Qwrmetti qazaqstandıqtar!

0
738 ret oqıldı

Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti N.Ä.Nazarbaevniŋ hakimiyät tarmaqliri arisidiki vakalätliklärni bšlüş mäsililiri boyiçä     m u r a җ i i t i Sizderdiŋ nazarlarıŋızğa elimiz üşin asa maŋızdı, tağdırlı mäseleni wsınbaqpın.

Bwl – Konstitutsiya men zaŋdarğa šzgerister engizu.

Bizdiŋ aldımızda bilik tarmaqtarınıŋ škilettikterin qayta bšlu mindeti twr.

Qazir zamannıŋ didarı šzgerdi.

Biz de šzgeruge tiispiz.

Sol sebepti, memlekettiŋ basqaru jüyesin de jaŋğırtatın kez keldi.

Men eldiŋ müddesi men zamannıŋ talabın, wrpaqtıŋ bolaşağın oylay otırıp osınday baylam jasadım.

Arnayı qwrılğan jwmıs tobı atqarılğan isterdi bayandadı.

Reforma eki negizgi bağıt boyınşa iske asadı.

Birinşiden, Prezidenttiŋ äleumettik-ekonomikalıq protsesterdi retteudegi birşama škilettikterin Ükimetke jäne basqa da atqaruşı organdarğa bergen jšn.

Sonda bwl salağa Ükimet, ministrlikter jäne äkimdikter tolıqtay jauap beretin boladı.

Ökilettikterdi beru tiisti zaŋdardı šzgertu arqılı iske asadı.

Bwl šzgeristerdi Ükimet qazirgi Parlamenttiŋ sessiyanıŋ ayağına deyin Parlamentke engizui tiis.

Ekinşiden, odan da kürdeli mindet – bilik tarmaqtarı arasındağı qarım-qatınastı konstitutsiyalıq deŋgeyde teŋgerimdi etu.

Osı reformanıŋ ayasında Ükimetti jasaqtaudağı Parlamenttiŋ ršlin küşeytemiz.

Parlament saylauında jeŋgen partiya Ükimet qwramın anıqtauğa tübegeyli ıqpal etetin boladı.

Bwl ministrler kabinetiniŋ škiletti bilik aldındağı jauapkerşiligin arttıradı.

Tiisinşe, biliktiŋ zaŋ şığaruşı tarmağınıŋ atqaruşı bilikke baqılauın küşeytedi.

Aytılğan eki bağıttıŋ qay-qaysısı da jauapkerşilik pen käsibilikti arttıru arqılı memlekettik basqaru tiimdiligin küşeytedi.

Jwmıs tobı barlıq swraqtardı jan-jaqtı zerttep, qoğamdıq talqılauğa şığaru üşin wsınıstar jiıntığın äzirleui qajet.

Һšrmätlik qazaqstanliqlar!

Silärniŋ diqqitiŋlarğa dšlitimiz üçün ähmiyätlik, täğdiri üçün muhim mäsilini täklip qilmaqçimän.

Bu – Konstitutsiya bilän qanunlarğa šzgirişlärni kirgüzüş.

Meniŋ buyruğum bilän mähsus işçi topi quruldi. Ular nurğun işlarni ämälgä aşurdi.

Män ularniŋ hesavitini tiŋşidim.

Mäzkür islahat bizniŋ täräqqiyatimizniŋ mäntiqisigä vä, umumän, zaman täräqqiyatiniŋ mäntiqisigä asaslinidu.

Asasiy mähsät – Prezident šziniŋ ayrim vakalätliklirini parlamentqa vä Һškümätkä beridu.

Küçlük Prezidentliq hakimiyät bizniŋ dšlitimizniŋ şäkilliniş päytidiki qiyinçiliqlarni yeŋiş üçün haҗät bolğan.

U şu päyttä šziniŋ nätiҗidarliq ekänligini kšrsätti. Bizniŋ barliq utuqlirimiz moşu sistemida ämälgä aşuruldi.

Bu islahat başquruş sistemisiniŋ nätiҗidarliğini aşuruşni mähsät qilidu.

Biz yeŋi dšlät, yeŋi ihtisat, yeŋi җämiyät qurduq.

Bizniŋ ämälgä aşurğan işlirimizniŋ durusluğini tarih šzi kšrsätti. Mustäqilligimizniŋ 25 jilliğini nişanlap, biz šzimizniŋ utuqliri, şuniŋ içidä hakimiyät qurulumliriniŋ, Prezidentliq sisteminiŋ işliri häqqidä kšp eyttuq.

Amma hazir duniya šzgirivatidu.

Qazaqstandimu җämiyätlik җäriyanlarniŋ çapsanliği vä muräkkäpligimu aşmaqta.

Biz bügündin başlap tarih aldimizğa qoyidiğan alämşumul vä regionluq hovup-hätärlärgä qandaq riayä qilişimiz toğriliq oylişimiz haҗät.

Täklip qilinivatqan islahatniŋ asasiy mähsiti — hakimiyät vakalätliklirini qayta bšlüş vä, umumän, säyasiy sistemini demokratiyaläştürüş.

Prezident üçün yeŋi şaraitlarda strategiyalik funktsiyalär, hakimiyät tarmaqliri arisidiki munasivätlärdä aliy arbitr roli besimiraq bolidu.

Dšlät rähbiri dšlätniŋ taşqi säyasiti, milliy behätärligi vä mudapiä mäsililirini nazarät qilidu.

Һškümät vä Parlamentniŋ roli küçiyidu. İslahat asasiy ikki yšniliş boyiçä ämälgä aşidu.

Birinçidin, Prezidentniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy җäriyanlarni rätläştiki ayrim vakalätliklirini Һškümätkä vä başqimu iҗraiy organlarğa bärgän toğra.

Şu vaqitta bu sahağa Һškümät, ministrliklär vä hakimiyätlär toluq җavap beridiğan bolidu.

Vakalätliklärni beriş haҗät qanunlarni šzgärtiş arqiliq ämälgä aşurulidu.

Bu šzgirişlärni Һškümät hazirqi Parlamentniŋ sessiyasiniŋ ahiriğiçä Parlamentqa kirgüzüşi lazim.

İkkinçidin, uniŋdinmu җiddiy väzipä — hakimiyät tarmaqliri arisidiki munasivätniŋ konstitutsiyalik däriҗidä täŋpuŋluğini täminläş.

Moşu islahatniŋ dairisidä hškümätni şäkilländürüştä Parlamentniŋ rolini küçäytimiz.

Parlament saylimida ğalip çiqqan partiya Һškümät tärkivini eniqlaşqa tüp-asastin täsir qilidiğan bolidu.

Demäk, ändi Һškümät ilgärkidäk Prezident aldida ämäs, yeŋi saylanğan Mäҗlis aldida vakalitini tohtitidu.

Parlament palatiliri täripidin Һškümät äzaliriğa işänçä izhar qilmasliq җäriyanini yenikläştürüş keräk.

Bu ministrlar kabinetiniŋ vakalätlik hakimiyät aldidiki җavapkärligini aşuridu.

Demäk, hakimiyätniŋ qanun çiqarğuçi tarmiğiniŋ iҗraiy hakimiyätkä nazaritini küçäytidu.

Ändi hškümätkä dšlät programmilirini tästiqläş vakalitini beriş äqilgä muvapiq.

Һškümät u programmilar üçün toluq җavapkär bolidu.

Һškümätkä uniŋ tärkivigä kirmäydiğan märkiziy iҗraiy organlarni tarqitiş yaki şäkilländürüş hoquqini berişkimu bolidu.

Prezident Һškümätniŋ vä Prem'er-Ministrniŋ aktlirini tohtitiş yaki män°iy qiliş hoquqidinmu vaz keçişi mümkin.

Moşuniŋ hämmisi iҗraiy dšlät organliriniŋ häm ularniŋ rähbärliriniŋ җavapkärligini aşuridu. Һaҗät bolğan vakalätliklärnimu beridu.

Qanun küçigä egä Prezident Pärmanlirini qobul qiliş mümkinçiligi aktualliğini yoqatti.

Parlamentniŋ yärlik iҗtimaiy hakimiyätkä munasivätlik rolini küçäytiş täklip qilinmaqta.

Uniŋdin taşqiri, Konstitutsiyalik keŋäş, sot sistemisi vä prokuratura paaliyitini yüksäldürüş mäsililirini häl qiliş haҗät boluvatidu.

Şuniŋ bilän billä bizniŋ konstitutsiyalik qurulumniŋ mustähkämligini täminläydiğan kapalätlär haҗät.

İşçi topi barliq soallarni härtäräplimä tählil qilip, җämiyätlik muhakimigä tävsiyä qiliş üçün täkliplärni täyyarlişi haҗät.

Täklip qilinivatqan programma üç väzipini häl qilişqa yardäm beridu.

Birinçidin, säyasiy sisteminiŋ turaqliqliğini uzun jillarğa kapalätländüridu.

İkkinçidin, Parlament vä Һškümätniŋ roliniŋ šsüşi zaman täläplirigä nätiҗidar mehanizmlarni beridu.

Bu başquruşniŋ muräkkäp sistemisi. Amma җämiyitimizmu tehimu muräkkäpläşmäktä.

Män Prezident egiligän vakalätliklärniŋ kšp qismini bšlüşkä aŋliq räviştä bardim.

Buni päqät birla mähsät üçün – tehimu nätiҗidar, turaqliq vä zamaniviy başquruş sistemisini quruş üçün qilivatimiz.

Üçinçidin, duniyada dšlät quruluminiŋ universal modeli yoq. Һämmisi dayim izdiniştä.

Biz heçqaçan dšlät quruluminiŋ yat modelini kšçärmiduq. Päqät šzimizgä has äҗayip qararlarni taptuq. Älvättä, bu yärlärdä ayrim mäsililär  bar. Ularni biz häliqara täҗribä dairisidä üginimiz.

Tävsiyä qilinivatqan islahat, birinçi novättä, šzimizniŋ täҗribisigä vä Qazaqstanniŋ ehtiyaҗiğa asaslinidu.

İslahatlar programmisi – bu Qazaqstan qaysi yšniliştä maŋidu degän soalğa җavap. Җavap eniq vä izçil – demokratiyalik täräqqiyat yšnilişi.

Tävsiyä qilinivatqan çarä-tädbirlärniŋ muhimliği turğusidin qarap, män konstitutsiyalik islahat layihisini җämiyätlik muhakimigä qoyuş qarariğa käldim. U elan qilinidu.

Muvapiq Pärmanğa qol qoyuldi.

Bu bizniŋ dšlitimizniŋ keläçäk täräqqiyatiğa җavap beridu vä Bäş institutsional islahatqa muvapiq kelidu.

«Oçuq Һškümät» programmisiniŋ bäşinçi punkti vakalätliklärni qayta bšlüşni mähsät qilidu. Һakimiyätniŋ barliq tarmaqliri җavapkärlikni his qilğan halda vä nätiҗidarliq işlişi üçün ularniŋ arisidiki täŋpuŋluqni täminlişimiz lazim.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ