Ötkän jili duniyada yüz bärgän muhim vaqiälär

0
123 ret oqıldı

2016-jil pütkül duniyani häyran qaldurğan vä täşvişkä salğan vaqiälärgä tolup-taşti. Tšvändä biz äynä şularniŋ bäzilirini gezithanlarniŋ diqqitigä havalä qilivatimiz. • Siriyadä «İslam dšliti» topiniŋ läşkärliri bilän uruş davamlaşti. Fevral'da İraq vä Siriya ahalisiğa insanpärvärlik yardäm qiliş üçün turaqlaşturuş fondiniŋ qurulğanliği mälum boldi. «İslam dšlitigä» qarşi kürişiş boyiçä häliqara koalitsiyaniŋ «az topiğa» kiridiğan 23 mämlikitiniŋ – Avstraliya, Bahreyn, Bel'giya, Büyük Britaniya, Daniya, Misir, Germaniya, İordaniya, İraq, İspaniya, İtaliya, Kanada, Katar, Quväyt, Niderlandiya, Yeŋi Zelandiya, Norvegiya, Birläşkän Äräp Ämirlikliri, Säüdiyä Äräpstani, AQŞ, Türkiya, Frantsiya, Şvetsiya – barliq yšnilişlär boyiçä, җümlidin terroristlarni mäbläğ bilän täminläş yollirini yepiş arqiliq ularğa qarşi kürişiş mäҗburiyätlirini tästiqlidi.

• İyun' eyida Büyük Britaniyaniŋ Evropa İttipaqiğa äzaliği toğriliq referendumda ahaliniŋ besim kšpçiligi korol'luqniŋ ittipaqtin çiqişi üçün avaz bärdi. Mämlikät grajdanliriniŋ mundaq qarari Prem'er-Ministr Devid Kemeronni istipağa ketişkä mäҗbur qildi.

• 15-iyul'da Frantsiyaniŋ milliy mäyrimini nişanlaş vaqtida Nitstsa şähiridä dähşätlik paҗiä yüz bärdi – jük toşuş maşinisi salyutni tamaşä qilişqa kälgän adämlär topiğa uruldi. Şähär hakimi Kristian Estrodiniŋ haydiğuçiniŋ qästän härikät qilğanliğini, yäni adämlär topiğa qaritip birnäççä qetim oq atqanliğini tästiqligänligi toğriliq hävärlär tarqitildi. Һaydiğuçini politsiya hadimliri etip šltürdi. Bu paҗiädä säksändin oşuq adäm, җümlidin tšrt qazaqstanliq – Pavlodar şähiriniŋ turğunliri 60 yaşliq Lyubov' Pançenko, 33 yaşliq Marina Pançenko, 3 yaşliq Sil'viya Pançenko vä Antverpendiki rus mäktiviniŋ oqutquçisi, 57 yaşliq Natal'ya Otto  qaza boldi. Keyin mälum boluşiçä, bu huҗum üçün «İslam dšliti» җavapkärlikni šz zimmisigä alğan.

• 2016-jili avgustta yär yüziniŋ millionliğan turğunliri ital'yanlar täğdiri üçün täşvişländi. 24-avgust künigä štidiğan keçisi İtaliyaniŋ märkiziy qismidiki tağliq rayonlarda küçi 6 ballğa baravär yär tävridi. Uniŋ oçiği Rimdin 113 kilometr şärqiy-şimalda bolğan. 280gä yeqin adäm halak boldi, ularniŋ kšpçiligi Amatriçe ahaliliq punkitiniŋ turğunliri. Bu yärdä šy-imarätlärniŋ 75 payizi väyran  qilindi, saq qalğanliri bolsa, adämlärniŋ yaşişi üçün yaramsiz.

Moşu täbiiy apättin keyin ikki aydin säl oşuğiraq  vaqit štüp, yäni 27-oktyabr'dä yänä bir yär tävräş orun aldi. Uniŋ ikkinçi dolquni, birnäççä saattin keyin, üçinçi dolquni bolsa, 30-oktyabr'dä qaytilinip, u 6,5 ballni täşkil qildi. Aldin-ala mälumatlarğa qariğanda, İtaliyadä 100 miŋğa yeqin adäm baş panasidin ayrildi.

• 11-dekabr'da Stambulniŋ Beşiktaş rayonida «Vodafon arena» stadioni yenida avtomobil'ğa selinğan ikki bomba partlandi. Terrorluq härikät aqivitidä 44 adäm halak bolup, 150tin oşuq adäm җarahätländi.

• 19-dekabr'da Türkiyadä Ankaradiki zamaniviy sän°ät galereyasidä «Rossiya türklärniŋ näzäridä» fotokšrgäzmisini eçiş vaqtida Rossiya älçisi Andrey Karlovqa süyiqästlik qilindi. Älçi sšzlävatqan vaqitta uniŋ käynidä turğan jigit tapançisini çiqirip, diplomatqa bir näççä qetim oq atqan. Aqivättä tenigä säkkiz oq täkkän Andrey Karlov ağriqhanida vapat boldi. Rossiyadä yüz bärgän vaqiägä terrorluq härikät däp baha bärdi. Keyin Andrey Karlovni šltürgän qatilniŋ miting vaqtida Rossiya Federatsiyasiniŋ Ankaridiki älçihanisini küzitişkä qatnaşqanliği mälum boldi.

• 25-dekabr'da Rossiya Mudapiä ministrliginiŋ Tu-154 samoleti qoşumçä yeqilğu quyup, Soçi şähiriniŋ yenida havağa kštirilgändin keyin, ikki minut štüp deŋizğa ğulap çüşti. Һava kemisiniŋ bortidiki 92 adämniŋ barliği – Aleksandrov namidiki härbiy ansambl'niŋ artistliri, jurnalistlar häm ularğa hämra bolğan härbiy hizmätçilär vä ekipaj äzaliri halak boldi. Ular härbiy hizmätçilärni Yeŋi jil bilän täbrikläş üçün Rossiyaniŋ Siriyadiki Hmeymim aviatsiya bazisiğa uçqan.

• 10-iyun' vä 10-iyul' künliri Frantsiyadä Futbol boyiçä Eropa çempionati štküzüldi. Bu birinçilikniŋ finalida Portugaliya tallanma komandisi mäydan egilirini 1:0 hesavi bilän yeŋip, šz tarihida däsläpki qetim qit°ä çempioni ataldi.

• Ötkän jili 5 – 21-avgust ariliğida Rio-de-Janeyroda yazliq Olimpiada oyunliri štküzüldi. Uniŋğa 206 mämlikät, җümlidin däsläpki qetim Kosovo vä Җänubiy Sudan väkilliri qatnişip, 306 medal' komplekti üçün küç sinaşti. Bu Olimpiada häm qatnaşquçilar häm medal' sani boyiçä Oyunlar tarihida rekord ornatti. Qazaqstan Rio-de-Janeyroda 17 medal' (3 altun, 5 kümüç vä 9 bronza) medal'ğa muyässär bolup, umumiy komandiliq hesapda 22-orunni egilidi.

• Ändi Qazaqstanğa kälsäk, Mustäqillikniŋ 25 jilliğida bizdimu alämşumul yeŋiliq-šzgirişlär yüz bärdi. Mäsilän, 28-iyun'da Qazaqstan Märkiziy Aziya mämlikätliriniŋ arisida birinçi bolup Aziya-Tiniq muhit topidin BDT Behätärlik Keŋişiniŋ turaqliq ämäs äzasi bolup saylandi. Bizniŋ җumhuriyitimizniŋ namzitini avaz berişkä qatnaşqan BDTqa äza 193 dšlättin 138 dšlät qollap-quvätlidi. Qazaqstan biyil 1-yanvar'din tartip BDT behätärlik Keŋişiniŋ turaqliq ämäs äzasi hoquqiğa räsmiy kirişti vä šz väzipisini 2018-jilniŋ ahiriğiçä orunlaydu.

Uniŋdin taşqiri Astana Siriyadiki väziyätni birtäräp qiliş boyiçä kšptäräplimilik muzakirilär җayi süpitidä tallavelindi.

Javap qalduruŋ