Sinaqlardin sürünmidi

0
637 ret oqıldı

Jurnalistlarğa yahşi mälumki, buniŋdin çaräk äsir ilgiri egiliklärgä iş säpiri bilän barsaq, aldi bilän räiskä, partkom, komsomol täşkilatliriniŋ katipliriğa, lazim däp tapsaq, yeza keŋişi, käspiy ittipaqlar täşkilati räislirigä yoluqattuq. Һazir moşu hizmätlärniŋ hämmisi yeza okrugi hakiminiŋ zimmisidä. Şuniŋğa bola hakimniŋ, abroy-şänimu, vakaliti bilän väzipilirimu, hoquqi bilän җavapkärligimu,uniŋ päm-parasitigä, işbilärmänligigä, qabiliyitigä bağliq.

Äynä şundaq täҗribilik rähbärlärniŋ biri Panfilov nahiyäsi Çuluqay yeza okruginiŋ hakimi Tayirҗan Tursun oğli Äsmitullaev däp eytsam, hatalaşmaymän. Uniŋ moşu lavazimda işläp kelivatqiniğa biyil ottuz jil boldi. 1987-jili u ändila 30 yaşqa kälgän qiran jigit edi. Bügün bolsa, šmriniŋ şanliq atmişinçi davaniğa kštirilgän salahiyätlik rähbär-täşkilatçi. U turmuşniŋ talay qiyinçiliqlirini beşidin štküzüp tavlandi. Ata-anisiniŋ, şanliq ämgäk yolini šzigä ülgä tutup šsti.

Tayirҗanniŋ dadisi, märhum Tursun Äsmitullaev ästaidil ämgigi tüpäyli egilik ihtisadi bilän mädäniyitiniŋ täräqqiyatiğa salmaqliq ülüşini qoşti. Çuluqayliqlar uniŋ isimini helikäm mämnuniyät bilän tilğa alidu. Räpiqisi Turanqiz hädimu egilik işlirida vaqit bilän hesaplaşmay ämgäk qildi. Һazir u yaq pärzäntliriniŋ vä nävrä-çävriliriniŋ ğämgüzar anisi vä momisi. İnaq ailidä Tursun aka bilän Turanqiz hädä yättä pärzänt šstürüp, ularni zamanğa layiq tärbiyiläp, oqutup qatarğa qoşti. Şularniŋ arisida Tayirҗanniŋ orni šzgiçä. U ata izi bilän maŋdi.

1957-jili Çuluqay yezisida duniyağa kälgän Tayirҗan kiçigidinla tirişçan, bilimgä intizar bolup šsti. Dadisi bilän ägişip etizliqlarğa, hamanlarğa berip, җismaniy ämgäkkä arilaşti. U yezida ottura mäktäpni pütärgändin keyin, Rossiyaniŋ Volgograd şähiridiki fizkul'tura institutiniŋ pedagogika fakul'tetida tähsil kšridu. Uni 1978-jili muvappäqiyätlik tamamlap, tuğulğan jutiğa qaytip kelidu. U jilliri mundaq aliy bilimlik mutähässislärgä härbir bilim därgahi muhtaҗ edi. Tayirҗan şähärdiki sport mäktivigä işqa täklip qilinip, ustazliq paaliyitini başlaydu. Kšp štmäy härbiy borçini štäşkä atlinip, Minsk şähiridiki härbiy qisimlarniŋ biridä hizmät qilidu. Hizmitiniŋ ahirqi jili u ofitserlarni täyyarlaydiğan kursta oqup, çoŋ leytenant unvani bilän jutiğa qaytidu.

Şuniŋdin keyin şähärdiki käspiy-tehnikiliq uçiliöeda, andin «Ämgäkçi» ottura mäktividä işläp, oquğuçilarğa täntärbiyä pänidin däris beridu. Çuluqay ottura mäktivi mudirniŋ oquş işliri boyiçä orunbasari bolup işligän jillirimu oqutuş-tärbiyä işlirini yahşilaşta vä egilik hayatidiki җämiyätlik işlarda šziniŋ täşkiliy qabiliyiti vä aktivliği bilän alahidä päriqlinidu. Şuŋlaşqa u 1982-jili yeza egiligi işläpçiqirişiniŋ mahir täşkilatçisi Oğuz Niyazovniŋ tävsiyäsi boyiçä kolhoz komsomol täşkilatiniŋ kativi hizmitigä tayinlinidu. Şu jilliri u yaşlar arisida säyasiy-tärbiyä işlirini yahşilaş, aktivliğini aşuruş, sän°ätkä, sport işliriğa җälip qiliş yšnilişidä tilğa alarliq çarä-tädbirlärni ämälgä aşurdi. Moşu jilliri u yeza keŋişigä deputat bolup saylinip, šz sayliğuçiliriniŋ amanätlirini orunlap, kšpniŋ işänçisigä erişidu.

1987-jili yärlik keŋäşlärniŋ saylimida jutdaşliri helä sinaqlardin sürünmäy štkän Tayirҗan Äsmitullaevni yäkdilliq bilän Çuluqay yeza keŋişiniŋ räisi qilip saylidi. Bu uniŋ hayatidiki çoŋ buruluş boldi. Çünki u ottuz jildin buyan moşu lavazimini egiläp, jutdaşliriniŋ işänçisini aqlaş yolida pütkül viҗdani bilän ästaidil ämgäk qilivatidu.

Çuluqay — nahiyädiki ihçam vä şähärgä yeqin orunlaşqan yeza okrugi — däydu Tayirҗan sšhbätara. — Uniŋ tärkividä Çuluqay, Dehan Ğäyrät vä Җigdilik yeziliri bolup, ularda bäş miŋdin oşuq adäm istiqamät qilivatidu. Çuluqay vadisiniŋ yär-süyi älväk, tirikçilik, dehançiliqqa qolayliq. Hälqi ämgäksšygüç, yärgä işläşni bilidu. Burundinla şähärliklärni kšktat vä meyizlik nan-toğiçi bilän täminläp kelivatidu. Okrugimizdin ketivatqanlar yoq, bälki kšçüp kelivatqanlar qatari kšpiyivatidu. Yeza hälqi šzliriniŋ şähsiy dehan egiliklirini tikläp, rivaҗlandurup, turmuş ähvallirini yahşilavalğanlar qatari kšpiyivatidu. Çuluqay vä Dehan Ğäyrät yezilirida yeŋi turuşluq šylär käyni-käynidin qäd kštirivatidu, yeŋi koçilar bärpa bolmaqta. Dšlät rähbiri täripidin turuşluq šy programmisiniŋ alğa sürülişigä bağliq bu işni tehimu җanlanduruşniŋ ämäliy çarilirini kšrüvatimiz, turuşluq šy seliş üçün üç yezida yär aҗritilip berildi.

Yeza ahalisi asasän dehançilik vä çarviçiliq bilän şuğullinidu. Okrugimiz boyiçä 2103 gektar suğurilidiğan yär, 586 gektar täbiiy çepinliq, 13123 gektar otlaq bar. Ötkän jili 325 dehan egiligi 1550 gektar kšmüqonaq, 44 gektar yaŋiyu, 109 gektar kšktat, 380 gektar çšp vä başqa ziraätlär šstürüp, mol hosul elişqa qol yätküzdi. Okrug boyiçä terilgän ziraätlärgä barliği bolup 3379258 täŋgä subsidiya tšländi. Dehanlarni mineral oğutlar, tehnika vä saymanlar, yeqilğu bilän täminläşmu jildin-jilğa yahşilinivatidu.

Ahaliniŋ qoraliridiki mallirimu kšpiyivatidu. Һazir ularniŋ qollirida 4409 qara mal, 14000 qoy-šşkä, 990 ilqa bar. Һär ailidä degidäk quş šstürülüvatidu. Һazir çarviçiliq bilän şuğullinivatqan şähsiy egiliklärniŋ sani 18gä yätti. Mal näslini yahşilaşqa kšŋül bšlünüvatidu. Şu mähsättä 720 kala sün°iy uruqlanduruldi. Bu yšniliştiki şähsiy egiliklärgä nesiyä berilivatidu. Eytsaq, bu sahadiki yahşi işlirimiz az ämäs.

Җumhuriyät Prezidentiniŋ moşu jilqi Qazaqstan hälqigä yolliğan än°äniviy Mäktübidä agrosanaät kompleksini rivaҗlanduruşqa alahidä kšŋül bšlüngän. Bu häqqidä hškümät bilän hakimlarğa altä eniq tapşurma berildi. Şuniŋ bäşinçisidä yärni paydiliniş nätiҗidarliğini aşuruş, suğirilidiğan terilğu mäydanini bäş jil içidä 40 payizğa käŋäytip, 2 million gektarğa yätküzüş lazimliği atap kšrsitilgän. Şu yšniliştä okrugta ämäliy işlar qolğa elindi, tiŋ yärlärni šzläştürüş hesaviğa terilğuluq mäydani tehimu käŋäytilivatidu. Yeza egiligini yüksäldürüş mähsitidiki «Sıbağa», «Qulan» ohşaş programmilar üçün berilivatqan subsidiyalärniŋ miqdari kšpiyivatidu.

— Һayatimda maŋa päqät yahşi adämlär hämdäm bolup käldi. Ulardin ülgä aldim, —  däydu u qanaätliniş ilkidä. — İşta šzämgimu vä šzgigimu täläpçan boluşqa tiriştim. Yeza hakimi bolğan ottuz jilliq paaliyitimdä nahiyä hakimliri birnäççä qetim almaşti. Ular bilän sämimiy munasivättä bolup, kšp närsilärni ügändim. Asilmurat Turğanbekov, Һüsän Elämov, Ädilşayiq İbraymoldaev, Ermuhamet Omarov, Serikjan Beskempirov, Ermek Kelemseit, Mahabbat Bigeldiev, Bšltirik Jaqipov vä hazir nahiyäni başquruvatqan Berdäulet Abduldaevniŋ isimlirini minnätdarliq vä hšrmät bilän tilğa alimän. Şundaqla yezida här küni arilişip, iş-väzipilärni täŋ atquruvatqan aqsaqallar keŋäşliriniŋ räisliri Keŋäş Noğaybekov, Batirşa Qurmaşev, jigitbaşliri Alim Akimҗanov, Ğapa Sonurov, jut mštivärliri Ğäyrät Yoldaşev, Rähim Abdulätipov, Tursun Abdurusulov, Berdeğoja Janamanov, Һaşim Mämirov vä başqilar — yeqin mäslihätçilirim. Pursiti kälgäçkä, şunimu täkitligüm keliduki, räpiqäm Rizvangül Ğoҗähmät qizimu meniŋ pikirdaş-mäslihätçim. İkkimiz — üç pärzänt šstürüp, oqutup, qatarğa qoşqan vä nävrä sšygän bähitlik bova-momilarmiz.

 Abdukerim TUDİYaROV. Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş