Ayallar vä šy

0
379 ret oqıldı

Öy älmisaqtin ayallar duniyasi, ayallarniŋ kšŋüllük gülzari. Ular šyini sšyidu, šyigä kšyidu, uniŋdin hšzürlinidu. Ayallar üçün šyniŋ mänasi mädäniyätniŋ mänisidäk yüksäk. Ärlärniŋ qolayliq, hatirҗäm, qälbi rahätlinidiğan җayimu šyidur. Kiçik çağlirimizda oğullar mähällä yaki šstäŋ boylirida oyniğanda, siŋillirimiz yaki hoşnilarniŋ qizliri oyunğa arilişip qamlaşturalmisa, tuşmu-tuştin «qiz bala degän šyniŋ adimi, šygä berip oynaŋlar» däp çuruldişip ketättuq. Һätta ata-anilarniŋ eğizidinmu şu gäpni kšp aŋlattuq. Kiçigimdä bu sšzniŋ mänasiğa çoŋqur yätmigän ekänmän. Çoŋ bolup, bir šyniŋ morisidin is çiqarğandila, bu sšzniŋ häqiqiy mänasiğa yättim.

Öy ayallarniŋ qolida bolsa, turmuş başqiçä tüs alidu, ayal kişi yoq šydin boran uçup turidu. Şuŋlaşqa çoŋlarniŋ šy başquruşni kiçik bir dšlätni başquruşqa ohşatqini häҗäplinärlik ämäs. Demisimu, šy kiçik bir dšlätkä ohşaydu. Uniŋ šzigä çuşluq plani, hoşalliq-azavi, uruş-talişi, elim-berimi, bardi-käldisi bolidu. Äqillik ärlär haman šyni ayallarğa tapşuridu. Bu qedimiydin şundaq boluvatqan iş.

Öydiki çoŋ-kiçik işlarniŋ hämmisigä šzigä has sän°ät yoşurunğan. Uni mahirliq bilän egiligän ayallarniŋ qädir-qimmiti eşip, šzlügini namayän qilidu. Şuŋlaşqa bir ailiniŋ ronaq tepip güllinişi yaki buzuluşi, bir ärniŋ šmür boyi hatirҗäm, bähitlik yaşişi yaki näs besip, çüşkünlişişi bevasitä ayallarğa munasivätlik.

Ayallar šyni gülmu qilidu, külmu qilidu. Çäbdäs, iditliq ayallar yemäk-içmäkni qandaq hazirlaşni, bir šydä neminiŋ kam, neminiŋ artuq ekänligini bäş qolidäk bilidu. Ularniŋ boyiğa kir juyğuçi, aşpäz, tikinçi, bala baqquçi, mal setiveliş mutähässisi, ammiviy munasivät mutähässisi, adäm başqurğuçi, därtmänlärniŋ täsälliçisi, baş mudir, mäslihätçi, hesap- kitap hatiriligüçi qatarliq sapa, maharätlär muҗässämlängän. Bu sapa, maharätlärni hazirlalmiğan ayallar haşamätlik daça, katta saraylarda oltarsimu, bäribir uni qotanğa aylandurup qoyidu. Qimmät bahaliq buyumlar kšp, haşamätlik, amma rätsiz, buyumlarniŋ tizilişi bir-birigä mas kälmigän mundaq šylärgä kirsiŋiz, qolaysiz bir yärgä berip qalğandäk, şunçä çoŋ šydimu šziŋizni hava yetişmäyvatqandäk his qilisiz. Mundaq ayallar çeçilaŋğu, tärtipsiz, bäthäş bolupla qalmastin, eriniŋmu baş-kšzidin topa šrläp, qaçanla qarisiŋiz, käypi uçqan halättä kšrünidu.

Öy — är-ayal, pärzäntniŋ muqäddäs aramgahi. Äqillik ayal šz šyidä eriğa, pärzäntlirigä padişa, şahzadilarçä tuyğu ata qilalaydu.

Ayal — çirayliq bir dästä gül, är vä pärzäntliri — uniŋ yapriği. Ular šyiniŋ temiğa yšlinip torusqa, pärdilärgä, pärdä käynidä insanlarniŋ hayatliği üçün sehi nurlirini çeçivatqan quyaşqa qarap jillarniŋ piçirlaşliriğa qulaq salidu.

Öydä ayallar häqiqätän җapa tartquçi häm şatlanğuçi. Ayallar sap muhäbbiti arqiliq šyni qurup çiqidu, šyni ärliri, pärzäntliri üçün duniyadiki äŋ illiq җayğa aylanduridu häm şundaq qilişni borçum däp qaraydu. Şuŋlaşqa ärlär mäşriq yaki mäğriptä bolsun, šyini äsläydu, seğinidu, tälpünidu. Çünki šy ularğa mehir-muhäbbät ata qilidu.

 «Täŋritağ» uyğurçä tori.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ