Jügän vä nohta

0
555 ret oqıldı

Hälqimiz atüsti mä­däniyitini yaritiş bi­län billä, atҗabduq mädäniyitinimu barliqqa kältürgän. Jügän bilän nohta äynä şuniŋ yarqin ipadisidur. Jügän — at, eşäk vä heçir qatarliq җa­nivarlarniŋ beşiğa se­linidiğan başquruş җabduği.U eğizduruq, halqa, tizgin, qisqiyan, uzunyan, tamaqliq, çepilik, saqalduruq vä tişliq ohşaş bšläklärdin tärkip tapqan. Ular 12 – 16 tasma tilikçisidin yapilaq, qoş, nohura vä qamça yaki juŋ jipidin toqulğan yapilaq kaşa, än tasma şäkilliridä bolidu.

Eğizduruq — tšmür yaki mistin yasilidu vä atniŋ eğiziğa selinidu. Uniŋ halqiliq eğizduruq vä porluq eğizduruq degän ikki türi bar.

Qisqiyan — jügänniŋ eğizduruqtin at iŋiginiŋ oŋ täripini boylap tartilidiğan qismi.

Uzunyan — jügänniŋ eğizduruqtin juquriğa çi­qip, sol iŋäk bilän qulaq tüvidin juquri ornitilğan qismidur.

Tamaqliq — jügän vä nohtilarniŋ tamaq boylap bağlanğan beği bolup, u «çäkräk» däpmu atilidu.

Saqalduruq — jügän-nohtilarniŋ at vä eşäklärniŋ beşidin çiqip kätmäsligi üçün iŋäkniŋ astiğa bäkitilidiğan bš­ligi.

Һalqa — eğizduruqniŋ ikki beşiğa bäkitilidiğan jumilaq tšmürlär.

Tişliq — atniŋ çişiniŋ üstigä tarti­lidiğan qoşumçä boquç yaki jip.

Nohta — at, eşäk, tšgä vä heçir qatarliq җa­nivarlarni başquruş vä yetäkläş üçün iş­litidiğan җabduq. U adättä jügängä ohşap ketidu. Amma çäkräk, şildirma, nirvat vä çulvurlardin päriqlinidu. Heçir, tšgä vä eşäklärniŋ nohtiliri šzlirigä muvapiq usulda tügülüp yaki šrülüp yasilidu.

Çäkräk —  nohtiniŋ gekitäk bilän iŋäk astidiki tügünçäktur.

Mirvit (ärgul) — bağ­lap qoyulğan җanivarniŋ boğulup qalmasliği üçün nohtiniŋ iŋäkligigä bäkitilidiğan halqisiman tšmür burma.

Çulvur (buyla) —  at-ulaqlar nohtisiniŋ iŋäk­ligidiki şildirmidin bağlinidu. Uzunluği 2,5-3 metr, käŋligi 4 santimetr ätrapida bolidu. U än tasma tilikçisi, juŋ jipidin toqulğan yapilaq kaşa yaki kändir talasidin eşilgän baş tarmaq tomluğidiki arqandin täyyarlinidu. Çulvur tšgä, kala, qotazlarni başquruştimu işlitilidu. Uniŋ bir uçi bu җanivarlarniŋ teşilgän burun yumşaqliğiğa orun­laşturulğan çülükkimu bağ­linidu.

«Täŋritağ» tori.

Bälüşüş