарши күришиш мәҗбурийәтлирини тәстиқлиди.

• Июнь ейида Бүйүк Британияниң Европа Иттипақиға әзалиғи тоғрилиқ референдумда аһалиниң бесим көпчилиги корольлуқниң иттипақтин чиқиши үчүн аваз бәрди. Мәмликәт гражданлириниң мундақ қарари Премьер-Министр Дэвид Кэмеронни истипаға кетишкә мәҗбур қилди.

• 15-июльда Францияниң миллий мәйримини нишанлаш вақтида Ницца шәһиридә дәһшәтлик паҗиә йүз бәрди – жүк тошуш машиниси салютни тамашә қилишқа кәлгән адәмләр топиға урулди. Шәһәр һакими Кристиан Эстродиниң һайдиғучиниң қәстән һәрикәт қилғанлиғини, йәни адәмләр топиға қаритип бирнәччә қетим оқ атқанлиғини тәстиқлигәнлиги тоғрилиқ хәвәрләр тарқитилди. Һайдиғучини полиция хадимлири етип өлтүрди. Бу паҗиәдә сәксәндин ошуқ адәм, җүмлидин төрт қазақстанлиқ – Павлодар шәһириниң турғунлири 60 яшлиқ Любовь Панченко, 33 яшлиқ Марина Панченко, 3 яшлиқ Сильвия Панченко вә Антверпендики рус мәктивиниң оқутқучиси, 57 яшлиқ Наталья Отто  қаза болди. Кейин мәлум болушичә, бу һуҗум үчүн «Ислам дөлити» җавапкәрликни өз зиммисигә алған.

• 2016-жили августта йәр йүзиниң миллионлиған турғунлири итальянлар тәғдири үчүн тәшвишләнди. 24-август күнигә өтидиған кечиси Италияниң мәркизий қисмидики тағлиқ районларда күчи 6 баллға баравәр йәр тәвриди. Униң очиғи Римдин 113 километр шәрқий-шималда болған. 280гә йеқин адәм һалак болди, уларниң көпчилиги Аматриче аһалилиқ пункитиниң турғунлири. Бу йәрдә өй-имарәтләрниң 75 пайизи вәйран  қилинди, сақ қалғанлири болса, адәмләрниң яшиши үчүн ярамсиз.

Мошу тәбиий апәттин кейин икки айдин сәл ошуғирақ  вақит өтүп, йәни 27-октябрьдә йәнә бир йәр тәврәш орун алди. Униң иккинчи долқуни, бирнәччә сааттин кейин, үчинчи долқуни болса, 30-октябрьдә қайтилинип, у 6,5 баллни тәшкил қилди. Алдин-ала мәлуматларға қариғанда, Италиядә 100 миңға йеқин адәм баш панасидин айрилди.

• 11-декабрьда Стамбулниң Бешикташ районида «Водафон арена» стадиони йенида автомобильға селинған икки бомба партланди. Террорлуқ һәрикәт ақивитидә 44 адәм һалак болуп, 150тин ошуқ адәм җараһәтләнди.

• 19-декабрьда Түркиядә Анкарадики заманивий сәнъәт галереясидә «Россия түркләрниң нәзәридә» фотокөргәзмисини ечиш вақтида Россия әлчиси Андрей Карловқа сүйиқәстлик қилинди. Әлчи сөзләватқан вақитта униң кәйнидә турған жигит тапанчисини чиқирип, дипломатқа бир нәччә қетим оқ атқан. Ақивәттә тенигә сәккиз оқ тәккән Андрей Карлов ағриқханида вапат болди. Россиядә йүз бәргән вақиәгә террорлуқ һәрикәт дәп баһа бәрди. Кейин Андрей Карловни өлтүргән қатилниң митинг вақтида Россия Федерациясиниң Анкаридики әлчиханисини күзитишкә қатнашқанлиғи мәлум болди.

• 25-декабрьда Россия Мудапиә министрлигиниң Ту-154 самолети қошумчә йеқилғу қуюп, Сочи шәһириниң йенида һаваға көтирилгәндин кейин, икки минут өтүп деңизға ғулап чүшти. Һава кемисиниң бортидики 92 адәмниң барлиғи – Александров намидики һәрбий ансамбльниң артистлири, журналистлар һәм уларға һәмра болған һәрбий хизмәтчиләр вә экипаж әзалири һалак болди. Улар һәрбий хизмәтчиләрни Йеңи жил билән тәбрикләш үчүн Россияниң Сириядики Хмеймим авиация базисиға учқан.

• 10-июнь вә 10-июль күнлири Франциядә Футбол бойичә Еропа чемпионати өткүзүлди. Бу биринчиликниң финалида Португалия талланма командиси мәйдан егилирини 1:0 һесави билән йеңип, өз тарихида дәсләпки қетим қитъә чемпиони аталди.

• Өткән жили 5 – 21-август арилиғида Рио-де-Жанейрода язлиқ Олимпиада оюнлири өткүзүлди. Униңға 206 мәмликәт, җүмлидин дәсләпки қетим Косово вә Җәнубий Судан вәкиллири қатнишип, 306 медаль комплекти үчүн күч синашти. Бу Олимпиада һәм қатнашқучилар һәм медаль сани бойичә Оюнлар тарихида рекорд орнатти. Қазақстан Рио-де-Жанейрода 17 медаль (3 алтун, 5 күмүч вә 9 бронза) медальға муйәссәр болуп, умумий командилиқ һесапда 22-орунни егилиди.

• Әнди Қазақстанға кәлсәк, Мустәқилликниң 25 жиллиғида биздиму аләмшумул йеңилиқ-өзгиришләр йүз бәрди. Мәсилән, 28-июньда Қазақстан Мәркизий Азия мәмликәтлириниң арисида биринчи болуп Азия-Тиниқ муһит топидин БДТ Бехәтәрлик Кеңишиниң турақлиқ әмәс әзаси болуп сайланди. Бизниң җумһурийитимизниң намзитини аваз беришкә қатнашқан БДТқа әза 193 дөләттин 138 дөләт қоллап-қувәтлиди. Қазақстан бийил 1-январьдин тартип БДТ бехәтәрлик Кеңишиниң турақлиқ әмәс әзаси һоқуқиға рәсмий киришти вә өз вәзиписини 2018-жилниң ахириғичә орунлайду.

Униңдин ташқири Астана Сириядики вәзийәтни биртәрәп қилиш бойичә көптәрәплимилик музакириләр җайи сүпитидә таллавелинди.

Пікір қосу


XHTML: You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>