Qanun tälivi qattiq

0
445 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV, «Uyğur avazi»/ Mälumki, 2016-jili 22-dekabr' küni «Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ ekstremizm vä terrorizmğa qarşi härikätliri boyiçä qanun aktliriğa šzgirişlär vä toluqturuşlarni kirgüzüş toğriliq» qanunniŋ qobul qilinişiğa munasivätlik grajdanlarğa qoşumçä täläplär vä mäҗburiyätlär jükländi.Ändi moşu qanunğa muvapiq «vaqitliq tirkäş» çüşänçisi kirgüzüldi.

Täkitläş lazimki, bu qanunğa kirgüzülgän šzgirişlär җämiyättä çoŋ bäs-munazirilärni päyda qildi. Moşuniŋğa munasivätlik Qazaqstan Җumhuriyiti İçki işlar vitse-ministri Erlan Turğunbaev mähsus çüşänçä bärdi.

Vitse-ministrniŋ täkitlişiçä, Qazaqstanda grajdanlarni tirkäş 1993-jildin başlap kirgüzülgän. Qanun grajdanlarniŋ kelip-ketiş ärkinligini çäklimäydu, amma härqandaq şähs başqa yärgä kätkändä (oquşqa, işläşkä, mehmanğa) šziniŋ yeŋi adresi toğriliq dšlät organliriğa mälumat berişi keräk. Bu içki migratsiyani nazarät qiliş, u yaki bu şähär yaki nahiyädä yaşavatqan grajdanlarniŋ hesavini eliş üçün muhim.

Vaqitliq tirkäş üçün politsiyadin yaki başqa dšlät organliridin mähsus ruhsät keräk ämäs, päqät šy egisiniŋ kelişimi haҗät. Şundaqla vaqitliq tirkäşkä turuş üçün grajdanniŋ turaqliq tirkäştin (propiska) çiqişi haҗät ämäs. Ändi qanunğa kirgüzülgän šzgirişlärgä muvapiq, šyini  yaki pätirini iҗarigä bärgüçi şähs şu yärdä yaşavatqan şähslärniŋ hämmisini vaqitliq tirkişi keräk. Qoşumçä qiliş keräkki, bir aydin oşuq vaqitqa kälgän härqandaq şähs kelip çüşkän šyigä vaqitliq tirkäştin štüşi mäҗburiyiti qobul qilindi. Buniŋdin keyin šyini yaki pätirini iҗarigä bärgüçi şähs iҗarigä alğuçilarni vaqitliq tirkäşkä turğuzmisa, mämuriy җavapkärlikkä tartilidu. İҗarigä bärgüçi şähskä 22690 täŋgä җäriman selinidu. Ändi başqa җaylardin kelip, yeŋi җayda on kün içidä tirkäşkä turmiğanlarğa bolsa, birinçi qetim 16 miŋ täŋgä ätrapida җäriman selinidu. Ägär, bu fakt täkrarlansa, äyipkar 30 miŋ täŋgä җäriman tšläydu. Yänä bir muhim mäsilä, ägär sizniŋ turaqliq tirkälgän җayiniz şähärniŋ bir nahiyäsidä bolup, šziniz şu şähärniŋ başqa nahiyäsidä tursiŋiz, näq şu yaşavatqan җayda vaqitliq tirkäştin štüşiŋiz şärt. Bumu qanun tälivi.

Vaqitliq tirkäş ahaliğa hizmät kšrsitiş märkäzliridä ämälgä aşurulidu. Uniŋ üçün šy egisiniŋ häm vä sizniŋ şähsiy guvanamiŋiz keräk. Tirkäş üçün 227 täŋgä kšlämdä häq tšlinidu. Tirkälgän päyttä tirkäşniŋ qärälini, yäni qançilik vaqitqa kälgänligiŋizni kšrsitisiz. Şu qäräl pütkändin keyin vaqitliq tirkäş küçidin qalidu. Ändi mehmanğa kälgän uruq-tuqqanlar vaqitliq tirkäşkä turuşi şärt ämäs.

Duniya älliriniŋ moşu sahadiki täҗribilirigä qarisaq, Rossiya, Latviya, Litva, Gruziya vä başqimu dšlätlärdä vaqitliq tirkäş mäҗburiy ämälgä aşurulidu. Evropa älliridä bolsa, moşundaq qanunlar içki migratsiyani җiddiy nazarät qilidu häm qanunğa hilapliq qilğan ähvalda qattiq җaza qollinilidu. Mäsilän, Germaniyadä qanunğa riayä qilinmisa, şähskä miŋ evrodin ällik miŋ evroğiçä җäriman selinidu.

Һazir hämmä җaylarda, bolupmu Almutida uçastkiliq politsiya hadimliri qanunniŋ orunlişini qattiq nazarätkä almaqçi, härbir pätir, härbir šyni arilap, grajdanlarni täkşürmäktä.

Bu mäsilä yeŋi jilniŋ däsläpki küni elimizdä äŋ kšp muhakimä qilinğan mäsilä boldi. Bolupmu iҗtimaiy torlarda härhil «qiziq» roliklarmu päyda boluvatidu. Bu künliri häliqqä hizmät qiliş märkäzliri mäyräm vä yäkşänbä künlirimu işlidi. Märkäzlärdiki novättä turğan adämlär bolsa, äynä şu iҗtimaiy torlar arqiliq šzliriniŋ naraziliğini bildürmäktä. Keyin çüşkän mälumatlar boyiçä, 7-8-yanvar' künliri Astanada 6500 adäm tirkälgän ekän. Dšlät byudjetiğa bolsa, yerim million täŋgä çüşüptu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ