Ömürnisäm

0
708 ret oqıldı

Bähtişat SOPİEV, «Uyğur avazi»/ Bu ayalniŋ šmri başqilar­niŋkigä ohşimaydu. Nemişkä? U dadisini turmaq, uniŋ süritinimu kšrmidi. U ikki yaşqa kälgändä dadisi, imam İbdimin Avazov täqipkä uçrap, nahäqtin-nahäq sotlinip, 1938-jili etilip kätkänligini keyin bildi.İbdimin Avazov Almutiniŋ Sayboyi mähällisidiki meçitta imam bolğan ekän. Uniŋ räpiqisi Buviayşäm Sadiqova Sämärqänttiki mädrisidä tälim alğan. Yoldişi sotlinip kätkändin keyin, mälum säväplärgä bola, Buviayşäm aniğa qizi bilän hädisiniŋ šyidä turuşqa toğra käldi.

— Män yättä yeşimdin başlap, җiyänlirimgä qaraşqa başlidim. Andin apamğa šy işlirida yardämläştim. Şuŋlaşqa birinçi sinipqa keçikip, yäni on yeşimda bardim, — däydu sšhbätdişim baliliğini  äskä elip. — Yättinçi sinipni pütärgändä apam qaytiş boldi. Şuniŋdin keyin maŋa işläp, җenimni beqişqa toğra käldi. Kitap setiqçilirini täyyarlaydiğan ikki ayliq kursni tamamlap, kitap dukiniğa işqa orunlaştim. Män muştiri toplaş bšlümidä işlättim. Bir kişi kelip meniŋdin: «Sizdä ädliyä sahasiniŋ kitapliri barmu?» däp soridi. Bu 1953-jil edi. Män uniŋğa mäzkür sahaniŋ kitapliri setilidiğan bšlümni kšrsättim. İkkinçi qetim u yänä uttur meniŋ qeşimğa kirip, şu soalni täkrarlidi. Mänmu ilgärki җavavimni bärdim. U miyiğida külüp qoyup, çiqip kätti. Män  heçnärsä çüşänmidim. Bir küni u adäm hädisini «älçilikkä» ävätiptu. U yaqniŋ hädisi ançä sir berip kätmidi. Keyin apisi ikki ayal bilän käptu. Ularni yahşi qarşi aldim. Һätta apisiniŋ pal'tosiniŋ qatlişip qalğan yaqisini tüzäp qoydum. Män u ayalğa yeqipla ketiptimän. Meniŋ bir šyniŋ yalğuz oğli bolğan kälgüsi yoldişim bilän tonuşuş җäriyanim äynä şundaq muräkkäp boldi. On säkkiz yeşimda uniŋğa turmuşqa çiqtim.

Yalğuz oğulğa turmuşqa çiqqan yaş qizniŋ halavitidin mäşäqiti tola boldi. Mümkin buni täkitläp oltirişniŋ haҗiti yoqtu. Amma bu hazirqi yaşlarniŋ quliğiğa «altun sirğa».

— Ätigänligi altidä ornumdin turimän, — däp sšzini davam qildi u. — Taladin on çeläk su äkirimän. Şuniŋdin keyin šyniŋ oqitini rätkä kältürüvetip, işqa ketimän. İştin keyin käçki mäktäptä oquşqa barimän. Öygä kälsäm qaça-qomuçlar jiğilip ketätti. Uniŋ üstigä u vaqitlarda kirnimu qol bilän juyattuqqu. Һazirqi yaşlar kir juyuş maşiniliriniŋ knopkisini besip qoyup, huddi šzliri hämmä işni qilğandäk «herip kätidu». Keçisi saat ikkidin ätigän yatmattim. Tunҗa oğlumni «toqquzinçi» sinipta boşandim. «Oninçi» sinipni ikki bala bilän tamamlidim. Üçinçi balini tapqandin keyin hškümät täripidin üç eğizliq šy berildi.

Şu päytlärdä u «Leninşil jas» gezitiniŋ  kitaphanisiğa işqa orunlişidu. Mäzkür näşir Märkiziy Komitetniŋ orgini edi. Sšhbätdişim šz väzipisidin taşqiri tegişlik orunlarğa räsmiy hätlärni täyyarlatti. Qisqisi, u gezitniŋ hayatiğa yeqindin arilişidiğan boldi. Şundaq künlärniŋ biridä Märkiziy Komitettin kälgän mäs°ul hizmätçi uni šzlirigä işqa täklip qildi. U heç oylanmayla kelişidu.

Märkiziy Komitetta u kitaphanida vä umumiy bšlümdä işläydu. Tšrtinçi pärzändi duniyağa kälgändä JenPİğa oquşqa çüşüp, iştin qol üzmäy, uni äla bahalarğa tamamlaydu. Keŋäş İttipaqi tarqiğandin keyin җumhuriyätlik ilmiy-tehnikiliq kitaphanida işläp, şu yärdin hšrmätlik däm elişqa çiqidu.

Sšhbätdişim turmuş qurğan Abdrim Tohtibaqiev ädliyä sahasidiki paaliyitini Almuta şähiriniŋ Lenin (hazirqi Almalı) nahiyälik prokuraturisida tärgävçiliktin başliğan ekän. U SSSRda izdäştürüş elan qilinğan äŋ hätärlik jinayätçini qolğa çüşiriş operatsiyasidä alahidä käspiy maharitini namayiş qilidu. Şuniŋdin kšp štmäy u Qazaq SSR Aliy sotiğa mäslihätçi lavazimiğa işqa täklip qilinidu. 1963-jili Qazaq SSR Aliy soti räisiniŋ yardämçisi hizmitigä avuşidu. Şu päytlärdä u  moşundaq çoŋ hizmättä oltarğan yalğuz uyğur edi. Andin 18 jil Almuta vilayätlik sotta sud'ya bolup işläp, ismi pütkül Qazaqstanğa tonuldi. Abdrim aka hšrmätlik däm elişqa çiqqandin keyin biraz vaqit Almuta şähiridiki Almalı nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizigä rähbärlik qildi. Milliy teatrimizniŋ җankšyärliriniŋ biri boldi. Ömürlük җüpti ikkisi heçbir qoyulumdin qalmatti. Animizmu heli bu aditini taşlimay kelivatidu. Bu ailä Ähmät Şämiev, Mähpir Baqiev, Roşängül İlahunova, İzzät Nurmätova, Kärim Zakirov qatarliq ataqliq sän°ätkarlar bilän yeqin munasivättä boldi.

— Är-ayal bolup 62 adäm mäşräp oynattuq, — däp äslidi animiz. —Һazir mana şulardin bäş ayal qaptimiz. Män, Güli Ähmätova, Salamäthan Kärimova, Nurҗahan Ömärova vä Maya. Ahirqi ismi atalğan dostumniŋ familiyasini untup qaptimän.  Yoldişim 76 yeşida hayattin štti. İkkimiz 49 jil 6 ay billä hayat käçürduq. Ägär, hayat bolğinida, biyil 90 yaşqa kelätti. U «Altun toyumizğa» altä ay qalğanda tuyuqsiz hayattin štti. Tšrt pärzänt, on nävrä sšyduq. Yoldişim ikkimiz nävrilärni hayatqa uçum qilduq. Qizimniŋ qizi Ranigül Tohtibaqieva advokat bolup işläydu. Yoldişim «bu nävräm meniŋ izim» däp uniŋ keläçigidin ümütlinidiğan. Һäqiqätänmu şundaq boldi. U bovisiniŋ yolini tallavaldi. Һazir män on bir çävrä sšydüm. Ändi män şularniŋ tärbiyisi bilän bänt boluvatimän. Äpsus, u künlärgä yoldişim yätmidi. Ömrüm äynä şundaq štüvatidu, — däydu Ömürnisäm ana.

Bälüşüş