Häliq sšygän sazändä

0
87 ret oqıldı

Raşidäm RÄҺMANOVA, «Uyğur avazi»/ Çeläktä däsläpki mäşräp ähli buniŋdin 50 — 60 jil muqäddäm millätpärvär sazändä jigit Nurullam Niyazovniŋ uyuşturuşi bilän qurulğan ekän. Uşbu mäşräpniŋ äzasi, peşqädäm ustaz Rähimҗan Qämbärovniŋ eytişiçä, uniŋ tärkivigä Çeläkkä burunqi nahiyäniŋ barliq yeziliridin hizmät babi bilän kälgän, härhil sahalarğa rähbärlik qilğan jigitlär kiriptu. Һayat šz eqimi bilän aqidu, ämäsmu?! Bu duniyağa  keliş bar, šmürdin štüş bar degändäk. Bügünki künlüktä ularniŋ ottuzi baqiliq boptu. Şularniŋ biri, başta eytip kätkinimizdäk, uşbu mäşräpniŋ asasini salğuçi – Nurullam Niyazov.

1937-jili Çeläk yezisida tuğulğan Nurullam Niyazov şu yärdiki S.Kirov namidiki qazaq-uyğur ottura mäktivini äla bahalar bilän tamamlaydu. U saz äsvapliriniŋ birnäççisidä oynaydiğan, nahşa, muqamlarni babiğa yätküzüp orunlaydiğan äҗayip talant egisi edi.

Mälumki, Uyğur teatri jigirmä jil mabaynida (1941 – 1961) Çeläktä boldi. U çağda teatr vilayätlik statusqa egä edi. Җay-җaylardin talantliq qiz-jigitlär kelip, hizmät qilatti. Çoŋlarniŋ eytişiçä, u vaqitlarda yaşlardiki millätpärvärlik his-tuyğuliri nahayiti üstün bolğan ekän. Ular boş vaqitniŋ barliğini degidäk teatrda štküzättekän. Nurullammu qoli bekar bolsa, sän°ät oçiğiğa kelivalattekän. Nätiҗidä, u teatrğa täklip qilinip, käspiy sazändä retidä yetilip çiqti. Äpsus, kšp štmäyla Uyğur teatri Almuta şähirigä kšçirilidu. Nurullam başta Çeläk işçilar kooperativida hizmät qilidu, andin A.Rozibaqiev namidiki mäktäptä muzıka pänidin däris beridu. Keyiniräk Çeläk yezisi käspiy-tehnikiliq uçiliöesida ustaz vä Çeläk nahiyälik Mädäniyät šyidä rähbär bolup işläydu. U çağlarda nahiyä märkizi bolğan Çeläktä qazaq-rus  teatri bolup, härqandaq iş-çarä şularniŋ qatnişişi bilän štättekän. Mümkinçiliklärdin paydilinip, Nurullam akimu yezilardin 28 häväskar baliniŋ beşini qoşup, «Bahar» orkestrini täşkil qilidu. Uniŋ paaliyitini teatrniŋ şu çağdiki rejisseri Sergey Başoyanmu qollap-quvätläydu. Rejisser Nurullam Niyazovniŋ orkestriğa uyğur sän°itiniŋ durdaniliridin bolğan «Anarhan» dramisiniŋ birinçi pärdisini sähniläştürüşni tapşuridu. «Baharniŋ» äzaliri bu väzipiniŋ hšddisidin şäräplik çiqidu. Orkestr nahiyäniŋ barliq yeziliriğa gastrol'ğa çiqip, kontsert programmisini ämgäkçilärniŋ diqqitigä havalä qilidu. Däl moşu programma, däl moşu gastrol' sän°ätkarlar šmigini «häliq teatri» däriҗisigä kštiridu. Şuni qoşumçä qiliş keräkki, Nurullam akiniŋ qeyinsiŋlisi Mahigül Tohtahunova «Anarhan» dramisidiki Anarhanniŋ obrazini yaritidu. Keyiniräk u şu rol'ni Moskva şähiriniŋ çoŋ sähniliriniŋ biridä orunlaydu. Mäzkür programma kompozitor İsmayilҗan İsaev vä jurnalist Ernest İslamovniŋ qollap-quvätlişi bilän «Qazaqstan» radio häm televidenie programmilirida havalä qilinip, «Alitağ» programmisiniŋ «Altun fondiğa» kirgüzülidu.

Nurullam Niyazov 50 yeşida alämdin štti. Uniŋ bilän baliliq dävridin dost bolup, billä sähnigä çiqqan Teyip Noruzov, Kamil Ömärov, Һeziz Һämraev, Ähmät Yüsüpov, Abdumülük Bäraev, Sultan Davutov, Tursun Zeräkov vä Mähsüm Һoşurovmu baqiliq boldi. Ändi šz vaqtida Çeläk yezisi Mädäniyät šyigä rähbärlik qilğan, Nurullam aka bilän talay kontsert programmilirini täyyarliğan sazändä, peşqädäm ustaz Rähimҗan Qämbärov bilän nahşiçi Ärkin Mäsimov hazir hayat. Ular ağinisi häm käsipdişiniŋ namini qälb tšridä saqlap kälmäktä.

Nurullam Niyazovniŋ şagirtliriğa kelidiğan bolsaq, ularniŋ arisida çoŋ çoqqilardin kšrüngänliri az ämäs. Misalğa, Mahigül Tohtahunova, Abdurazaq Һämraev vä Abdusattar Turdibaqiev uzun jillardin buyan Q.Ğoҗamiyarov namidiki Uyğur teatrida hizmät qilip kelivatidu, Һaşimҗan Nasirov Çeläk muzıka mäktividä däris beridu. Ärmin vä Pärhat Mähpirovlar, Abduveli Äysarov vä Ablemit Bäraevmu ustaziniŋ yolini helimu davamlaşturmaqta.

Barliq aŋliq hayatini sän°ätkä beğişliğan Nurullam Niyazovniŋ räpiqisi Rozibüvi hädimu sän°ätkar, nahşiçi. U šz vaqtida Lavardin Çeläkkä qatnap, Uyğur teatrida iҗadiy yolini başliğan. Qutluq sähnidä yultuzliri qoşulğan Nurullam vä Rozibüvi Mähpirovlar pärzäntliri Gülmira, İminҗan, Arzigül vä Halmuratni zaman tälivigä layiq adämlärdin qilip tärbiyilidi. Nurullam aka ätigän hayattin štti. Rozibüvi hädä pärzäntliridin tariğan säkkiz nävrisi bilän on çävrisiniŋ qiziğiğa bährimän bolup yaşimaqta. Eçinidiğini, yoldişi duniyadin yaş kätti.  Bolmisa, bu künlärdä uniŋ 80 yaşliq tävälludini baliliriniŋ arisida dağduğiliq atap štär edi.

Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.