Mahir täşkilatçi vä tonulğan sän°ätkar

0
567 ret oqıldı

Bu jil inavätlik inimiz Rehimҗan Tohtahunov üçün alahidä hayaҗanliq boluvatidu. U 15-yanvar' küni mubaräk 70 yaşliq tävälludini qarşi alidu. Bu adäm hayatiğa nisbätän şanliq pällä, mundaq eytqanda, şu štkän jillarda hälqiŋ, jutuŋ üçün qilğan ämgäk-äҗriŋgä, qaldurğan izliriŋğa bir näzär taşlap štidiğan päyt.Şundaq ekän, bu җähättin Rehimҗan Tohtahunov namiğa päqät yahşi sšz-inkaslarla has, däp işäşlik eytalaymän. Çünki uniŋ nahiyäniŋ mädäniyät sahasini täräqqiy ätküzüşkä, häliqlär dostluğini mustähkämläşkä, Panfilov nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ paaliyitini rivaҗlanduruşqa qoşqan ülüşi salmaqliq. Uniŋ rähbärligi, täşäbbusi tüpäyli qançimu izgü işlarniŋ ämälgä aşurulğanliğini täptişläp eytip çiqiş – u miŋbir  keçä. Ularni päqät Rehimҗanniŋ šzila täsävvur qilişi mümkin.

U äsli kiçigidinla ämgäksšygüç, tirişçan bolup, mädäniyätkä, sän°ätkä iştiyaq bağlap šsti. Ğäyrät-iradisini, täşkiliy qabiliyitini häliqqä hizmät qilişqa säpärvär qilip, jutdaşliriniŋ zor hšrmät-işänçisigä erişti. Uniŋ buniŋdin on jil ilgiri nahiyälik Mädäniyät šyidä 60 yaşliq sänäsigä beğişlinip štküzülgän märasimda buniŋ şahidi bolğan edim. Märasimğa yarkäntliklärla ämäs, җay-җaylardin kšpligän hšrmätlik mehmanlar qatnişip, šzliriniŋ illiq tiläklirini izhar qilğan. Ändi yarkäntliklär bolsa, Rehimҗanğa at miŋgüzgän edi. Şu täntänidä ataqliq nahşiçi-kompozitor, Qazaqstanniŋ häliq artisti Altınbek Qorazbaevniŋ eytqan monu qälb sšzliri yadimda saqlinip qaptu:

— Män Almuta Dšlät konservatoriyasidä Rehimҗan bilän billä oqudum. Rehimҗan arimizdiki idräklik, tirişçan jigitlärniŋ biri edi. Yahşi oqudi, җämiyätlik işlardimu säpniŋ aldida boldi. Şu tüpäyli bilim därgahini ülgilik tamamlap, yollanma bilän jutiğa qaytti. Öz mutähässisligi boyiçä işläp, pütkül aŋliq hayatini nahiyäniŋ mädäniyät sahasini rivaҗlanduruşqa, yaşlarğa estetikiliq tärbiyä berişkä, hälqigä, jutiğa ästaidil hizmät qilişqa beğişlidi. Yarkäntliklärniŋ qizğin qollap-quvätlişigä, hšrmät-işänçisigä erişti. U hazir nahiyädila ämäs, vilayät vä җumhuriyitimizgä tonulğan täşkilatçi-sän°ätkar, uniŋ hämmä yärdä abroy-şäni üstün. Uni bügünki märasimğa qatnişivatqan adämlär dolqunidin, ularniŋ bildürüvatqan illiq alqişliridin kšrüp, kursdaş ağinäm bilän pähirlinivatimän. Şuni yahşi säzdimki, Rehimҗan jutiğa, juti Rehimҗanğa härqaçan keräk ekän.

Rehimҗan ata-anisiniŋ pükülmäs ğäyrät-iradisini, ästaidil ämgigini, mäptunkar nahşa-sazlirini tiŋşap, mähliya bolup šsti. Mäktäptä oquvatqan çeğidila җämiyätlik işlardiki paaliyätçanliği, bilimgä bolğan intizarliği, nahşa eytiş, ussul oynaş qabiliyiti bilän kšzgä çüşti. Päydin-päy saz äsvaplirini çelişnimu ügändi. Sän°ät häväskarliri šmiginiŋ aktiv äzasidin bolup, maharitini sähnilärdä namayiş qilişqa başlidi. Tamaşibinlar alqişi uniŋ sän°ätkä bolğan iştiyaqini tehimu küçäytti.

Çuluqay yättä jilliq mäktivini tamamliğandin keyin Rehimҗan 1961-jili Yarkänt pedagogika uçiliöesida tähsil kšridu. Buniŋğa yaş ustaz Şarvanäm Һapizova dävätçi bolğanliğini aŋliğandim. Bu yärdä Rehimҗan ätrapliq bilim elişqa tirişti. Täҗribilik sän°ätkarlar Mahmut Baqiev bilän Säydullam Rähmitullaevtin däris aldi. Uçiliöeni tamamliğandin  keyin şähärdiki Kirov (hazirqi H.Һämraev) namidiki uyğur ottura mäktividä ämgäk paaliyitini başlap, oquğuçilarğa ikki jil nahşa pänidin däris berip, yaş ävlatniŋ sän°ätkä bolğan sšygüsini oyğitidu.

Rehimҗan Tohtahunov 1966-jili Almuta şähiridiki Qurmanğazı namidiki konservatoriyagä oquşqa çüşüp, häliq çalğu-äsvapliri bšlümidä bilim alidu. Bu yärdä ataqliq sän°ätkarlar Quddus Ğoҗamiyarov, Lätip Hamidi, Muhtar Narbekov, Kubiy Muhtarov vä başqilardin tälim elip, sän°ät duniyasiğa çoŋqur çškidu. Konservatoriyani utuqluq tamamlap, yollanma bilän jutiğa kelip, šzi oquğan peduçiliöeda studentlarğa muzıka pänidin däris berişkä başlaydu.

U jilliri elimiz boyiçä mädäniyät oçaqliriniŋ işlirini җanlanduruş, ularni zaman täläpliri däriҗisigä kštiriş väzipisi alğa sürülgän edi. Moşuniŋğa munasivätlik nahiyädimu käŋ kšlämlik çarä-tädbirlär bälgülinidu. Ularni muvappäqiyätlik orunlaş üçün nahiyälik mädäniyät bšlüminiŋ başliği lavazimiğa işbilärmän, istedatliq kadr lazim edi. Nahiyä rähbärligi moşu hizmätkä, heç ikkilänmäyla, R.Tohtahunovni tayinlaydu. Şundaq qilip, Rehimҗan 1976 – 1980-jilliri bu väzipini şäräplik atquridu. Bu jilliri uniŋ täşkiliy qabiliyiti tehimu yarqin kšrünidu. Kšpligän egiliklärdä sän°ät häväskarliri ansamb'liri täşkil qilinip, klublar, mädäniyät šyliri, kitaphanlar işliri җanlandurulidu. Җümlidin şähärdiki Mädäniyät šyiniŋ yenida «Jarkent äuenderi» vä «Yarkänt sadasi» ansambl'liri qurulup, paaliyät elip baridu. Pänҗimdiki «Şatliq» ansambli häliq ansambli namini elişqa sazavär bolidu. Qisqisi, Rehimҗan işligän tšrt jil mabaynida nahiyäniŋ mädäniyät sahasida yüz bärgän yeŋiliq-hoşalliqlar az bolmidi.

R.Tohtahunov 1980-jildin bügüngä qädär Yarkänt şähiridiki muzıka mäktiviniŋ mudiri lavazimida işlävatidu. Arida zaman šzgirip, mäzkür bilim därgahiniŋ täğdiri muräkkäpläşkändä, şuniŋ yolida tinimsiz meŋip, uni hususiylaşturdi vä «Rehimҗan» sän°ät mäktivini täşkil qilip, paaliyitini davamlaşturdi. Һazir uniŋ kšpligän sinipliri moҗut. Җümlidin dombra, qobuz, ravap, tämbür vä başqa siniplarni eçiş yolida Rehimҗan ayanmay ämgäk qildi. U işläp jürüp, iҗadiyät bilänmu şuğullandi. Çalğu äsvapliri siniplirida tälim-tärbiyä işlirini uyuşturuş boyiçä metodikiliq kšrsätmilär kitapçisini yezip, näşir qildurdi. Şundaqla ravap çelişni üginiş boyiçä programma işläp çiqti. Bu iҗadiy işliriğa täҗribilik sazandä-sän°ätkar İmärҗan Baqiev halisanä yardimini kšrsätti. Bular — oquğuçilarğa päqät muzıka boyiçila ämäs, bälki estetikiliq tärbiyä berişnimu mukämmälläştürüşkä yardäm beridiğan bahaliq qollanmilar җümlisidindur.

Rehimҗan qäyärdä, kim bolup işlimisun, uniŋ paaliyitini җämiyätlik işlarsiz täsävvur qilişqa bolmaydu. Bu җähättiki täşkiliy qabiliyiti, uniŋ bolupmu Panfilov nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi bolup çaräk äsirgä yeqin vaqit işläş mabaynida alahidä yarqin kšründi. Toğrisi, 1992-jili  nahiyäniŋ uyğur җamaätçiligi çoŋ işänçä ilkidä hälqimizniŋ tarihini, mädäniyitini, sän°itini, ädäbiyatini, urpi-adätlirini, räsim-qaidilirini, än°änilirini ätrapliq bilidiğan päm-parasätlik ziyali-täşkilatçi Rehimҗan Tohtahunovni Panfilov nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi lavazimğa yäkdillik bilän saylidi. Ular yeŋilmiğan ekän. Rehimҗan şu işänçini aqlaş üçün birdinla işqa kirişti, ätrapiğa milliy ğururi küçlük, qolidin iş kelidiğan jigitbaşliri bilän hanim-qizlarni toplidi. Meniŋmu «Uyğur avazi» gezitiniŋ Panfilov nahiyäsi boyiçä šz muhbiri bolup tayinlinişim moşu mäzgilgä toğra kälgäçkä, märkäz paaliyitigä yeqindin arilaştim, bälgülängän çarä-tädbirlärni izçil ämälgä aşuruşqa billä säpärvär bolduq. Märkäzniŋ, uniŋ räisiiniŋ häm aktivistlarniŋ qandaq işligänligi, nemilärgä qol yätküzgänligi yahşi esimda häm kšz aldimda. Millätlärara dostluqni mustähkämläş, bay tarihimizni, mädäniyitimizni, maaripimizni, sän°itimizni tärğip qiliş, rivaҗlanduruş, nämunilik urpi-adätlirimizni, räsim-qaidilirimizni tikläş, toy-tškün, näzir-çiraqlarni štküzüştiki israpçiliqni çäkläş, yeŋi än°änilärni şäkilländürüş, yaş ävlatqa zamanğa layiq tärbiyä, bilim beriş, rus vä qazaq mäktäpliri yenida uyğur siniplirini eçiş, balilar bağçilirida uyğur toplirini uyuşturuş, gšdäklär qälbidä šziniŋ mädäniyitigä, ana tiliğa bolğan sšygü-muhäbbätni oyğitiş, milliy kadrlirimizğa ğämhorluq qiliş, kšrnäklik jutdaş ädiplirimizniŋ tävälludlirini štküzüş, märhumlarniŋ isimlirini äbädiyläştürüş, uruş veteranliri, ämgäk märdaniliri, inavätlik ziyalilar, sän°ät, sport mahirliri bilän uçrişişlarni štküzüş, jigitbaşliriniŋ iş-täҗribisini tärğip qiliş vä başqimu mäsililär boyiçä iş elip beriş kšzdä tutulğan edi. Ular här jili bälgülinidiğan mädäniyät märkiziniŋ iş planiğa kirgüzülüp, ämäliyatta šz äksini tapatti. Şu jilliri märkäzniŋ uluq İpäk yoli boyiğa orunlaşqan kona benasiniŋ işigi härqaçan oçuq, adämlärdin hali ämäs edi. Һärkim härhil iş-mähsiti bilän: birliri hal-ähvalini eytqili, ayrimliri yeŋiliqlarni aŋliğili kelätti. Äҗdatlirimizniŋ «Buğday neniŋ bolmisa, buğday sšzüŋ yoqmidi», däp eytqinidäk, bu yärdä kim, qandaq mäsilä bilän kälmisun, yahşi gäp-sšz aŋlap, huş bolup qaytatti. Mundaq eytqanda, bu hämmimiz üçün qutluq därgah edi…

Äşu jilliri nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi täripidin ämälgä aşurulğan çarä-tädbirlärni toluq yorutsaq – u birnäççä tom kitap bolar edi. Şuŋlaşqimu ularniŋ päqät bäzilirigila qisqiçä tohtilip štüşni toğra kšrüvatimän. Mädäniyät märkiziniŋ bevasitä täşäbbusi vä nahiyä, şähär vä yeza okrugliri rähbärliriniŋ, җamaätçilikniŋ qollap-quvätlişi tüpäyli, şähärniŋ birqatar koçiliriğa kšrnäklik zatlar Velivay Yoldaşev, Bilal Nazim, Ömär Muhämmädiy, Abdulla Rozibaqiev, Ähmät Şämiev, Җamalidin Bosaqov, Roşängül İlahunova vä başqilarniŋ namliri berildi. Klassik şairimiz Bilal Nazimğa şähärdä haşamätlik häykäl ornitilip, yeŋidin eçilğan uyğur ottura mäktivi uniŋ namida ataldi. Şähärniŋ җänubiy qismidiki harabiyliqqa uçriğan kona qäbirstanliqniŋ mäydani käŋäytilip, tšmür beton bilän qorşaldi, içi tazilandi, rätkä selindi, 1996-jildin buyan uyğur yaşliri estrada ansambl'liriniŋ «Yarkänt festivali», 5 – 13 yaş arisidiki häväskar ğunçilarniŋ festival'-kšrükliri turaqliq štküzülüp turdi, ğaliplarniŋ yäkkä kontsertliri namayiş qilindi. Şundaqla häliqlär dostluğiğa, mädäniyitigä beğişlanğan mädäniyät künlirini štküzüş än°änigä aylandi. Nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ täşkil qilinğanliğiniŋ on, on bäş vä jigirmä jilliq sänäliri dağduğiliq nişanlandi. Şunimu eytiş keräkki, hämminiŋ säpärvär boluşi tüpäyli «Uyğur avazi» gezitiniŋ nahiyä boyiçä muştiriliriniŋ sani 1200din 3100gä šsti.

Moşundaq käŋ kšlämlik çarä-tädbirlärni, izgü işlarni ämälgä aşuruşqa mädäniyät märkiziniŋ yezilardiki şšbiliri, aqsaqallar, hanim-qizlar, yaşlar keŋäşliri, jigitbaşliri, aktivistlarniŋ qoşqan ülüşliri alahidä. Rehimҗan üçün uşşaq-çüşäk iş yoq, hämmisi muhim boldi. Şuŋlaşqa Panfilov nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi җumhuriyitimiz boyiçä äŋ yahşi җämiyätlik täşkilatlar qataridin orun elip, iş-täҗribisi käŋ tärğip qilindi.

R.Tohtahunovniŋ mädäniyät, maarip sahasidiki uzun jilliq ünümlük ämgigi munasip bahalinip kelivatidu. U «Qazaqstan maarip älaçisi» bälgüsi, «Şapağat», «Qazaqstan Respublikası Täuelsizdigine 25 jıl» medal'liri, Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ «Birlik» altun medali vä başqimu medal'lar, pähriy yarliqlar bilän täğdirländi. Birnäççä qetim nahiyälik vä vilayätlik mäslihätkä deputat bolup saylinip, häliq işänçisini şäräplik aqlidi. Rehimҗanniŋ 1995-jildin buyan Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ äzasi süpitidä millätlärara munasivätlärni vä razimänlikni mustähkämläş sahasida siŋirivatqan ämgigi bebaha. Moşu yärdä şu närsini atap štüş muhimki, Dšlät rähbiri N.Nazarbaev 2005-jili 11 – 13-avgust künliri Almuta vilayitigä qilğan iş babidiki säpiridä Yarkäntkimu qädäm täşrip qilip, nahiyälik mämuriyät benasi aldidiki mäydanda uyuşturulğan şähär küni mäyrimigä qatnişip, nutuq sšzläp, panfilovliqlarniŋ bärpakarliq ämgigini tilğa alğan edi. Andin milliy etnomädäniyät märkäzliri täripidin uyuşturulğan kšrgäzmilärni kšzdin käçürüp çiqip, Rehimҗan Tohtahunov bilän sšhbätlişip, minnätdarliğini izhar qilğanliğini yahşi bilimiz.

R.Tohtahunovniŋ Panfilov nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi hizmitidin šz ihtiyari bilän kätkinigä birnäççä jil boldi. U hazir pedagogikiliq paaliyitini davamlaşturup, «Rehimҗan» sän°ät mäktiviniŋ mudiri hizmitini atquruvatidu. Uniŋdin muzıkiniŋ qir-sirlirini ügängän şagirtliri az ämäs. Qazaqstan estrada yultuzliri — Maqpal İsabekova, Dilmurat Baharov, Ruslan Nadirov vä başqilar şular җümlisidindur. Rehimҗan bu künlärdä şähär vä nahiyä hayatidiki җämiyätlik işlarğa paal arilişip, šziniŋ bahaliq pikir, mäslihätlirini berip kelivatidu. Nahiyä, şähär rähbärliri, jutdaşliri aldida hšrmät-ehtirami üstün.

Räpiqisi Märiyäm ikkisi pärzäntliriniŋ, nävriliriniŋ ğämgüzar ata-anisi vä bova-momisi. Ularniŋ šyigä qaçan kälmäŋ, inaqliqni, mehmandostluqni, mehrivanliqni, sämimiylikni birdin sezisiz. Uçqur vaqit Rehimҗannimu hayatiniŋ şanliq 70-davaniğa elip çiqti. Şu munasivät bilän uni qizğin täbrikläp, teniğa salamätlik, işiğa utuq, ailisigä bähit-saadät tiläymiz.

Abdukerim TUDİYaROV,

Panfilov nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ