Qoli yenik hirurg

0
497 ret oqıldı

Şämşidin AYuPOV, «Uyğur avazi»/ Hatirä däptär sähipiliridin

1971-jil

— Almuta dšlät meditsina institutiniŋ altinçi kurs studentimän. Bügünki kün intayin qiyin štti. Sävävi, bügün män bemarğa däsläpki qetim operatsiyani yasidim. Adättiki qarğuüçäyni elivättim. Biraq bemar organizimiğa heç dähil kältürmäydiğan bir hataliqqa yol qoydum. Skal'pel' üçäyni säl-päl tilivätti. Qayğurğinim şunçilik, birär saat šzämgä kelälmäy jürdüm. Şu vaqitta ustazlarniŋ biri: «Yoqla närsilärgä äşundaq qayğursaŋ, seniŋdin vraç çiqmaydu», däp kšŋlümni yasiğandin keyinla šzämgä käldim.

 

1975-jil

— Küzniŋ aççiq soği. Panfilov nahiyälik ağriqhaniğa ätigänligi saat 9.00da yaş jigit eğir halda yätküzüldi. On yättä yaşlar çamisidiki bu jigitniŋ ähvali intayin eğir. Uniŋ aşqaziniğa çüşkän yara yerilip ketiptu. Därhal operatsiya bšlmisigä yetip bardim. Käsipdaş hirurglar yaş jigitniŋ hayatini saqlap qeliş üçün bar mümkinçiliklärni qilivetiptu. Һoşsiz yatqan jigitni kšrgändä tenim şürkinip, titiräk olaşti. Şu päyttä uniŋ bir barmiğiniŋ midirliğinini bayqidim. Därhal uniŋ hayatini saqlap qeliş üçün җiddiy härikät qildim. Üç saatqa sozulğan operatsiya utuqluq štti. Äytävir, bemar aman qaldi. Män şuniŋğa hoşal. Özämni bähitlik his qildim.

1977-jil

— Yarkänt şähiridiki Kirov namidiki ottura mäktäpniŋ 7-sinipida oquvatqanda qarğuüçäy ağriğiğa muptila boldum. Hirurglar ağriq zoriqip kätkändin keyinla, operatsiya yasidi. Şu vaqitta hirurg boluş armini qälbimni çirmavalğandi. Mana, mäktäpni altun medal'ğa häm meditsina institutini qizil diplomğa tamamlap, tuğulğan jutumda hirurg bolup işlävatqinimğimu bäş jil toluptu. Vaqitniŋ štüşi bilän ğämgüzar anamniŋ, mehrivan bovam bilän momamniŋ adämlärgä yahşiliq vä hoşalliq hädiyä qiliş ohşaş hislätlirini çüşinip, ularniŋ qädrigä ändi yetivatimän. Һärbir operatsiyadin çiqqan päyttä bemarniŋ külkisini kšrgändä, jürigimdä hoşalliq, šz käspim bilän pähirliniş tuyğuliri päyda bolidu. Yahşiliq qilişqa yänimu intilip, adämlärniŋ hayatini saqlap qelişqa aldiraymän….

1980-jil

— İyul' eyiniŋ qayniğan issiği. Bügün tapiniğa işşiq çüşüp, puti qardiyip kätkän Tat'yana isimliq 16 yaşliq qiz ağriqhanimizğa eğir halättä yätküzüldi. Bemarni täpsiliy täkşürüp kšrgändin keyin, uniŋ putini kesişkä toğra käldi. Tat'yana ağriqhanida biraz davalanğandin keyin šyigä çiqti…

1995-jil

— Ätigänligi işqa kelişimgä, ağriqhana hoylisida bir ayal illiq salamlaşti. Uniŋ salimini qobul qilip, alğa ilgirilişimgä u külümsiräp «Raşit Älqäm oğli (Bemarlar bilän käsipdaşliri Abdureşit akiğa äynä şundaq muamilä qilidu — Ş.A), Siz meni tonumidiŋizğu däymän?», däp tohtatti. Tiŋirqiğan peti turup qaldim. U «Buniŋdin on bäş jil ilgiri siz operatsiya qilğan Tat'yana bolimän», degändin keyinla uni tonudim. Tat'yana kesilgän putiğa protez yasitip kiyivaptu. Ailä qurup, bala-çaqiliq boptu. Uniŋ täbässüm äyligän qiyapitini kšrüp, šzämni bähitlik his qildim… Mundaq vaqiälär hayatimda kšp boldi.

2017-jil

— Oylap kšrsäm, aq halat kiyip, operatsiya üstili yeniğa kälginimgä biyil 45 jil boptu. Moşu jillar mabaynida miŋliğan bemarlarniŋ җenini aman elip qalğan ekänmän. Student päytlärdila institut kafedrisiniŋ hirurgiya bšlümigä işqa orunlişip, keçiliri hirurglarğa yardämlişip jürüp, bu käsipniŋ qir-sirlirini helila šzläştürüvalğandim. Ändi internaturida oquvatqanda bolsa, bemalal operatsiya qilidiğan boldum. Utuqluq štkän härbir operatsiyadin keyin šzämni yenik sezättim vä bähitlik his qilattim. Operatsiyaniŋğu yenigi bolmaydu. Һärqandaq operatsiyagä çoŋ җavapkärlik bilän qaraş keräk.

Şu närsini pähirliniş bilän tilğa alimänki, šzäm operatsiya qilğan on bäş miŋdin oşuq bemarniŋ birimu operatsiya üstilidä qalğan ämäs. İşänçim kamilki, täҗribä qançä kšp bolsa, җavapkärlikmu şunçä juquri bolidu. Män moşu küngiçä moşu qaidigä ämäl qilip kelivatimän…

HATİMÄ

Juqurida kältürülgän mälu­matlar häqiqätänmu «Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ salamätlikni saqlaş älaçisi», aliy däriҗilik hirurg, Panfilov nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini Abdureşit Älqämovniŋ hayatiğa mänsüp. 70-baharini qarşi elivatqan Abdureşit akiniŋ hayatida mundaq vaqiälär helä nurğun yüz bärdi.

Täkitläş keräkki, bügün hälqimiz arisidin yetilip çiqqan ataqliq vraç-hirurglar sanaqliqla bolsa, şularniŋ biri — Abdureşit Älqämovtur. Ägär «qoli yenik hirurg» däp miŋliğan bemarlarniŋ izzät-ehtiramiğa bšlängän aliy däriҗilik hirurgniŋ šmür kitaviniŋ sähipilirini varaqlisaq, tšvändiki mälumatlarğa egä bolimiz

1947-jili Yarkänt şähiridä tuğulğan. 1965-jili şu şähärdiki Kirov namidiki ottura mäktäpni (hazirqi H. Һämraev namidiki uyğur ottura mäktivi) altun medal'ğa tamamlidi. Aridin bir jil štüp, Almuta dšlät meditsina institutiniŋ davalaş fakul'tetiğa oquşqa çüşidu. 1972-jili institutni qizil diplomğa tamamlap, vraç-hirurg mutähässisligini egiläp çiqidu. 1972 — 1978-jilliri Panfilov nahiyälik ağriqhanisida hirurg bolup işläydu. 1978 — 1989-jilliri şu ağriqhaniniŋ hirurgiya bšlümini başquridu. 1989 — 1996-jilliri nahiyälik ağriqhana baş vraçiniŋ davalaş işliri boyiçä orunbasari boldi. Uniŋdin keyin ikki jil Panfilov, Kerbulaq, Gvardiya vä Uyğur nahiyäliri ara mäҗburiy meditsiniliq ğämsizländürüş fondiniŋ mudiri boldi. 1998-jili mäzkür fondniŋ Almuta vilayiti boyiçä şšbisidä baş mutähässis väzipisini atqurdi. Ändi 1999-jili İli nahiyälik ağriqhaniniŋ baş vraçi lavazimiğa käldi. 2003-jili u Asfendiyarov namidiki Qazaq milliy meditsina universitetiniŋ kafedrisiğa işqa täklip qilinidu vä şu jilniŋ iyun' eyida şähärdiki 9-şipahana mäzkür kafedriniŋ klinikiliq bazisi bolup bäkitilidu. Mana şu kündin tartip täҗribilik vraç-hirurg Abdureşit Älqämov uşbu şipahaniniŋ hirurgiya bšlümini başqurup kelivatidu.

Amät bar yärdä,  bähitmu bolidu

Abdureşit akiniŋ šmürlük җüpti Flyura hädimu uzun jil fel'dşer bolup işligän. Keyiniräk, Qizlar pedagogika institutiniŋ kitaphana bšlümini tamamlap, Yarkänt şähiridiki kitaphanilarniŋ birigä rähbärlik qilidu. Һazir pensiyadä. Är-ayal — üç qiz tärbiyiläp qatarğa qoşup, ulardin bäş nävrä sšygän bähitlik häm amätlik bova-moma.

Qizlirimniŋ heçqa­ysisi meniŋ yolumda maŋmiğini bilän, ularniŋ maŋa ohşaş sän°ätkä bolğan häväs-iştiyaqi intayin küçlük, — däydu Abdureşit aka sšhbätara. — Üçilisi Yarkänt şähiridiki muzıka mäktividä tähsil kšrgän. Otturançi qizim Gülmira Taldiqorğan şähiridiki muzıka kolledjini tamamliğandin keyin, Qurmanğazı namidiki konservatoriyaniŋ hor dirijeri fakul'tetiğa oquşqa çüşkän edi. Amma štkän äsirniŋ 90-jilliri, eniğiraği, Keŋäş İttipaqi parçilanğan mäzgillärdä mäzkür fakul'tet yepilip qaldi. Şuŋlaşqa qizim üçinçi kurstin keyin, Yeza egiligi institutiniŋ ihtisat fakul'tetida oquşqa mäҗbur boldi. Һazir şou-biznes bilän şuğullinidu. Çoŋ qizim İlmira Taldiqorğan pedagogika institutiniŋ mäktäp yeşiğiçä bolğan fakul'tetini tamamliğandin keyin, Qonaev namidiki universitetniŋ ihtisat fakul'tetida tähsil kšrdi. Һazir šz käspi boyiçä işlävatidu. Ändi känҗä qizim Asiyäm Ablayhan namidiki häliqara munasivätlär vä duniya tilliri universitetini tamamliğan. Һazir şou-biznesta. Meniŋ bähtimmu häm bayliğimmu äşu qizlirim.

Män Abdureşit akini tonuğandin beri bayqiğinim, kšräŋlik, mahtançaqliq uniŋ täbiitigä yat. Mabada, u kimdu-biriniŋ kšŋlini alalmiğan bolsa, taŋ atqiçä hatirҗäm uhlalmaydu vä uniŋdin käçürüm soraşqa aldiraydu. Uniŋ yänä bir alahidä tilğa elişqa ärziydiğan hisliti, ottuz oğul baş qoşqan mäşräp-sorunlarda «Yoluŋğa qarap», «Çevär yarim» vä «Qarağımay» käbi kšŋülgä yeqimliq nahşilarni babiğa yätküzüp iҗra qilişni bäk yahşi kšridu. Eytmaqçi, uniŋğa šz vaqtida artist käspini egiläş pursitimu tuğulğan. Yäni on birinçi sinipni tamamliğan jili uni konservatoriyagä emtihansiz qobul qilmaqçi bolğan. Lekin ata-anisi oğliniŋ bu mutähässislikni egilişigä qarşi bolidu. Biraq u hirurg käspini tallavalğiniğa heç škünmäydu, bälki sšyümlük käspigä sadaqät bağliğini bilän pähirlinidu. Çünki u moşu štkän jillar җäriyanida talay adämlärniŋ җeniğa ara bolup, bemarlarniŋ alqişiğa erişip kelivatqan salamätlik pasibanliriniŋ biri. Şuŋ­laşqimu uniŋ minnätsiz mehnitidin hämmä minnätdar.

Bälüşüş