Dävir šzgärdi, qizliq latapät šzgärmidi

0
487 ret oqıldı

Äy qizim! Dävrimizdiki qizlar duniyasi äҗayip zor šzgiriş halitidä turmaqta, ularniŋ rohiyiti, turmuş usuli vä jürüş-turuşi tuyuqsiz evropilişip, milliy än°änä vä äslidin yatlişiş dolqunini ävҗigä kštärmäktä. Dävir šzgärdi, zamanimiz qizliri šzgärdi, härqandaq dävirdikigä selişturğanda, ularniŋ aŋ-säviyäsi šsüp, süpiti juquri kštirildi, amma duniyaniŋ täräqqiyat qädimidin helila jiraqta qaldi.

Äy, omaq qizim! Dävir šzgärdi, amma qizliq latapät qilçä šzgärmidi. Dävir uçurlişişniŋ barğançä käŋiyivatqan boşluğida kişilärgä nurğun qiyin işlarni asanlaşturup bärdi. Musapä vä vaqit uqumi, mälum җähättin alğanda, šz mänasini yoqatti. Turmuşta qolayliq närsilärgä jürüş qiliş, җümlidin turmuş buyumliri vä kiyim-keçäktä moşundaq boluş bügünki zaman kişiliriniŋ diqqät märkizidiki işlarğa aylinip qaldi. Amma qizliq latapät, milliy än°änä nuqtisidin alğanda, äynä şundaq kiyimlärniŋ iҗatçisi bolğan evropiliqlarmu mundaq kiyimlärni uyğur qizliridäk sadiqliq bilän, tolimu yahşi kšrüp kiyip baqmiğandu. Bizniŋ qizlirimizniŋ aldi bilän kiyim-keçigi, andin bara-bara rohiyiti šzgirip kätti, uyğurğa has qizliq latapät suğa çilaşti.

Äy qizim! Qizliq latapät babida qizlarniŋ šzigä has milliy kiyim-keçäklirini saqlap qelişi şu millätniŋ tügimäs bayliği hesaplinidu. Uniŋ üstigä qizlarniŋ milliy kiyim-keçäklärni saqlap qeliş däriҗisi intayin juquri bolidu. Äpsuski, mana moşu saqlap qelişi küçlük bolğan qizlirimizniŋ uçisidin än°änimizgä has bolğan kiyimlär, şäytan salduruvalğandäkla, yoqap kätti, buniŋ sävävi zadi nemä?

Äy, latapätlik qizim! Hälqimizniŋ näççä miŋ jillar mabaynida yaratqan mol mädäniyät ändazisi vä räŋmu-räŋ kiyim-keçäk mädäniyiti saŋa ohşaş qizlarniŋ härqandaq şäkil vä fasonda kiyişigä, dävirgä maslişişiğa, härqançä moda yasinişiğa yetip aşidu. Qizliq latapitiŋ, uyğur qiziğa has qiyapitiŋ aşidu, nazukluq latapätni šzigä yar qilğan äҗayip bir hil җälip qiliş küçi seni kişilärniŋ diqqät märkizidiki qizğa aylanduralaydu.

Nemişkä moşundaq çäksiz sehriy küçkä tolğan latapätni saqlisaŋ bolmiğidäk, başqilarğa uyğur qiziniŋ moşundaq latapiti barliğini kšz-kšz qilalisaŋ nemişkä bolmiğidäk? Bolidu.

Mana moşundaq yüksäk däriҗidiki latapät babida yetilip çiqalisaŋ, evropilişişni kiyim-keçäktä vä qizliq latapätni yärgä uridiğan atalmiş ärkinläştürüş içidiki hayasizliqta ämäs, ilim-pänni qural qilğan, uyğurniŋ kiyimigä pürkängän, nazukluq, gšzäl ählaqni qural qilğan, milliy än°äniniŋ sadiq qoğdiğuçisi boluştäk җasarättä ipadilälisäŋ, uyğurğa has häqiqiy mänadiki «evropilaşqan» hesaplinisän.

Äy qizim! Seniŋ ätrapiŋda äynä şundaq kiyim-keçäktä vä jürüş-turuşta evropilaşqan qizlar bilän uyğurğa has än°änini çiŋ saqlap, šzliriniŋ җasariti vä yaratqan nätiҗiliri arqiliq bähit külkisigä çšmgän qizlar çšgiläp jürüşmäktä. Saŋa qaysi hildiki qizlar latapätligiräk kšrünüvatidu?

Räŋgiŋniŋ tiniqliği, teräŋniŋ siliqliği, çeçiŋniŋ qunduzdäk qariliği — yaşliğiŋniŋ häm sağlamliğiŋniŋ nişanidur. Säzdiŋmekin, huş piçimliq šzäŋgila keräk. Һär gülniŋ šzigä has puriği bolğinidäk, degändäk, härbir qizniŋ šzigä yarişa җäzbisi bar. Äy, qizim! Һazir sän däl šz җäzbiŋni tikläydiğan vä uni yüksäldüridiğan yaştisän. Bu seniŋ qäddi-qamitiŋni qandaq tutuş, kiyiniş, jürüş-turuş, hätta taam yeyiştimu päqät šzäŋgä has yarişidiğinini tallap, šzläştüridiğan dävriŋdur.

Şunimu esiŋdin çiqarmiğinki, mäniviy gšzällik kişigä mälumattin, mänsäptin, hšsün-çiraydin, kiyimdin artuq hšrmät, etivar ata qilidu. Mänaviyiti gšzäl qizniŋ kiyinişi, muamilisi, šzini tutuşni bilişi ätrapliq bolidu. Gäpni oylap sšzläydiğan, ehtiyatçan, hayaliq qizlarniŋ ädäp-ählaqimu çirayliqtur.

Qizliq latapät mäŋgü šzgirip qalmaydu, qizliq latapätni qizlar päqät šziniŋ qizlarğa has җäzbi, salapiti, häqiqiy bir qizğa has süpät-sapasi arqiliq yaritidu. Bilimdä kamalät tapqan, ählaq-päzilättä yetilgän, yahşi huluqlarni šzigä muҗässämligän vä yaman müҗäzlärdin jiraq bolğan, ämäliy iqtidar vä küç-qudrättä män-män degän jigitlärnimu arqiğa taşlap qoyidiğan qizlardila häqiqiy qizliq süpät vä haya hazirlanğan bolidu. Qeni, eytqinçu qizim, seniŋdä moşu šlçämgä toşidiğan süpät vä sapa yetiliptimu?

Äy, muruvvätlik qizim! Mäniviy gšzällik insanlarğa has bolğan päzilätlärni egiläştin, insanni, ata-anini, ustazlarni qädirläşni üginiştin, kiçiklärni izzät qilişqa adätliniştin başlinidu. İçki alämniŋ taşqi alämni bälgüläydiğanliğini ästin çiqarmiğaysän. Eŋi qalaq, mädäniyiti tšvän, müҗäz-harakteri eğir qiz hšsün-latapättä täŋdaşsiz bolsimu, mänaviyati härgiz gšzäl bolalmaydu. Mana bularni qälbiŋgä näqiş qilip oyuvalğaysän, qizim!

Märziyä TURSUN (ŞUAR).

Bälüşüş

Javap qalduruŋ