Ata-bala Tolunlar yaki Qedimiy Misirda dšlät qurğan uyğurlar

0
618 ret oqıldı

Muällip häqqidä qisqiçä mälumat/ Qazaqstan Jurnalistlar ittipaqiniŋ äzasi Ğäyrät İsrayilov uzaq jil mätbää, mätbuat vä bilim beriş sahalirida işläp, hazir hšrmätlik däm elişta jürsimu, qolidin qälimini taşlimidi. Uniŋ mäktäp hayati toğriliq maqalä-oçerkliri, muällimlärgä metodikiliq yardäm süpitidä tävsiyä qilğan ülgä därislär planliri, hälqimizniŋ tarihiğa, hususän, ottura äsirlärdiki tarihiğa ait yazğan tarihiy materialliri, yadnamiliri, tärҗimä materialliri štkän äsirniŋ 80-jilliridin beri gezitimiz sähipiliridä üzlüksiz yoruq kšrüp kelivatidu.

Ğäyrät İsrayilov şundaqla duniyaviy tarih, Qazaqstan tarihi, geografiya, җämiyätlik pänlär asasliri, hoquq, biologiya, başlanğuç härbiy täyyarliq ohşaş pänlär boyiçä därisliklärni, metodikiliq  qollanmilarni tärҗimä qiliş, retsenziyaläş, mähsus tährirläş paaliyätliri bilänmu muvappäqiyätlik şuğullanmaqta. Uniŋ ismi ülgilik ustazlar häqqidiki җumhuriyätlik «Qaldırar iziŋ mäŋgilik» kitaviğa vä «İzvestnıe uygurı HH veka» toplimiğa kirgüzülgän. Uniŋ şundaqla pedagogika sahasidiki mehniti juquri bahalinip,  Almuta vilayiti boyiçä qazaq, rus, uyğur muällimliri arisida däsläpkilärdin bolup «Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ bilim beriş sahasiniŋ pähriy hadimi» ataldi, «İlham» mukapiti bilän täğdirländi.

T

arihta çoŋqur iz qaldurğan Äräp hälipilikliri (halifat) içidä miladi 661 – 750-jilliri moҗut bolup turğan Ummaiyilar yaki Ämäviylär (rusçä — Omeyadı) sulalisi hškümranliq qilğan dävirdä muqäddäs islam dini Märkiziy Aziyadiki türkiy tilliq qäbilä-häliqlärniŋ arisida käŋ qanat yeyişqa başlidi. Mäzkür Ämäviylär sulalisini almaşturğan Abbasiylar zamanida (miladi 751 – 1258-jilliri) hususän hälipä (halif) Äl-Muhtäsim başqurğan vaqitta (833 – 842-jilliri) musulman türkiylär Äräp hälipiliginiŋ atliq äskärliriniŋ asasiy qoşunini täşkil qilğan edi. Tarihiy deräklär boyiçä, härtäräptin hälipilikkä kälgän türkiy äskärlär sani hätta 25 miŋğa yätkän. Ularniŋ içidin isim-şäripiliri vä qährimanliq paaliyätliri pütkül İslam duniyasiğa käŋ dairidä mälum bolğan qabiliyätlik vä talantliq särdarlar bilän çoŋ dšlät ärbapliri yetilip çiqti. Mäsilän, Afşin, Tuğa äl-Kibir, Buğa äs-Sağir, İnaq, Tolun, Ähmät Tolun oğli, Räşit ät-Türkiy, Haqan Örtüç, Alp Tekin, Aybek, Fätih Haqan oğli käbi bahadur särdar, ärbaplar hälipilikniŋ qudrät-quvitiniŋ šsüşigä zor hässä qoşqan şähslärdur. Hälipä äl-Muhtäsim şu dävirdiki hälipilikniŋ paytähti Bağdat şähiriniŋ yenida mähsus türkiy qoşun üçün Sämärrä däp atalğan şähär saldurğan (bu şähär hazirqi İraqniŋ çoŋ ahaliliq җayliriniŋ biri). Bepayan ziminlarni šzigä tävä qilğan Hälipilär zamanida türkiy särdarlar kšpinçä hälipilikkä beqinda Misir eligä valiy bolup ävätilätti. Bäzidä ular Bağdattiki hälipigä beqinmay, šzliriniŋ dšlätlirini täşkil qilatti. Türkiyşunas vä dinşunas alim Murtaza Bulutay šziniŋ «Äҗdatlar dini. Türkiylär nemä üçün musulman boldi» namliq kitavida: «Bizdä hazirqi vaqitta Misir desä, kšpinçä qipçaqlar, җümlidin Sultan Beybars häqqidä eytilipla, ulardin helä ilgiri şu Misirda dšlät qurğan türkiylär toğriliq kšp hekayä qilinmaydu», däp yezip, misal süpitidä šziniŋ helä kšp qandaş-qäbilidaşliri bilän billä qulluqqa çüşüp qelip, keyin Bağdatta bir bay äräp särdariniŋ kšzigä çüşüp, särdar uni setivalidu. Uniŋ baturluği, җasurluği tüpäyli šz qoşuniğa başsärdar qilip tayinlap, mälum vaqit štkändin keyin uniŋ Misirda valiyliq hizmätkä qoyulidu. Andin šz dšlitiniŋ vä sulalisiniŋ asasçisi bolğan uyğur Tolun häqqidä bayan qilidu…

***

Mana moşu isim-şäripiliri tarihiy mänbälärdä uçrişidiğan särdar, valiy, ämirlär arisidiki Tolun, uniŋ oğli Ähmät häqqidä yezilğan qisqiçä bayanlar bilän helidin beri tonuş edim. Ularniŋ ata-bala ekänligi toğriliq juqurida ismi atalğan alim Murtaza Bulutayniŋ kitavidin oqup bilduq. Lekin ularniŋ tärҗimihali, hayat paaliyätliri häqqidä käŋiräk eytilğan mänbälärni yenimu izdäşkä toğra käldi. «Moşu ata-bala qandaqlarçä Misir eligä kelip qaldi. Ular kim? Tarihta qandaq iz qaldurdi. Täğdiri qandaq boldi?» degängä ohşaş soallarğa җavap izdäştürduq. Tarihiy vätinimizdiki ayrim näşirlärdimu Tolunlar häqqidä qisqiçila yezilğan materiallarni kšzdin käçürduq. Şundaq qilip, bir küni muqavisidiki bir meçit süritiniŋ astiğa: «Misirniŋ paytähti Qahiridiki Ähmät Tolun oğli saldurğan äŋ qedimiy meçit. Miladi İH äsir» degän sšzlär yezilğan qazaqçä näşirdin çiqqan bir diniy jurnalni uçrattuq. Lekin, äpsuski, jurnalda mäzkür meçit vä uni saldurğan Ähmät Tolun oğli häqqidä heçqandaq mälumat, deräklär yoq ekän. Murtaza Bulutayniŋ kitavida bolsa, qisqa türdä mundaq däp bayan qilinğan: «Türkiylärniŋ Äräp hälipiligidiki qudriti şunçilik arttiki, hätta ular Bağdattiki hälipiniŋ buyruqliriğa beqinmay, bäzidä isiyan kštirip, šz dšlitini ornitatti. Mäsilän. Misirda dšlät qurğan Ämir Ähmätniŋ dadisi Tolun Sämärrädiki qul türk äskiriniŋ biri edi. Tolun toqquz-oğuz (uyğur) qäbilisidin çiqqan adäm. Qul-äskär bolğan moşu Tolunniŋ oğli Ähmät keyin hälipilikniŋ äŋ çoŋ vilayiti hesaplinidiğan Misirniŋ ämir-valiysi bolup tayinlanğan edi… Ähmät Tolun oğli Misirda šz hakimiyitini küçäytivalğandin keyin şähsiy qoşun-gvardiyasini qurup, 868-jili Tolunlar dšlitini täşkil qildi. Bu dšlät 868 – 905-jillar ariliğida moҗut boldi».

Vaqit štüp, härhil tarihiy mänbälärdä Tolunlar toğriliq yezilğan tarihiy mälumat, fakt, deräklärni toplaşturduq. Materiallarni toplaş җäriyanida män turuvatqan Talğir nahiyäsi Tuzdıbastav yezisidiki meçitniŋ naib imami, Erjan isimliq qazaq jigitigä juqurida gäp bolğan jurnaldiki meçitniŋ fotosüritini kšrsitip, uniŋdin helä bahaliq mälumatlarni alduq vä kšp närsilärgä eniq kšz yätküzduq (Erjan Misir paytähti Qahiridä diniy aliy oquş җayini tamamliğan aliy bilimlik, kšzi oçuq jigit. U šziniŋ näççä qetim Ähmät Tolun meçitiğa berip, namaz oqup ziyarät qilğanliğini, bu meçitniŋ häqiqätän Qahiridiki däsläpki ibadäthana ekänligini, uniŋ şunçä kšp vaqit štsimu saqlinip turğanliğini hayaҗanlinip sšzläp bärgän edi).

***

Şundaq qilip, ata-bala Tolunlar kim? Qäyärdin kälgän? Qulluq asaritigä qandaq çüşüp qalğan? Qandaqlarçä yat äldä šz dšlitini, sulalisini barliqqa kältürgän? Ändi moşu teriqidiki soallarğa qolumizdiki tarihiy mänbälärni paydilanğan halda, imkaniyätniŋ bariçä, qolumizdin kelişiçä җavap beräyli…

Ataqliq särdar, Misirniŋ valiysi, dadisi asasini salğan dšlätniŋ qudritini aşurğan. Keyin šz sulalisiniŋ hakimiyitini ornatqan Ähmätniŋ atisi Tolun šziniŋ kelip çiqişi boyiçä toqquz-oğuz (uyğur) bolup, täğdir täqäzasi tüpäyli bir top qäşqärlik qandaş-qerindaşliri bilän billä qulluq iskänҗisigä çüşüp qalidu. Tarihiy mälumatlar boyiçä, 815-jili Samaniylarniŋ (iranliq-taҗik sulalisi) qol astidiki Buhariniŋ ämiri Äräp dšlitiniŋ hälipisi Äl-Mšmüngä Tolunni qulluqqa çüşkän qandaşliri bilän billä soğa qilip berivetidu. Qul bolup jürsimu, šziniŋ härbiy mahariti vä җasurluği bilän kšzgä çeliqqan Tolun 818-jili hälipä Äl-Mšmünniŋ işänçisigä egä bolup, hälipä sariyida härbiy hizmitini başlaydu (äpsuski, Tolunniŋ qulluqqa çüşkiçä bolğan hayat yoli häqqidä heçqandaq deräk yoq. Lekin uniŋ härbiy mahariti vä täşkilatçiliq qabiliyiti yüksäk bolup, hälipä šziniŋ diqqät näzärigä ilinişi — Tolunni ilgiri šz elidä särdar bolğan däp päräz qilişimizğa imkaniyät beridu). Uniŋ härbiy hizmät däriҗisi päydin-päy šsüp, kšp štmäy hälipiniŋ şähsiy qoşuni – gvardiyasini başqurdi. Deräklär boyiçä, Tolun 854-jili vapat bolğan. Uniŋ ayali keyin tegi-täkti türkiy bolğan saray gvardiyasiniŋ aliy däriҗilik särdari Baybäg qolbaşçiğa turmuşqa çiqidu (u keläçäk Tolunlar dšlitiniŋ başliği Ähmät Tolun oğliniŋ hayatida çoŋ vä iҗabiy rol' oyniğan şähs). Äpsuski, Ähmätniŋ dadisi häqqidiki tarihiy materiallar päqät juqurida kältürülgän deräk bilänla çäklinidu…

***

Ändi hekayimizniŋ asasiy qährimani — Ähmät Tolun oğli toğriliq tarihiy materiallarğa kšz jügärtäyli. Bu äҗayip tarihiy şähs häqqidä deräk helä yetärlik. Ähmät ibn Tolunniŋ šzi Misirniŋ paytähti Qahiridä saldurğan çoŋ meçitniŋ işigi aldidiki märmär tahtiğa Ähmät Tolun oğliniŋ kimligi, uniŋ šmürbayani, җäŋgivarliq paaliyätliri, İslam duniyasiğa siŋdürgän äҗri toğriliq klassikiliq qedimiy kufi (äräp) yeziğida misralar oyup näqişlinip yezilğan. Uniŋdin taşqiri, ottura äsirdiki daŋliq äräp tarihçisi äl-Mäqriziniŋ ata-bala Tolunlar häqqidä yezip qaldurğan äsäri häm maqalä qährimanimiz saldurğan meçit toğriliq tarihiy faktliq materiallar bügünki küngiçä yetip kälgän.

İH äsirdiki Misirda hškümranliq qilğan Tolunlar sulalisiniŋ asasini salğan Ähmät ibn Tolunniŋ šzi Abbasiylar başqurğan Äräp dšlitiniŋ şu dävirdiki paytähti Bağdat şähiridä 835-jili 20-sentyabr'dä (ramzan eyida) äskär başliğiniŋ ailisidä duniyağa kälgän. 850-jili, yäni u 15 yaşqa tolğanda, ata-anisi bilän Bağdatniŋ yenidiki Sämärrä şähirigä kšçüp kelidu (çünki şu vaqitta hälipä Äl-Mutässim šz qarargahini Sämärrigä yštkigän edi). Ösmür Ähmät moşu җayda tälim-tärbiyä alidu. Dadisi uniŋğa şu dävir üçün muhim bolğan ilmiy bilim berişkä tirişidu. Ähmät diniy bilim (teologiya) bilän bir mäzgildä pänniy bilim asaslirinimu vä, älvättä,  dadisiniŋ hahişi bilän härbiy täyyarliq negizlirinimu üginip çiqidu. 854-jili dadisi vapat bolğandin keyin Ähmät şu zaman üçün layiq däriҗidä bilimlik bolğan anisiniŋ vä šgäy dadisiniŋ toluq ğämhorluğiğa štidu. 855-jili 20 yaşliq Ähmätniŋ härbiy talantini, maharitini bayqiğan hälipä uni šziniŋ mähsus qoşuniğa särdar qilip tayinlaydu. Hälipä keyin Ähmätni Tarsus şähirigä ämir lavazimida ävätidu. U moşu җaydiki qarimiğidiki läşkärliri bilän äräp dšlitiniŋ Vizantiya (Şärqiy Rim) imperiyasigä qarşi härbiy jürüşlirigä paal qatnişidu. Ähmät qaytip kelişi bilän hälipä 863-jili uniŋğa bir gšzälni hädiyä qilidu. U moşu Mehiz isimliq qizğa šylinip, uniŋdin Tolunlarniŋ keläçäk täht mirashori Humar-väyh tuğulidu. Ähmät şu mäzgildiki hälipä äl-Mustäyinniŋ çoŋ işänçisigä egä boldi. 866-jili hälipä tähttin vaz keçişkä mäҗbur bolğanda, uniŋğa hämra bolup Vasit şähirigä billä ketidu. Sabiq hälipä yenida hizmitini davamlaşturğan Ähmät uniŋğa sadaqitini saqlap qalidu…

868-jili Ähmätniŋ šgäy atisi Baybäg novättiki hälipä äl-Muttazdin Misirni başquruş hoquqini alidu. U Ähmätni šziniŋ toluq hoquqluq väkili däp elan qilip, uni šz orniğa Misirğa ävätidu (Baybäg 870-jili vapat bolidu). 868-jili 15-sentyabr'dä Ähmät ibn Tolun nurğun äskär bilän Misirğa, Fustat şähirigä kelidu. Şu mäzgillärdä Aleksandriya vä birmunçä ziminlar Misir valiysiğa ämäs, bälki bevasitä hälipä šzigila beqinidiğan vä ularni alahidä hoquqqa egä ämirlär başquratti. Misirdiki hälipiniŋ seliq jiğiş idarisiniŋ başliği, äldiki täsiri küçlük bolğan ämäldar ibn äl-Muräbbir yeŋi kälgän Misir hakimini huş çiray qarşi almidi. Şu vaqitta Juqarqi Misirda isiyan başlinip, uni Ähmät basturup taşlaydu. 869-jili yänä bir çoŋ qozğilaŋnimu küç bilän basturidu. Päqät moşu vaqiälärdin keyinla Ähmät šziniŋ täsirlik räqividin üzül-kesil qutulidu (yärlik ahali toyumsizliği vä seliqni häddidin taşqiri aşuruvätkänligi üçün ibn äl-Murabbirni šç kšrätti. Hususän, Misirda ahaliniŋ yerimini degidäk täşkil qilidiğan musulman ämäs puhralarmu uniŋ zulumiğa narazi edi). Moşundaq väziyättin utuqluq paydilanğan Ähmät Misirda hakimiyätni toluq šz qoliğa alidu. 870-jili uniŋ šgäy dadisi vapat bolup, hälipä Ähmät ibn Tolunni pütkül Misirniŋ ämir-valiysi däp җakalaydu. Ähmät štkür hakim boluşi bilän bir vaqitta šziniŋ hälipiliktiki äŋ talantliq särdar ekänligini kšpligän uruşlarda ispatlaydu.

***

Ähmät ibn Tolun Siriya hakimi İsa ibn Şäyh äs-Şeybanniŋ hälipigä qarşi qozğiliŋini basturuşqa ävätilgän äskärni başqurup, Siriyani šzigä tävä qilidu. Bu muvappäqiyät uniŋğa 100 miŋ kişilik armiya quruşqa imkaniyät yaritidu. Moşu vaqit ariliğida Ähmät ibn Tolunniŋ ailisidä Humar-väyhtin başqa yänä Abbas, Şäyban, Mudar isimliq oğulliri häm Fatima degän qizi duniyağa kälgän edi (uniŋ hämmisi bolup 13 balisi bolğan). Oğulliri içidä Abbas Ähmätniŋ hayatida sälbiy rol' oyniğan. Bu toğriliq säl keyiniräk gäp bolidu.

Ähmät ibn Tolun šziniŋ härbiy mahariti, särdarliq talantidin taşqiri šzini çevär diplomat süpitidä kšrsitip, äҗayip täşkilatçiliq hususiyätlirinimu namayiş qilğan tarihiy şähs boldi. Moşu süpätliri tüpäyli u Misir ahalisiniŋ izzät-abroyiğa erişti. Abbasiylarniŋ märkiziy hakimiyiti bilän yahşi munasivät bağlap, uni saqlaşqa tirişqan Ähmät Tolun oğli Bağdatqa šz qärälidä seliq vä başqa tšlämlärni ävätip turdi. Biraq bu ähval uzaqqa sozulmidi. Bağdattiki märkiziy hakimiyättiki aliy ämäldarlarniŋ hilapliqliri, älni naçar başquruşi nätiҗisidä hälipiliktä ihtisadiy ähval muräkkäpläşkän vaqitta, uniŋ üstigä Җänubiy İraqta qozğilaŋ yüz berip, isiyançilar hälipigä qarşi çiqqan şaraitta, Ähmät ibn Tolun 874-jili Bağdatqa beqinmay, härqandaq seliq vä tšlämlärni tšläşni tohtitidu. Hälipä Misirda ämäliyatta yäkkä dšlät qurğan Ähmät Tolun oğliğa qarşi ämir Musa ibn Buğa äl-Käbirniŋ başquruşida quralliq küç ävätti. Ämirniŋ Misirni hälipilikkä qayturuş urunuşi muvappäqiyätsiz ayaqlaşti. Uruşta Ähmät Tolun oğliniŋ äskiri ğälibä qazandi. Nätiҗidä Ähmät Tolun oğli šz hškümranliğini saqlap qaldi. 878-jili bolsa, Palestina, İordaniya vä Siriya ämiri äl-Amançurniŋ vapatidin paydilinip, moşu šlkilärgä armiyasi bilän besip kirip, İerusalim, Dämäşq, Häms, Aleppo şähärlirini işğal qildi. Bir qiziq yeri, küç bilän alğan Antiohiyadin başqa barliq şähär, ahaliliq җaylardiki garnizonlar Ähmätkä qarşiliqsiz berildi. Bu halät Misir dšliti başliğiniŋ ämirlär arisida ehtiraminiŋ zor bolğanliğini kšrsitidu. Pütkül Yeqin Şäriqni degidäk šzigä tävä qilğan Ähmät Kiçik Aziyagä besip kirip, Vizantiyagä qarşi uruş elan qildi.

Lekin Ähmätkä därhal Misirğa qaytip kelişkä toğra käldi. Çünki uniŋ räqip-düşmänliri yoldin çiqirip, eziqturğan oğli Abbas isiyan kštirip, hakimiyätni besivelişqa urundi. İsiyan basturulup, Abbas ğäzäplängän dadisiniŋ qähridin qutuluş üçün šzi täräpkä štkän äskär vä dšlät ğäznisiniŋ bir qismini elip, uttur hazirqi Liviya täräpkä qaçti. U šziniŋ härbiy intizami yoqalğan qoşuni bilän Liviyaniŋ şärqiy okrugi Tripolisni bulap-talaşqa kirişidu. Liviyagä hoşna kšçmän berber qäbililiri birlişip, liviyaliklärgä yardämgä kelip, 880-jili Abbasniŋ qoşunini tar-mar qilip, çekindüridu. 882-jili dadisi ävätkän äskär Abbasniŋ qoşunini toluq uҗuqturup, šzini äsirgä elip qaytidu. Ata-bala arisidiki täht maҗrasi äynä şundaq tamamlinidu.

Ähmät Tolun oğliniŋ härbiy vä diplomatiyalik täsiri şunçilik küçlük boldiki, hätta u Äräp dšlitiniŋ tähti üçün šzara uruş başliğan vä härqaysisi šzini hälipä däp elan qilğan aka-uka äl-Muvaffäq vä äl-Mutämid Abbasiylarniŋ içki işliriğimu arilişip, hälipilärgä šz qudritini namayiş qilip turdi. Äpsuski, u 882 – 884-jillardiki ğälibanä paaliyätlirini tohtitişqa ilaҗisiz mäҗbur boldi. Çünki uni helidin beri ağriq qiynap kelivatatti. Ahiri ağriği küçiyip, u qayta šzigä tävä qilğan Siriyadin Misirğa qarap yolğa çiqti. Qahirigä kelip, u oğli Humar-väyhni täht mirashori däp җakalidi. Ähmät ibn Tolun 884-jili 10-mayda vapat boldi. U bari-yoqi 49 yaşta edi. Misirniŋ ottura äsirdiki qudrätlik, pütkül hälipilikkä šziniŋ säyasiy, härbiy vä ihtisadiy täsirini yätküzüp turğan dšlätni qurğan ata-bala Tolunlar häqqidiki hekayimiz moşuniŋ bilänla tügimäydu. Dšlät başquruş vä җäŋgivarliq paaliyät iş-tädbirliridä dadisiniŋ arzulirini ämälgä aşurğan Ähmät ibn Tolun ottura äsirdiki Şäriq häm İslam tarihida märipätpärvär dšlät ärbabi süpitidä šz ismini tarihta qaldurğan uluq uyğur pärzändidur.

Ähmät Tolunniŋ meçiti Misirniŋ paytähti Qahiridä selinğan. U — äŋ qedimiy, yäni vä İH äsirdiki qiyapitini saqlap qalğan birdin-bir ibadäthanidur. Bu meçit Ähmät ibn Tolunniŋ sariyi yenida bärpa bolğan.

Meçit 876-jili qäd kštirilip, keyin Misirda dšlät başqurğan Ähmät ibn Tolunniŋ şäripigä uniŋ ismi bilän atalğan. Meçit selinip, aridin 1141 jil vaqit štkän bolsimu, u büyük qandişimizniŋ yarqin hatirisini saqlap, uniŋ ismi bilän atilip kelivatidu. Ottura äsir tarihçisi äl-Maqrizi mundaq däp yazğan: «Meçit Qahiridiki egiz dšŋ – Ğäbil-Yaşqur (Minnätdarliq dšŋi) üstidä qäd kštärgän. Yärlik ahaliniŋ rivayätliri boyiçä, alämni topan süyi basqanda, Nuh päyğämbärniŋ kemisi Ararat teğiğa ämäs, bälki moşu dšŋ üstigä tohtiğan» (äl-Maqrizi šz mälumatini meçitniŋ işigi aldidiki märmär tahtiğa oyup yezilğan misralarniŋ ispatlaydiğanliğini täkitligän). Meçit Sämärridiki (İraq) çoŋ meçit uslubida selinğan. Meçitniŋ içki hoylisiniŋ häҗimi 90 — 92 metr. İbadäthana šzi bolsa, yoğan tikbuluŋluq sepil şäklidä selinğan vä uni qelin häm egiz tamlar qorşap turidu. Meçit territoriyasidä üç täräpkä sozulğan, üsti yepiq zalliri bar. Galereyalär turğuzulğan tšrtbuluŋluq çirayliq hoyla meçitniŋ hšsnigä hšsün qoşup turidu. Һoyla otturisida namazhanlar üçün çirayliq fontan bar. Keyiniräk fontan üstigä näqişliri bar arkilar turğuzulğan. Һoyla җänup täripidin namaz oquydiğan zalğa ulaşqan. Munariliri spiral' şäklidä bolup, bu meçitqa alahidä hšsün berip turidu. İbadäthana tamliri kšydürülgän hiştin selinğan häm näqişlär bilän qaplanğan. Bu ottura äsirlärdiki Misir memarçiliğiğa has bolmiğan alahidä bir quruluş edi. Meçit birnäççä qetim restavratsiya qilinğan. Ahirqi qetim u 2004-jili yeŋilandi.

Meçit hazirniŋ šzidimu Qahiriniŋ kšrnäklik ima­rätliriniŋ biridur. Uniŋ egiz boy kštärgän munarilirini şähärniŋ äŋ çät җayliridinmu kšrüş mümkin.

Ğäyrät İSRAYİLOV,Qazaqstan Jurnalistlar ittipaqiniŋ äzasi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ