Sän°ätkarlar sulalisiniŋ mirashori

0
791 ret oqıldı

ھäbibullam Setäkovniŋ sän°ät yolini tallavelişimu täbiiy bolsa keräk. Çünki uniŋ dadisi – Zäynullam Setäkov häm apisi Nurbüvi Mämätova, Qazaqstanda tonulğan sän°ätkarlar. Şuŋlaşqa ھäbibullam Setäkov muzıka mäktividä bilim alidu. «Pianino» sinipida oquydu. Dadam rämiti, bizgä heçqaçan mäҗburiy türdä sän°ätkar bolisilär demigän, — däydu ھäbibullam. — Mäktäptä män säkkizinçi sinipqiçä naçar oqudum. Ahiri säkkizinçi sinipta birinçi çaräktin keyin meni mäktäptin çiqiriş mäsilisi kštirildi. Şu vaqitta Larisa Minkina degän ustazim җavapkärlikni šz boyniğa elip, meniŋ buniŋdin keyin yahşi oquydiğinimğa vädä bärdi. Şuniŋdin keyin dadam ikkimiz uzaq paraŋlaştuq. Şu sšhbättin keyin meniŋ hayatqa bolğan kšzqarişim šzgärdi.

ھäbibullam Setäkov dadisiniŋ vä ustaziniŋ işänçisini aqlap, päqät äla bahalarğa oquydu. Şundaqla iҗadiyätkä qiziqiş päyda bolidu.

Däsläpki qetim muzıka yezişni şu päyttä başlidim, — däydu u. — Bir uyğurçä nahşini qayta işläp, uni Azat aka Burhanovqa kšrsättim. U nahayiti hoşal bolup kätti. Dadamğa meni mahtap bärdi.

ھäbibullam mäktäpni tamamlap, Almutidiki Qurmanğazı namidiki konservatoriyagä oquşqa çüşidu. Konservatoriyadä Quddus Ğoҗamiyarov bilän yeqin arilişidu. Äynä şu ataqliq kompozitorniŋ kšrsätmisi bilän šziniŋ asasiy käspi — pianistliqtin taşqiri qoşumçä kompozitorluq fakul'tetida oquydu. Talantliq jigit här ikkila fakul'tetni äla bahalar bilän tamamlaydu.

ھäbibullam bu bilim därgahini tamamliğanda bilimini Moskvada davamlaşturuş täklivimu çüşüp, mähsus yollanmimu berilidu. Amma dadisi qarşi bolidu. Zäynullam aka «U yärdä oqup, yahşi pianist boluşiŋ mümkin. Yahşi pianistlar kšp, biraq yahşi kompozitor az» däydu.

Quddus Ğoҗamiyarov äҗayip ustaz bolidiğan, — däydu ھäbibullam. — U heçqaçan qattiq paraŋ qilmatti. Hatalirim bolsa, «monu yärni mana mundaq qilip kšrüŋ، qandaq bolidekin» däydiğan. Yäni iҗadiy izdinişni räğbätländürüşni bilätti.

Konservatoriyani tamamlap, u aspiranturiğa oquşqa çüşidu. Konservatoriyadä däris beridu. Keyiniräk Uyğur teatridimu işläydu. Uniŋ eytişiçä، bu jillar häqiqiy mänada täҗribä toplaş jilliri bolğan. U püvdäp çalidiğan äsvaplar, çalğu äsvaplar ansambl'liri bilän işläydu. Bu täҗribä uniŋ kompozitorluq paaliyitigä yahşi täsir qilidu. Çünki šzi pianist bolsimu, başqa äsvaplarni qandaq çelişni, qaysi yärdä، qaysi äsvapniŋ qandaq ahaŋ beridiğinini mukämmäl bilidu.

ھazir meniŋ muzıkamni orunlavatqan härqandaq orkestrğa sšzümni štküzäläymän, — däydu ھebibullam. — Ägär hata oynavatsa, hataliqlirini därhal kšrsitäläymän.

ھäbibullam Setäkov milliy ahaŋlar asasida klassikiliq muzıka yazidiğan kompozitor. Mäsilän, uniŋ ataqliq nahşiçi Paşa İşan orunlaydiğan «Tağ suliri» nahşisi asasida fortepiano üçün yezilğan muzıkisini hazir Bolgariyadiki, Vengriyadiki muzıkantlar iҗra qilivatidu. Uniŋ «Äҗäm» muqaminiŋ çoŋ dastani asasida yezilğan simfoniyasini duniyaniŋ çoŋ simfoniyalik vä kameriliq orkestrliri orunlavatidu.

90-jillarda Qazaqstanğa tarihiy vätinimizdin sän°ätkarlar kälgän edi, — däydu ھäbibullam. — Şu vaqitta Quddus aka meni ular bilän  tonuşturdi. Ular bilän helimu qoyuq arilişip kelivatimiz. Bolupmu Änvär Sämät bilän munasivitim yahşi. Ävu bir jili Abdulla Abdurehim orkestr bilän nahşa eytiş mähsitidä، birnäççä kompozitorğa muraҗiät qilğan ekän. Amma ular uniŋ kšŋlidikidäk äsär yazalmiğan ohşaydu. Maŋa yoluqti. Şundaq qilip, 2008-jili Ürümçigä bardim. Abdulliniŋ studiyasidä tšrt nahşini yazduq. Şu vaqitta milliy saz äsvapliri orkestr quruş mäsilisinimu muhakimä qilduq. ھärqandaq orkestr quruşniŋ šzigä has alahidilikliri bar. Uniŋda sazändilärni toğra orunlaşturuşmu muhim ähmiyätkä egä. Bu mäsilä boyiçä täkliplirimni bärdim. Ular buni qobul qildi. Şuniŋdin keyin ularğa bäş-altä äsär yezip bärdim.

Yeqin arida, daŋliq opera nahşiçisi Dilbär Yunusniŋ iҗrasida ottuz nahşa qaçilanğan disk çiqidu. Şularniŋ on tšrtini ھäbibullam Setäkov orkestrğa layiqlaşturup rätläp bärdi. Ändi 18-mart küni Ürümçidä çoŋ kontsert štküzüş mähsät qilinmaqta. Bu kontsertta uniŋ ğeҗäk üçün yezilğan äsäri orunlinidu. Alahidä täkitläş keräkki, moşundaq äsärni ilgiri heçkim iҗat qilmiğan.

ھäbibullam Setäkovniŋ pikriçä، uyğurlarğa milliy saz äsvapliri orkestrini quruş mäsilisi alliqaçan pişip yetildi. Uniŋ üçün talantliq balilarni kiçigidin tärbiyiläş haҗät. Päqät milliy muzıkinila ügätmäy, klassikiliq muzıkini, uniŋ tarihini, alahidiligini çoŋqur ügitiş keräk.

Undaq studiyani Uyğur teatrida eçişqa bolatti, — däydu ھäbibullam. — Bu yärdä tärbiyilängän balilarni keyin käspiy muzıka mäktäpliridä oqutuş asan bolidu. Biz, uyğurlar, šzimizniŋ muzıka mädäniyiti bilän häqliq räviştä pähirlinimiz. Biraq, şähsän šzämniŋ oyum, qedimiy sän°itimiz zamanğa layiq täräqqiy ätmäyvatidu. Mäsilän, muqamlar buniŋdin yüz jil ilgiri qandaq orunlansa, şundaq orunlinip kelivatidu. Rast, bu bizniŋ milliy alahidiliklirimiz. Amma nahşilarni klassikiliq muzıka elementliri bilän beyitip, duniyağa tonuştursaq, nur üstigä nur bolatti. Äpsus, bizdä käspiy kompozitorlar, yäni simfoniyani, operettini yazalaydiğanlar, uni qandaq yezişni bilidiğanlar nahayiti az. Rastimni eytsam, hazir meniŋdä şagirtmu yoq. Arminim – äynä şundaq şagirtlarni tärbiyiläş.

Tärҗimihal sähipiliridin

ھäbibullam Setäkov, Almuta vilayitiniŋ Çeläk yezisida duniyağa kälgän. Qurmanğazı namidiki konservatoriyani tamamliğan. Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ birqatar dšlät mukapatliri bilän täğdirlängän. «İlham» mukapitiniŋ sahibi, kšpligän җumhuriyätlik vä häliqara konkurslarniŋ laureati. Uniŋ äsärliri elimizdila ämäs, uniŋ sirtidimu yaŋrap kälmäktä. Fortipiano, fleyta, klarnet vä başqimu äsvaplar üçün kontsertlarniŋ، ikki simfoniyalik poeminiŋ، balilar toplimi üçün yezilğan äsärlärniŋ muällipi. Tšrt spektakl'ğa muzıka yazğan.

1985-jili SSSR Kompozitorlar ittipaqiniŋ äzaliğiğa qobul qilindi. Qazaqstan Җumhuriyiti Kompozitorlar ittipaqiniŋ başqarma äzasi. ھazir «Nursultan Nazarbaevniŋ bilim beriş fondi» җämiyätlik fondiniŋ «Arıstan» litseyida muzıkidin däris beridu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ