Ämgigi bilän älgä tonulğan

0
624 ret oqıldı

Ötkän äsirniŋ  1960 – 1990-jilliri ariliğida Panfilov nahiyäsiniŋ ihtisadi vä mädäniyiti täräqqiyat basquçliriğa kštirilgän dävir boldi. Uniŋ agrosanaät kompleksi – nahiyä yeza egiligi mähsulatlirini yetiştürüşniŋ çoŋ  mäydaniğa aylandi. Häliq egiliginiŋ barliq sahaliridiki yätkän utuqliri tüpäyli nahiyä turaqliq pütkülittipaqliq musabiqilarniŋ ğalibi atilip turdi. Uniŋda yeza egiligi işläpçiqirişiniŋ ataqliq täşkilatçiliri Nikolay Golovatskiy, İmär Belalov, İvrayimjan Qojahmetov, Nüsipbek Sauranbaev vä başqilarniŋ ämgigi munasip bolğanliği eniq. Şu jilliri bu märdanä insanlarniŋ isimliri җumhuriyättila ämäs, ittipaq dairisidä käŋ tonulğan edi. Ularniŋ arisida İvrayimjan akimu boldi. Ägär, u hayat bolsa, biyil 90 yaşqa tolattekän.

Kšpni kšrgän, beşidin issiq-soğni štküzgän, qatardiki çopandin yeza egiligi işläpçiqirişiniŋ kšrnäklik ärbabi däriҗisigä kštirilgän İvrayimjan Qojahmetov 1927-jili 1-yanvar'da tuğulğan. Atisi Qojahmet bilän çoŋ anisi Sake vä anisi Baqtalı äşu bir eğir jilliri Qoŋıršlen täräptin Altšy yezisiğa kelip, turaqlişip ketidu. Bu yärdä «Qizil keŋäş» kolhoziniŋ däsläpki äzaliridin bolup, uniŋ ihtisadini yüksäldürüş yolida mevilik ämgäk qildi. İvrayimjan ändila tšrt yaşqa kälgändä anisi Baqtalıdin,  6 yaşqa kälgändä atisidin ayrildi.

Ailiniŋ eğirçiliği ändi çoŋ anisi Sakeniŋ zimmisigä çüşti. Bu väzipä hšddisidin çiqiş üçün çoŋ anisi etizlarda, fermilarda şiҗaätlik ämgäk qildi. Muräkkäp väziyät ailiniŋ tunҗiliri Nüsipbek bilän Zamanbeknimu çapsan är yätküzdi. İkkisi egilik işliriğa arilişip, anisiğa yardämläşti. İvrayimjanmu  yättä jilliq mäktäpni tamamliğandin keyin, şaraitniŋ eğirliğiğa bola 15 yeşida kolhoz işliriğa birätola arilişip kätti.

Şundaq qilip, uniŋ häqiqiy ämgäk yoli 1942-jili çopan tayiğini qoliğa tutuştin başlandi. Çidamliq bilän işläp, u ülgilik çopan ataldi,  ilqa beqip, çaviçiliq sahasida helä täҗribä toplidi. Şu eğir jilliri egilikni başquruvatqan kolhoz başliği İdris Älaev, İvrayimjanniŋ ğäyrät iradisi, ämgigigä qayil bolup, ändi uni dehançiliq sahasiğa işqa yštkidi. Käŋ dalada, qiş-qiruda mal beqip tavlanğan jigitkä dehançiliq işliri ançä mäşäqätliq bolmidi, tapşurulğan işniŋ hšddisidin şäräplik çiqti. Kšp vaqit štmäy, hät- savati bar uniŋğa hesapçi bolup işläş väzipisi tapşuruldi.

U işini җavapkärçilik bilän šz vaqtida atqurup, altšyliklärniŋ alqişiğa sazavär boldi.

Uruş jilliri märkiziy radiodin düşmänniŋ mäğlubiyätkä uçiravatqanliği, ğalibiyät biz üçün yeqinlişivatqanliği toğriliq berilivatqan hävärlär adämlärgä işänçä, küç-quvät ata qilip, ularni tehimu pidakaranä işläşkä dävät qilatti. Sake aniğimu ikki oğli mäydisini orden vä medallar bilän bezäp, külümsirigän  halättä šyigä kirip kelidiğandäkla tuyulatti. Biraq undaq bolmidi, 1943-jilniŋ käç küz künliriniŋ biridä ularniŋ šyigä käyni-käynidin «qara hät» käldidä, ana jürigini kšyük otida partlatti. Holum-hoşna, jutdaşliri qayğusiğa ortaqlişip aniğa täsälla bärdi. Lekin ana jürigi qoş oğliniŋ därdigä bärdaşliq berälmäy, bir jilğa yätmästin alämdin štti.

Ailidä İvrayimjan yalğuz qaldi. U täğdirniŋ bu eğir yazmişiğa bärdaşliq berip, işini davamlaşturdi. Uniŋğa jutdaşliri härqandaq şaraitta qol sunup, yardämläşti, yar-yšläk boldi.

Ğalibiyättin keyin barliğiniŋ küç-quviti qalaqlaşqan häliq egiligini tikläşkä vä rivaҗlanduruşqa säpärvär qilindi. İvrayimjanmu şu qaynaq ämgäk qaynimida boldi. U 1947-jili bir top jigitlär bilän Qarağanda şähiridä FZOda oqudi. Şuniŋdin keyin yänä egilik işliriğa qizğin arilişip kätti. Kšp štmäy u «1941 — 1945.  Uruş jilliridiki җasarätlik ämgigi üçün» medali bilän täğdirländi. Ötkän äsirniŋ 50-jilliri kolhoz quruluşida helä šzgirişlär yüz bärdi, kiçik egiliklärni birläştüriş җäriyani jürgüzüldi. Җümlidin burunqi Altšy, Nadäk, Çoŋ Çiğan, Çejin, Honihay yeziliridiki egiliklär qoşulup, Kirov namidiki kolhoz bolup, paaliyitini bir egilik süpitidä davamlaşturdi. Uni däsläp yeza egiligi işläpçiqirişniŋ kšrnäklik täşkilatçisi, agronom  Mäşräp aka Yoldaşev başqurdi. U täräqqiyatqa yätküzidiğan rezervlarni päqät ihtisattinla ämäs, šp-çšrisidiki adämlärdinmu izdäştürdi. Çünki   tirişçan, qabiliyätlik yaşlar, kadrlar şu täräqqiyatniŋ muhim vasitiliri edi. Äynä şundaq yaşlarniŋ qatarida İvrayimjan Qojahmetov qoy fermisiniŋ hesapçisi hizmitigä ävätildi, bir jildin keyin u mäzkür fermini başqurdi. Ferma işini tüp-asasidin yahşilaşqa bar küç- quvitini särip qildi. Ästaidil ämgäk hoşalliqlar, işänçilär elip käldi. 1956-jili U Moskvada štkän pütkülittipaqliq häliq egiligi muvappäqiyätliri  kšrgäzmisini ziyarät qildi. Uniŋdin çoŋ täsiratlar bilän jutiğa käldidä, tehimu vijdani bilän işqa kirişti.

İvrayimjan aka 1959-jili kolhoz räisiniŋ orunbasari bolup tayinlandi. Şu jili mäzkür kolhozniŋ räisi M.Yoldaşev yeŋi qurulğan «Yäl-yemiş» sovhoziniŋ mudiri hizmitigä yštkilip, uniŋ orniğa A.Udalov kälgän edi. Yärlik häliqniŋ tilini bilmäydiğan uniŋğa bu egilikni başquruş eğirğa çüşti. Şuŋlaşqa asasiy iş-väzipä orunbasari İ.Qojahmetovniŋ zimmisigä çüşätti. U vaqit bilän hesaplaşmay işlidi, şu jilliri bilimini aşuruşqimu kšŋül bšlüp, Kšksu yeza egiligi tehnikumida sirttin tähsil kšrüp, agronom mutähässisligini egilidi. İkki jildin keyin kolhoz rähbärligi almişip, egilik tizginini M.Çanışev qoliğa alidu, İvrayimjan aka uniŋ orunbasari hizmitini atquridu. Ular hämqarliqta egilik ihtisadini vä mädäniyitini kštirişniŋ ämäliy çarilirini kšrdi.

1961-jili İvrayimjan aka šz hahişi bilän kolhozniŋ Çoŋ Çiğan işläpçiqiriş uçastkisiğa yetäkçilik qilidu. Bu lavazimda işligän 4 jil mabaynida işläpçiqirişqa yeŋi tehnologiyalarni җariy qiliş tüpäyli dehançiliq hosuldarliği tez kštirildi. Kšmüqonaqtin rekordluq hosul eliş qolğa kältürüldi.

1966-jili bolsa İ.Qojahmetov kolhoz räisi bolup saylandi. İvrayimjan aka moşu җavapkärlik hizmätni 1992-jilniŋ fevral' eyiğiçä atqurdi. U rähbärlik qilğan çaräk äsir içidä kolhoz işläpçiqirişida, mädäniyät, iҗtimaiy sahalirida tilğa alarliq çoŋ šzgiriş vä yeŋiliqlar yüz bärdi. Egilik zor muvappäqiyätlärgä yätti. Kolhoz nami vilayätla ämäs, jumhuriyät, hätta ittipaqqa tonuldi.

Täräqqiyatta juquri kšrsätküçlärgä yätkini üçün Kirov namidiki kolhoz 1975-jili Ämgäk Qizil Tuği ordeni bilän mukapatlandi. Birnäççä qetim pütkülittipaqliq vä җumhuriyätlik musabiqilarniŋ ğalibi atilip, Kšçmä qizil tuğlar bilän täğdirländi.

Yeza egiligi işläpçiqirişniŋ kšrnäklik ärbabi İvrayimjan Qojahmetovniŋ uzun jilliq bärpakarliq ämgigi hškümät täripidin juquri bahalinip, şan-şäräplär elip käldi. U ikki qetim Lenin ordeni, «Һšrmät Bälgüsi ordeni» bilän vä җumhuriyät Aliy keŋişiniŋ Pähriy yarliği bilän mukapatlandi. Räis kolhozçilarniŋ pütkülittipaqliq İV qurultiyiğa vä pütkülittipaqliq  XİX partiya konferentsiyasigä delegat bolup qatnaşti, SSSR Aliy keŋişigä deputat bolup saylandi.

Şunimu eytiş keräkki, İvrayimjan aka nahiyäniŋ bilim sahasini rivaҗlanduruşqa, yaş ävlatqa puhta bilim vä tärbiyä berişkä alahidä kšŋül bšlgänligi üçün «Qazaqstan Jumhuriyiti maaripiniŋ älaçisi» bälgüsi bilän täğdirländi. Almuta vilayitiniŋ vä Panfilov nahiyäsiniŋ Pähriy  grajdini ataldi.

İvrayimjan aka Qojahmetovniŋ šmür sähipisigä munasivätlik monu bir hoşalliq vaqiäni atap štüşmu kupayä: 1991-jilniŋ 1-dekabr'da җumhuriyitimizdä Prezident saylimi štküzülüp, uniŋda Nursultan Äbiş oğli Nazarbaev ğalip çiqip, mämlikätniŋ tunҗa Prezidenti bolup saylanğanliğini hämmimiz yahşi bilimiz. Şu munasivät bilän Dšlät rähbiri qäsämyad bärdi. Şuniŋdin keyin җumhuriyitimizdiki inavätlik aqsaqallarniŋ bir topi sähnigä kštirilip, N.Ä. Nazarbaevqa duasini bärdi vä çapan kiygüzdi. Mana şularniŋ qaratida İvrayimjan aka Qojahmetovmu boldi.

«Dala akademigi» atalğan İvrayimjan Qojahmetovniŋ bärpakarliq ämgigini etivarğa alğan jutdaşliri uniŋ ismini äbädiyläştürüş üçün Altšy yezisiniŋ namini šzgärtip, uniŋ namini «İvrayimjan  Qojahmetov» yezisi däp ataş, yezidiki sport kompleksi aldidiki mäydanğa uniŋ byustini ornitiş täklivini bärmäktä.

Nahiyä dairisidä štidiğan İvrayimjan Qojahmetovniŋ 90 jilliq tävälludiğa munasip uyuşturuluvatqan çarä-tädbirlär šsüp yetilivatqan ävlatni ämgäkkä tärbiyiläşniŋ yarqin ispati bolidiğanliği talaşsiz.

Abdukerim TUDİYaROV, Qazaqstanniŋ pähriy jurnalisti.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ