Ayallardiki  nomus vä qanaät tuyğusi

0
469 ret oqıldı

Tärbiyä täkçisi/ Hälqimiz uyatsiz, behaya, nomussiz, ählaqsiz, dili qara kişilärni, mal-duniya üçün vasitä tallimay, nomussiz qilmişlarğa baridiğan adämlärni «gunadin qorqmaydiğan, mähluqtin uyalmaydiğan», däp ataydu.Qanaät — mäyli är yaki ayal bolsun, hämmä kişidä boluşqa tegişlik gšzäl ählaqiy süpätlärniŋ biri. Adämdä qanaät bolmaydekän, kişi šz turmuşi, šzidä bar imkaniyätlärgä razi bolmayla qalmastin, bälki qanaätsizligi tüpäylidin kšp mäşäqätlärgä duçar bolidu.

Ägär ayal kişi qanaättin ibarät bu gšzäl ählaqqa egä bolmisa, ihtisadiy җähättin šzidin yahşi, kirimi eridin juquri aililär vä ärlär bilän šzini häm turmuşini selişturup, šzgilärni mahtap, eridin, turmuşidin ağrinidu hämdä bu tüpäylidin erini toğra yoldin adaşturuşimu mümkin. Bu hil kesälgä muptila bolğan ayalmu äqil häm qanaätni näpsigä qaravul qilmisa, heris bolidiğan närsilärniŋ kšplügi tüpäylidin näpsi − muradiniŋ yetäklişi bilän hata yollarğa kirip ketip, šzini häm ailisini väyran qilişimu ehtimal.

Mundaq bir hekayät bar: yaş bir hoşnam bolidiğan.  Ularniŋ šyidin qandaqtu adämni  җälip qilidiğan muzıka, külkä-çaqçaq orniğa pat-patla vaqiraş-җaqiraş vä җaraŋ-җuruŋ aŋlinip turatti. Bir küni bu җedäl-maҗra bäk qizip qaça-qomuçmu çeqildi. Ähvalni kšrüp, «guva bolup qalar» degän mähsättä,  hoşnamniŋ ayali meni çaqirip: «Öy tutqan bir jildin beri bäş qetim qaça-quça, çaydan, çäynäk setivalduq»,  däp erini datlidi. Uniŋ  yoldişi bilän sšhbätlişivedim, u: «Säväp bäk addiy, qaça-quça pakiz turmaydu. Birnäççä qetim nesihät qildim, amma u äyivini tüzätmidi. Şuŋlaşqa hotunumniŋ taziliq aditi kšŋlümni sovutti» dedi. Amma mundaq ähval bir qisim aililärdä ohşaş bolmiğan däriҗidä moҗut. Şuni biliş keräkki, taziliq — kişigä hayat läzzitini his qildurup, turmuşidin sšyündüridiğan, kšŋülgä aram vä hoşalliq beğişlaydiğan hasiyätlik mälhäm, şundaqla sağlamliq dosti. Qaysi ailä taziliqqa säl qarisa, šydin bärikät qaçidu vä ailisidiki mehir-muhäbbät suslişidu.

Därväqä, šydä ayal kişiniŋ qilidiğan işi häqiqätän kšp, şuŋa dayim yasinip-tarinip jürüşmu mümkin ämäs, hätta helä kšp aililärdä buniŋğa şaraitmu yoq. Amma bu yärdiki gäp, sizniŋ mehmandarçiliqlardiki halitiŋiz bilän täbiiy halitiŋiz arisidiki päriq häqiqätän zor bolsa, eriŋiz turmuş häläkçiligidä ätidin-käçkiçä sirtta jürüp šygä qaytqinida, siz sšrün kšrünsiŋiz, eriŋizniŋ kšŋli yerim bolup, sizdin rayi qaytmamdu?

Hulasä şuki, ayal kişi häqiqätän šz layiğida, pädäzlinişi hämdä yasinişi eri üçün boluşi keräk.

Öyniŋ tšri  bilän  pägasi ohşaşla rätsiz bolsa, ätidin-käçkiçä ailäm däp sirtta tirikçilik häläkçiligi bilän çarçiğan ärniŋ häm balilarniŋ käypiyati buzulmamdu? Mundaq bolumsiz, besärämҗan ayalğa šylängän ärniŋ uvalliq halitini täsävvur qiliş täs ämäs. Şuŋa atilar: «Ärni är qilidiğanmu hotun, yär qilidiğanmu hotun» degän hekmätni bizgä miras qilğan.

Ämät Därviş (ŞUAR).

Bälüşüş