Zakirҗan KUZİEV: «Yarkäntlik dehanlar amätlik bolmaqta»

0
699 ret oqıldı

 Redaktsiyamizgä här küni onliğan hät-çäk kelidu. Biraq ularni, rast, ilgärkidäk konvert bilän ämäs, bälki elektron poçtimiz arqiliq alimiz. Monu bir hätni bolsa, Almutiğa qatnaydiğan yarkäntlik taksist jigitlärniŋ biri elip käptu. Bu «salamni» yolliğan Pänҗimdiki «Ğoҗambärdiev» dehan egiliginiŋ başliği Adilҗan Ğoҗambärdiev ekän.
Hät qisqila yeziliptu. Äŋ qiziği, mäzmuniğa tolimu mas kelidiğan mundaq bir lätipä bilän başliniptu:

« — Siz bilämsiz, Yarkänt ilgiridinla mälikilär makani bolğan, hazir ular tehimu ätivaliq bolup kätti. Çünki hämmisi sumbulçaçliq, sütlük, daŋliq vä, äŋ muhimi, tämlik, — däptu sayiphan mehminini šz juti bilän tonuşturup.

Qeni u mälikilär, heç kšrünmäydiğu? — soraptu mehman alaqzadiliq bilän ätrapqa qarap.

Һä, hämmisi e-etizda!».

Һä, äynä şundaq «etiz mälikisi» atalğan kšmüqonaq Ösäk täväsidä yeŋi dävirni baştin käçürmäktä. Ändi biz, dehanlar, ilgärkidäk «Һosulimiz qar astida qalidiğan boldi» däp änsirimäymiz, «Kšmüqonaqni nägimu štküzärmiz» däp baş qaturmaymiz. Bizgä mundaq mümkinçilikni yaritip bärgän Zakirҗan Pirmähämmät oğliğa sšyümlük «Uyğur avazi» geziti arqiliq yarkäntlik dehanlar namidin alahidä minnätdarliğimizni izhar qilmaqçimiz».

Biz bu hätni, älvättä, sšz boluvatqan şähskä — «Universal» şirkätlär topiniŋ prezidenti, Almuta vilayätlik mäslihätniŋ deputati Zakirҗan KUZİEVqa yolliduq vä moşu җäriyandiki qisqa muamilimiz, ahiri, sšhbätkä aylandi.

İvrayim BARATOV,

«Uyğur avazi»

Adilҗanğa, älvättä, rähmät!, — dedi Zakirҗan Pirmähämät oğli, — Ägär yarkäntlik dehanlarni äşundaq ğäm-qayğudin qutuldurğan bolsaq, bu biz üçün çoŋ utuq.

«Biz» däp kimlärni kšz aldiŋda tutuvatisän?

Birinçidin, «Universal» şirkätlär topiniŋ tärkividiki «Yarkänt krahmal-şirnä zavodi» ҖÇYniŋ ämgäk kollektiviğa, injener-tehnik hadimliriğa šzlirigä jüklängän väzipilär hšddisidin şäräplik çiqivatqanliği üçün minnätdarliğini izhar qilğum kelidu. Zavod işini bügünki kün täläpliri däriҗisigä elip çiqiş oŋay bolğini yoq, uniŋ täpsilatliriğa tohtalmayaqla qoyay, häm u päqät bizgä, saha mutähässislirigila çüşinişlik.

İkkinçidin, yarkäntlik dehanlarğimu rähmät. Ular bilän hämkarlişip işläş nätiҗisidä, män eytqan bolar edimki, bir-ikki jilniŋ içidä häl bolidu däp heçkim päräz qilmiğan utuqqa qol yätküzduq. U utuqni Adilҗan šz hetidä qisqa vä eniq yätküzüptu.

Üçinçidin, bu yärdä zavodumiz bilän dehanlar arisida här ikki täräpni toluq qanaätländüridiğan şärtnaminiŋ imzalinişi üçün kšp küç çiqarğan yärlik hakimiyätniŋ, җümlidin nahiyä rähbärliginiŋ munasip hässisi bar ekänligini alahidä tilğa alğum kelidu.

Zakirҗan, eytqanliriŋni eniq misallar bilän tästiqläp bärsäŋ?

Märhämät. Biraq bu mavzuğa män bir kün käçkigä tohtimay paraŋ qilişim mümkin. Şuŋlaşqa äŋ muhimlirini җämläp eytişqa tirişip kšräy.

Mälumki, Yarkänttiki dehanlarniŋ 75 payiziniŋ pay hesaviğa alğan šlçük yärliriniŋ mäydani 10 gektardin aşmaydu. Mundaq az mäydanda dehançiliq qiliş, yäni kšmüqonaq šstürüş paydiliq ämäs. Һätta bügün hškümät täripidin berilivatqan subsidiyanimu eliş mümkinçiligi yoq. Ändi jiğim-terim päytidä täläp qilinidiğan tehnika problemisi šz aldiğa. Şuŋlaşqa biz işni äşu kiçik dehan egiliklirini birläştürüştin başliduq. Mäsilän, yänä şu «Ğoҗambärdiev» dehan egiligini alayluq. Uniŋ başliği Adilҗan Ğoҗambärdiev işbilärmän, uyuşturuş qabiliyiti juquri jigit bolup çiqti. Adilҗan pänҗimlik jutdaşliriniŋ beşini qoşup, birlişip işläşniŋ hämmä täräptin paydiliq ekänligini ämäliyatta kšrsätti. U 150 dehan egiliginiŋ qarimiğidiki 2,5 miŋ gektar terilğuluqni šz içigä alğan birla – çoŋ «Ğoҗambärdiev» dehan egiligini täşkil qildi. Mana moşu egilikkä biz, yäni «Yarkänt krahmal-şirnä zavodi» ҖÇY, bultu baldur ätiyazda 250 million täŋgä subsidiya bärduq. Dehan egiligi bu mäbläqqä mähsus maşina-traktor parkini bärpa qiliş üçün lazim bolğan tehnikini setivaldi. Buniŋğa qoşumçä 150 million täŋgini dehanlarğa aldin-ala tšläp qoyduq. Uniŋğa dehan egiligi haҗätlik uruq, tehnika üçün yeqilğu-maylaş materiallirini, härhil organikiliq oğutlarni vä hakazilarni setivaldi. Ändi bultu küzdä «Ğoҗambärdiev» dehan egiligidä yetiştürülgän hosulni bazar bahasida, yäni bir kilogramm qurutulğan danni 42 täŋgidin setivalduq. Ändi šzäŋ hesaplap kšrgin, Panfilov nahiyäsi boyiçä gektar hosuldarliği ottura hesapta 60 tsentnerni täşkil qildi, bäzi dehanlar bu kšrsätküçni 100 – 120 tsentnerğa yätküzdi. «Ğoҗambärdiev» dehan egiligi bolsa, 150 million täŋgä taza payda kšrdi.

Bu birla dehan egiligidin elinğan misal, ändi mundaq birlişip işlävatqan vä biz bilän täŋhoquqluq asasida hämkarlişivatqan başqimu dehan egilikliri helä nurğun. Mäsilän, ularniŋ arisida äŋ çoŋliri hesaplinidiğan Yoldaş Bişirov, Näbi Zayitov, Tasqin Җaparqulov rähbärlik qilivatqan dehan egilikliri bar. Umumän, biz Panfilov nahiyäsi boyiçä 7,5 miŋ gektar terilğuluqni birläştürüşni qolğa kältürüşkä muvappäq bolduq, bu ilgärki 500din oşuq uşşaq dehan egiligi degän sšz.

Sän baya uşşaq dehan egilikliri hškümät täripidin berilivatqan subsidiyanimu alalmaydu, däp eyttiŋ. Umumän, bügün dehanlarğa hškümätniŋ yardimi yänä nemilärdin ibarät?

Häliq arisida «Һškümät yeza egiligini, җümlidin dehanlarni qollap-quvätlimäyvatidu» degän pikir moҗut. Undaqla ämäs, hškümät yaritivatqan ävzälliklär helä nurğun. Birla misal kältüräy. Bultu hškümät dehan egiliklirigä bir gektar üçün 30 miŋ täŋgä subsidiya bärdi. Ägär bir dehan egiliginiŋ 10 gektar terilğuluği bolsa, bu 300 miŋ täŋgä yardäm pul degän sšz. Ändi nahiyä boyiçä bultu bir kilogramm qurutulğan kšmüqonaq deniniŋ tännärqi 17 täŋgini täşkil qildi. Yäni, eniğiraq eytsam, dehanniŋ bir kilogramm kšmüqonaq deni üçün kätkän çiqimi 17 täŋgä, uni dehan 42 täŋgidin štküzidu, buniŋğa hškümät berivatqan subsidiyani qoş. Bultu biz yarkäntlik dehanlardin 54 miŋ tonna qurutulğan kšmüqonaq denini setivalduq, yänä qaytilay, kilogrammi 42 täŋgidin, ändi šzäŋ hesaplap kšr.

Demäk, štkän jil silärgimu, dehanlarğimu amätlik jil boptu. Biyilçu, planiŋlar qandaq?

Biyil, huda halisa, štkän jildiqidinmu yahşi bolidu, degän ümüt bar. Çünki umumiy bahasi 7,5 million evro turidiğan layihä toluği bilän işqa qoşuldi. Nätiҗidä biz biyil dehanlardin 120 miŋ tonna kšmüqonaq setiveliş däriҗisigä qol yätküzduq. Demäk, ändi bizniŋ päqät yarkäntlik dehanlardinla ämäs, şundaqla hoşna Uyğur nahiyäsidin vä Ämgäkçiqazaq nahiyäsi dehanliridinmu kšmüqonaq denini setiveliş mümkinçiligimiz mol.

İlahim, şundaq bolsun! Gepiŋgä qariğanda, şunçivala hamäşiyani qayta işlävatqan «Yarkänt krahmal-şirnä zavodiniŋ» kšrsätküçlirimu yahşi ekändä…

Şundaq. Mundaq zavod tehi Ottura Aziyadä yoq, yänä kelip, zavodumiz yeziliq nahiyägä orunlaşqan. Paaliyitimiz päqät nahiyä yaki vilayät rähbärliginiŋla ämäs, hškümitimiz täripidin turaqliq nazarät qilinip turidu. Ötkän jili elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaev Taldiqorğanda štkän Almuta vilayitidiki äŋ çoŋ tšrt karhaniniŋ mähsulatliri qoyulğan kšrgäzmini ziyarät qilğanda, bizniŋ mähsulatlirimizğa alahidä qiziqiş hasil qilip, šziniŋ çoŋqur minnätdarliğini oçuq bildürdi. Prezidentniŋ meniŋ qolumni elip turup, «Bu mähsulatlar bizniŋ yeza egiligi mähsulatlirini qayta işläşni, yänä kelip, çoŋqur qayta işläşni käŋ qanat yayduruş boyiçä käŋ miqiyasliq programmilirimizniŋ ämälgä eşişiniŋ bir ipadisi, alğan moşu yšnilişiŋdin qaytma!» däp eytqan sšzi şähsän maŋa mädät beridu.

Bügün zavodumiz yetiştürüvatqan mähsulatlarğa, ularniŋ türi jigirmidin oşuq, täläp-ehtiyaҗ nahayiti üstün, onğa yeqin çät dšlätkä eksport qilivatimiz. Ägär şähsän Prezidentimizniŋ täşäbbusi bilän işlängän vä qobul qilinğan bäş institutsional islahatni ämälgä aşuruşqa qaritilğan «100 eniq qädäm» Millät planida kšzdä tutulğan väzipilärni tählil qilidiğan bolsaq, bizniŋ zavodni misalğa kältürüşkä bolidu. Bu – meniŋ şähsiy pikrim ämäs, štkän jili zavodumizni ziyarät qilğan bir top Mäҗlis deputatliriniŋ bärgän bahasi. Eytmaqçi, tärkividä 17 Mäҗlis deputati bar bu delegatsiyaniŋ diqqitini zavodumiğa җälip qilğan Parlamenttiki deputatimiz Şahimärdan Nurumovqa alahidä minnätdarliğimni bildürgüm kelidu. Meniŋçä, häqiqiy häliq väkili şundaq boluşi keräk.

Sänmu häliq väkiliğu, Almuta vilayätlik mäslihätniŋ deputati süpitidiki paaliyitiŋ qandaq boluvatidu?

Ötkän jili räsmiy türdä yättä qetim sayliğuçilar bilän uçraştim. Ularniŋ muŋ-muhtaҗini šz quliğiŋ bilän aŋlaş, adämdä qandaqtu-bir hayaҗanliniş his-tuyğulirini päyda qilidu. Biraq äşundaq baş qoşuşlar «häyrihahliq uçrişişlarğa» aylinip qalğandäk täsirat moҗut. Qisqisi, hämmä yardäm sorap muraҗiät qilidu. «Yaq» dälälmäysän, deputat süpitidila balilar šylirigä, jitim-yesirlarğa, täminati tšvän aililärgä vä hakazilarğa millionliğan täŋgä hamiyliq qiliptimän. Yaq, bularni män mahtinip tilğa elivatqinim yoq, «biznesniŋ iҗtimaiy yardimi» degän uqum maŋa yat ämäs, uniŋ mahiyitini yahşi his qilimän. Biraq bügün saŋa mahtinip eytidiğan bir närsä bar: «Yarkänt krahmal-şirnä zavodidin – 100, mişkap zavodidin – 60, җämi 160 adämni «Uyğur avazi» gezitiğa toluq bir jilğa šzämniŋ şähsiy mäbliği hesaviğa yazdurup bärdim.

Älvättä, uniŋ üçün şu gezithanlirimiz namidin saŋa rähmät eytimiz.

Mähsät uniŋda ämäs. Panfilov nahiyäsidä «Uyğur avazi» geziti  muştiriliriniŋ sanini kšpäytiş umumhäliq härikitigä aylandi. Һätta u toy seliğiğa qoşuldi. Moşu härikättin çättä qalmasliqni šzämniŋ grajdanliq pärzim däp bildim, halas.

Ötkän jil häqiqätänmu seniŋ üçün utuqluq boptu. Mundaq utuq şähsiy hayatiŋdimu yüz bärgändu?

Älvättä, štkän jili Almuta vilayätlik mäslihätniŋ deputati bolup saylandim, Almuta vilayitidin Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ äzasi boldum, «Qazaqstan Täuelsizdigine 25 jıl» yubileyliq medali bilän mukapatlandim, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi başqarma äzaliriniŋ tärkivigä kirdim vä hakazilar. Moşularniŋ hämmisini, šzäŋ eytqandäk, şähsiy hayatimdiki utuq däp bilimän.

Sšhbitiŋgä rähmät! Häliq mänpiyiti yolidiki moşundaq käŋqirliq paaliyitiŋ dayim utuqluq bolsun!

İvrayim BARATOV, Uyğur avazi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ